diskursdan muloqot

DOC 4 pages 79.0 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 79.0 KB

File type DOC

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

muloqot(diskurs) - ijtimoiy psixologik voqelik sifatida reja: 1. tilshunoslikda diskursning o‘rganilishi. 2. diskurs talqiniga turlicha yondashuvlar. 3. diskursning ilmiy tadqiqotlardagi talqini. tayanch so‘z va iboralar: diskurs, diskurs interpretatsiyasi, propozitsiya, makropropozitsiya, lisoniy faoliyat, nutqiy faoliyat. xx asrning so‘nggi choragidan jahon tilshunosligida lisoniy faoliyat mahsuli bo‘lgan har qanday nutqiy tuzilmani uni yaratuvchi va idrok etuvchi shaxs – muallif va retsipient muloqoti nuqtai nazaridan tadqiq etishga katta e’tibor qaratila boshlandi. nutqiy tuzilmani muloqot jarayoni sifatida o‘rganish diskurs tushunchasining yuzaga kelishiga sabab bo‘ldi. o‘tgan asrning 50-yillarida amerikalik tilshunos zellig xarris tomonidan birinchi marta qo‘llangan diskurs so‘zi bugungi kunda tilshunoslikning markaziy masalalaridan birini ifodalovchi hodisani anglatmoqda. diskurs tushunchasi hozirgi davrda shiddat bilan sodir bo‘layotgan fanlar integratsiyasini o‘zida yaqqol namoyon etadi. u adabiyotshunoslik, tilshunoslik, falsafa, tarix, sotsiologiya, antropologiya, pedagogika, siyosatshunoslik kabi fan sohalarining har birida maxsus definitsiyaga ega bo‘lishi bilan birga, bugungi kunda yangi yo‘nalishlardan biri hisoblangan diskursiv tahlilning ham markaziy muammolaridan biriga aylandi. ma’lumki, diskurs …

2 / 4

a shaxs omili bilan bog‘liq bo‘lgan bir necha fanlarning hamkorligi taqozo etilishi ham ayni kunda e’tirof etilgan haqiqatdir. diskurs tushunchasining bu tarzda talqin etilishiga, shubhasiz, antropotsentrik paradigmaning shakllanishi va rivojlanishi katta ta’sir ko‘rsatdi. diskursiv tahlil, obrazli qilib aytganda, bir necha lingvistik tahlil yo‘nalishlarining kesishgan chorrahasidir. chunki diskursiv faoliyat, ya’ni ongli tarzda nutq yaratish va uni idrok etish jarayoni shaxs omilini o‘rganishni taqozo etadi. zero, har qanday nutq ko‘rinishi bu – o‘zida muayyan ijtimoiy-madaniy muhitga mansub, psixologik va kognitiv jihatdan o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lgan shaxs faoliyatining natijasidir. ayon bo‘ladiki, diskursiv tahlil nutqni shaxs faoliyati sifatida o‘rganishni taqozo etadi. bu jarayon esa lisoniy faoliyatga bir vaqtning o‘zida bir necha nuqtai nazardan yondashish kerakligini bildiradi. ko‘rinadiki, nutqiy tuzilmani bu tarzda o‘rganish tadqiqotchiga juda katta imkoniyatlar eshigini ochib berish bilan birga, uning diskursiv tahlil deb nomlanayotgan “chorraha”dan o‘tishini ham taqozo qiladi. diskursiv faoliyat jarayonini o‘rganmasdan turib diskurs hodisasini tushuntirib bo‘lmaydi. diskursiv faoliyat – …

3 / 4

mashhur gollandiyalik tilshunos t.a.van deyk matbuot materiallari ustida olib borgan tadqiqotlarida diskurs tahliliga oid bir qancha muhim nazariy qarashlarni yaratdi. shulardan biri makropropozitsiya haqidagi ilmiy qarashdir. makropropoziцiya termini matnda ifodalangan obyektiv mazmunni aks ettiruvchi hodisadir. t.a.van deyk so‘zlari bilan aytganda, “makropropoziцiya... diskursni tashkil etgan gaplarda ifodalangan propoziцiyalardan hosil qilingan propoziцiyadir.... u bir propoziцiyalar ketma-ketligini yana boshqa shunday yuqoriroq darajadagi propoziцiyalar ketma-ketligi bilan bog‘lanishini aniqlaydi va buning natijasida diskurs yoki epizodning global ma’nosi kelib chiqadi”. olim matnda yonma-yon kelgan gaplarning mazmunan bog‘lanishini lokal aloqa, diskursda ifodalangan obyektiv mazmunni keltirib chiqaradigan bog‘lanishni esa global aloqa terminlari bilan nomlaydi va bu ikki hodisani farqlash lozimligini ta’kidlaydi. darhaqiqat, matnda ifodalangan asosiy mazmun (tema, topik) alohida olingan gapdagi shunday mazmundan – propoziцiyadan tubdan farq qiladi. makropropoziцiyani tadqiq etish tadqiqotchiga diskurs yaratilishida tafakkur va tilning munosabatini chuqurroq o‘rganish, lisoniy shaxs fenomenini kengroq yoritish imkoniyatini beradi. makropropoziцiya matnda ifodalangan gaplarning mantiqiy sintezidir. uning qanday verbal vositalar orqali …

4 / 4

y omillar (pragmatik, ijtimoiy-madaniy, ruhiy) bilan birgalikdagi matn; voqea kechishi nuqtai nazaridan qaralayotgan matn; maqsadli ijtimoiy harakat sifatida qaraladigan nutq» (arutyunova 1990: 136-137). ushbu ta’rifda diskurs hodisasini aniqlashda «matn» va «nutqiy faoliyat» tushunchalariga bir xilda murojaat qilinayotganligini sezish qiyin emas. gap va matnga «bir ko‘z» bilan qarab, bir darajada tavsif qilib bo‘lmaganidek, matn va nutqiy faoliyatni bir qatordagi, bir xil darajadagi hodisalar sifatida talqin qilishning imkoni yo‘q. psixolingvist t.m.dridze, matn faoliyatini inson faoliyatining mustaqil ko‘rinishi ekanligining tasdig‘i va ushbu hodisaning mohiyatini nutqiy faoliyat doirasidan izlash maslahatini beradi (dridze 1980: 20). to‘g‘ri, matn nutqiy faoliyatning mantiqiy – aqliy, baholash, emoцional, ijtimoiy-psixologik jihatlari bilan bog‘liq holda shakllanadi. ammo bu bog‘liqlik tobelik munosabatining aksidir, zero, matn – nutqiy faoliyat mahsulidir. � новое в зарубежной лингвистике. выпуск viii. лингвистика текста. – м.: прогресс, 1978. – с. 467-468. � седов к.ф. дискурс и личность. – м., 2004. – с. 7-8. � бу ҳақда қаранг: седов …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "diskursdan muloqot"

muloqot(diskurs) - ijtimoiy psixologik voqelik sifatida reja: 1. tilshunoslikda diskursning o‘rganilishi. 2. diskurs talqiniga turlicha yondashuvlar. 3. diskursning ilmiy tadqiqotlardagi talqini. tayanch so‘z va iboralar: diskurs, diskurs interpretatsiyasi, propozitsiya, makropropozitsiya, lisoniy faoliyat, nutqiy faoliyat. xx asrning so‘nggi choragidan jahon tilshunosligida lisoniy faoliyat mahsuli bo‘lgan har qanday nutqiy tuzilmani uni yaratuvchi va idrok etuvchi shaxs – muallif va retsipient muloqoti nuqtai nazaridan tadqiq etishga katta e’tibor qaratila boshlandi. nutqiy tuzilmani muloqot jarayoni sifatida o‘rganish diskurs tushunchasining yuzaga kelishiga sabab bo‘ldi. o‘tgan asrning 50-yillarida amerikalik tilshunos zellig xarris tomonidan birinchi marta qo‘llangan diskurs so‘zi bug...

This file contains 4 pages in DOC format (79.0 KB). To download "diskursdan muloqot", click the Telegram button on the left.

Tags: diskursdan muloqot DOC 4 pages Free download Telegram