sut emizuvchilarning ekologiyasi va iqtisodiy ahamiyati

DOC 5 pages 54.5 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 54.5 KB

File type DOC

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

8-mavzu: sut emizuvchilar sinfining umumiy tavsifi va sistematikasi reja 1. sut emizuvchilarning ekologiyasi 2. sut emizuvchilarning iqtisodiy ahamiyati sut emizuvchilarning ekologiyasi va iqtisodiy ahamiyati sut emizuvchilarning ekologiyasi yashash sharoiti va tarqalishi. sut emizuvchilarning biologik progressi bo’lib ularning geografik va biotipik tarqalishi hisoblanadi. sut emizuvchilar yer yuzida antraktidadan tashqari hamma joyda tarqalgan. tibetda yovvoyi qo’ylar va echkilar 6000 m, bo’rilar 7150 m dengiz sathidan balandlikda uchraydi. sut emizuvchilar uchun ayrim turlarning keng tarqalishi ham xarakterlidir. masalan, bo’ri va tulki yevropa, osiyo va shimoliy amerika, kashalot issiq va o’rta mintaqadagi barcha okeanlarda tarqalgan. bundan tashqari sut emizuvchilar turli xil muhit sharoitlarida yashaydi. yashash sharoitlariga qarab sut emizuvchilar to’rtta asosiy ekologik guruhlarga bo’linadi. 1. yerda yashovchilar. sut emizuvchilarning eng katta guruhi bo’lib, yer sharining barcha quruqliklarini egallagan. bular asosan barcha o’rmon va butazorlarda hamda ochiq yerlarda yashashga moslashgan. daraxtda yashovchilar o’zlarining ko’p vaqtlarini daraxtda o’tkazadi, daraxtda ovqat topib yeydi, dam oladi va ko’payish …

2 / 5

a krotlar, ko’rsichqonlar, sokor, qopchiqli krotlar kiradi. 3. suvda yashovchilar orasida morfologik tomondan suvda yashashga ozroq moslashgan norka, oq ayiq, suv kalamushi, o’rdakburun, ondatra, nutriya, bobr; suvda yashashga kuchliroq moslashgan tyulenlar va morjlar hamda suvda yashashga butunlay moslashgan kitsimonlar diqqatga sazovordir. ayniqsa kitsimonlar to’liq suv muhitida yashashga moslashgan sut emizuvchilar hisoblanadi. kitsimonlar tasodifan qirg’oqqa chiqib qolsa, ular halok bo’ladi. terisida jun qatlami, yog’ va ter bezlari yo’qolib ketadi. keyingi oyoqlari yo’q. 4. havoda yashovchilar yoki uchuvchilarga faqat qo’lqanotlilar yoki ko’rshapalaklar kiradi. havoda uchib yurish uchun ko’rshapalaklarda uchish organi – qanot hosil bo’ladi, to’sh suyagining oldingi yuzasida ko’krak toji suyagi bo’ladi. bosh skelet suyaklari qo’shilib ketadi. ovqatlanishi. sut emizuvchilarning ovqati nihoyatda xilma-xildir. shu bilan birgalikda bular o’z ovqatlarini turli xil muhitlardan – havo, yer osti, yer usti, suv qatlamlaridan tutib oladi. ovqatning xiliga qarab sut emizuvchilarni ikkita guruhga: go’shtxo’r va o’simlikxo’r guruhlarga bo’lish mumkin. go’shtxo’rlar o’z navbatida hashoratxo’rlarga (ko’rshapalaklar, yerqazirlar), yirtqichlarga …

3 / 5

moslanishdir. sutka siklliligi. tirikchilikni tunda yoki kunda o’tkazish darrandaning ovqat topishi xarakteriga bog’liq. kemiruvchilar bilan ovqatlanuvchi ko’pchilik yirtqichlar turlicha faollik bilan ularni kechasi ham, kunduzi ham tutadi. buning aksicha, ko’rshapalaklar faqat kechasi faol bo’ladi. fasl siklliligi ham ovqat topish qiyin tushadigan yil fasllariga moslanishdir. bu moslanish yozda uyquga ketish hodisasi bilan ifodalanadi. uyquga ketish bir yo’llilar, qopchiqlilar, hashoratxo’rlar, qo’lqanotlilar, yirtqichlar va kemiruvchilarda namoyon bo’ladi va quyidagicha bo’ladi: 1. qishki uyqu yoki fakultativ uyqu modda olmashinuv darajasi, gavda temperaturasi va nafas olish prosesslarining unchalik pasaymasligi bilan xarakterlanadi. bu uyqu osonlik bilan buzilishi mumkin. bunday uyqu ayiqlarga, yenotlarga, yenotsimon itlarga va bo’rsiqlarga xosdir. ular yiqilgan daraxt ostida (qo’ng’ir ayiqlar) xashak ostida, daraxt kovaklarida (qora ayiq, yenot) uxlaydi. uxlash muddati shimolda ko’proq, janubga borgan sari kamayib boradi. 2. haqiqiy uyquda gavda temperaturasi ancha pasayadi. nafas olishi sekinlashadi va chuqur karaxt holida bo’ladi, lekin qish vaqtida qisqa muddatga, havo juda isib ketganda uyg’onadi. bunday …

4 / 5

a misol bo’lsa, baland tog’larda yashaydigan tog’ echkilari, serkalar va ular orqasidan yirik yirtqichlarning ko’chishi vertikal migrasiyaga misol bo’ladi. ko’payishi. sut emizuvchilar ko’payish xarakteriga qarab uch guruhga bo’linadi. 1. tuxum qo’yib ko’payish. tuxumi sariq moddaga boy bo’lib, tug’ilganda zarodish ancha rivojlangan bo’ladi. tuxumni onasi bosib inkubasiya qiladi (o’rdakburun) yoki xaltachada olib yuradi (yexidna). tuxumdan chiqqan bolani onasi sut bilan boqadi. 2. chala, nimjon bola tug’ib ko’payish. bola bachadonda rivojlanadi, yo’ldosh bo’lmaydi, tug’ilgan bola qopchiqda olib yuriladi va sut bilan boqiladi (qopchiqlilar). 3. yaxshi rivojlangan bola tug’ib ko’payish. bularning tug’ilgan bolalari yaxshi rivojlangan va hatto o’sha kuni yura oladi. hyech bo’lmaganda o’zi ema oladi, chunki bularning bolalari yo’ldosh ichida, u orqali ona organizmi hisobidan ovqatlanadi. bu guruhga yo’ldoshlilar misol bo’ladi. sut emizuvchilar turli yoshda balog’atga yetadi. masalan, fillar 20-25 yoshda, bo’ri 1 yoshida, mayda kemiruvchilar esa bir oyligida balog’atga erishadi. sut emizuvchilar, ko’pincha, bir yilda bir marta bola tug’adi. lekin ko’pincha …

5 / 5

qo’shiladi. bug’ozlik davri sut emizuvchi hayvonning katta-kichikligiga ma’lum darajada bog’liq bo’ladi. masalan, mayda kemiruvchilarda bug’ozlik davri 8-20 kun, quyonda bir oy, tovushqonda 50 kun, itda 2 oy, arslonda 4 oy, ayiqda 7 oy, otda 11 oy, tuyada bir yilcha, filda 20 oy davom etadi. begemot bolasini qornida 8 oy, sigir, orangutan va odam 9 oy, katta kit ham bir yilcha bolasini qornida olib yuradi. sut emizuvchilarning ahamiyati sut emizuvchilarning tabiatda va inson hayotidagi roli nihoyatda katta bo’lib, ular asosan quyidagilar bilan ifodalanadi: 1) qishloq va o’rmon xo’jaliklariga zarar keltiruvchilar; 2) yuqumli kasalliklarni tarqatuvchilar; 3) ovlanadigan sut emizuvchilar; 4) xonakilashtirilgan va xonakilashtirilayotgan sut emizuvchilar. darrandalarning foydali va zararli ekanligini aniqlash ancha qiyin. chunki bir turning o’zi har xil tabiiy – iqtisodiy holatda har xil amaliy ahamiyatga ega bo’ladi. bizning mamlakatimizda zararli darrandalar bo’lib kalamushlar va sichqonlar hisoblanadi. kalamushlar uy va omborlarda iste’mol qilinadigan ozuqa mahsulotlarini yeb qo’yishdan tashqari, parrandachilik va cho’chqachilik …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sut emizuvchilarning ekologiyasi va iqtisodiy ahamiyati"

8-mavzu: sut emizuvchilar sinfining umumiy tavsifi va sistematikasi reja 1. sut emizuvchilarning ekologiyasi 2. sut emizuvchilarning iqtisodiy ahamiyati sut emizuvchilarning ekologiyasi va iqtisodiy ahamiyati sut emizuvchilarning ekologiyasi yashash sharoiti va tarqalishi. sut emizuvchilarning biologik progressi bo’lib ularning geografik va biotipik tarqalishi hisoblanadi. sut emizuvchilar yer yuzida antraktidadan tashqari hamma joyda tarqalgan. tibetda yovvoyi qo’ylar va echkilar 6000 m, bo’rilar 7150 m dengiz sathidan balandlikda uchraydi. sut emizuvchilar uchun ayrim turlarning keng tarqalishi ham xarakterlidir. masalan, bo’ri va tulki yevropa, osiyo va shimoliy amerika, kashalot issiq va o’rta mintaqadagi barcha okeanlarda tarqalgan. bundan tashqari sut emizuvchilar turli xil muhit sha...

This file contains 5 pages in DOC format (54.5 KB). To download "sut emizuvchilarning ekologiyasi va iqtisodiy ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: sut emizuvchilarning ekologiyas… DOC 5 pages Free download Telegram