qushlar sinfining umumiy tavsifi, sistematikasi

DOC 11 pages 85.5 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 85.5 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

4-mavzu: qushlar sinfining umumiy tavsifi, sistematikasi reja 1. qushlarning pat qoplami 2. qushlarning nerv, nafas olish, ovqat hazm qilish, qon aylanish, siydik-tanosil sistemalari 3. qushlarning skeleti tayanch iboralar: qushlarning sudralib yuruvchilarga uxshash belgilari, yuqori taraqqiy etgan belgilari, uchishga moslanish belgilari, naysimon suyaklarini pnevmatikligi, patning tuzilishi, pat xillari, murakkab dumg’aza, bilakuzuk-kaft va tovonoldi- tovon suyaklari qushlarning tashqi va ichki tuzilishi, skeleti qushlarning tuzilishi gavdasining shakli. uchishga moslashish qushlarning gavda shaklini nisbatan bir xil bo’lib qolishiga sabab bo’ldi. tanasi zich, uncha-muncha yumaloq. boshi katta emas, bo’yni uzun va harakatchan. oldingi oyoqlari, qanotlari tinch turganda tanasi yoniga yig’ilgan bo’ladi. pat qoplami gavdaga suyri shakl beradi. tanasi tuxumsimon shaklda bo’ladi. boshining uchida tumshug’i bo’lib, u ustki va pastki tumshuqlardan iborat. kaptarlar, yapoloqqushlar, lochinsimonlar va to’tilarning ustki tumshug’ini asosida voskovisasi bor, bu yumshoq teri bo’lib, tumshuqni ustiga bo’rtib chiqib turadi. ustki tumshuqning asosida bir juft burun teshiklari joylashadi. boshning ikki yon tomonida kattagina ko’zlari bor. …

2 / 11

i. qushlarning o’lchami har-xil, lekin unchalik katta farq qilmaydi. katta uchuvchi qushlarning massasi 14-16 kg, qanotlarini ochgandagi kengligi 3-4 m (albotros) keladi. eng kichik kolibrilarning massasi 1,6-2 g ga boradi. uchishni yo’qotish, uning massasini oshishiga olib keladi. masalan, pingvinlarning massasi 40 kg ga yetsa, afrika tuyaqushlarining massasi 74-100 kg gacha boradi. teri qoplami va uning hosilalari. qushlarning terisi yupqa, quruq, deyarli bezlari yo’q. epidermisning ustki qatlam xujayralari shoxlanadi. terining biriktiruvchi to’qimali qavati yupqa, lekin ancha zich chin teriga va siyrak teri osti kletchatkasiga bo’linadi. chin teridan qon tomirlari o’tadi, kontur patlarining pastki uchi chin teriga kirib turadi va bu yerda patning holatini o’zgartirib turuvchi silliq muskul tolalari joylashadi. teri osti kletchatkasida yog’ zag’irasi yig’iladi. terisida dum tubining ustiga o’rnashgan dum bezi bo’ladi. bu bez o’zidan sekret ishlab chiqaradi. qush tumshug’i yordamida patlarini shu sekret bilan yog’laydi. bu sekret patni suv bilan ho’llanishdan saqlaydi. dum bezi, ayniqsa suvda yashovchi qushlarda yaxshi …

3 / 11

pi kontur pat (penna) hisoblanadi. u qattiq va egiluvchan o’qdan (rachis) hamda birmuncha yumshoq yon plastinkalardan – tashqi va ichki yelpig’ichlar (pogonium)dan iborat. o’qning yelpig’ichlar joylashgan qismi pat tanasi (scapus) deb ataladi, uning ko’ndalang kesimi to’rt qirrali shaklda bo’lib, unga pat yelpig’ichlari birikadi, shu bilan birga pat tanasining ustki yuzasida esa uzunasiga ketgan egati bor. pat o’qining pastki qismi yelpig’ichsiz bo’lib, teriga kirib turadi, bunga qalam uchi (calamus) deyiladi. ko’ndalang kesimda qalam uchi yumaloq bo’ladi va tubida teshigi bor. qalam uchining pasti teriga kiradi va pat xaltasiga o’rnashadi (114-rasm). pat tanasining ichki qismi katakchali o’zak bilan to’lgan bo’lsa, qatlam uchining bo’shlig’ida bir-biria kirib turgan nozik shox qalpoqchalar (pat dushogi) bo’ladi, bu qalpoqchalar o’sayotgan yosh patni qon bilan ta’minlab kelgan o’lik pat so’rg’ichlaridir. pat yelpig’ichlariing har biri pat tanasidan chiqqan uzun-uzun shox plastinkalardan tuzilgan, birinchi tartibli tolalardan tuzilgan, birinchi tartibli tolalardan ko’p sonli, ancha ingichka ikkinchi tartibli tolachalar chiqadi. bu tolachalar …

4 / 11

b turadigan, ikkinchi tartibli qoquv patlari yoki kichik qoquv patlari. kontur patlari kabi tuzilgan va murtak holidagi birinchi barmoqda to’p-to’p bo’lib joylashgan patlar qanotcha deb ataladi. qoquv patlarining ichki yelpig’ichlari tashqi yelpig’ichlarga nisbatan birmuncha serbar bo’ladi. qanot yoyilganda tashqi yelpig’ich yuqori tomondan yonidagi qoquv pati ichki yelpig’ichining faqat bir chekkasini qoplab turadi. patlar shu tariqa joylashganligi va har qaysi qoquv pati o’z o’qi atrofida biroz aylanadigan bo’lganligi tufayli, qanot ko’tarilganda havo patlarning orasidan bemalol o’tadi, qanot tushirilganda qoquv patlari jipslashib, havoga katta qarshilik ko’rsatadigan yaxlit yuza hosil qiladi (116-rasm). qanotni ko’tarish uchun ketadigan vaqt uni tushirish uchun ketadigan vaqtga nisbatan oz va nisbat 2:3 ga teng. uchish vaqtida rul vazifasini bajaradigan katta dum patlari yo’naltiruvchi yoki rul patlari deb ataladi. kontur patlarning ostida parli patlar va haqiqiy parlar joylashadi. parli patning tanasi ingichka bo’lib, yelpig’ichlarida ilmoqchalar bo’lmaydi. shu sababli tutashgan elastik plastinka hosil bo’lmaydi. par, o’qi juda kalta tortilgan parli …

5 / 11

iy tipi melanin va lipoxromdir. melanin donacha va tayoqcha ko’rinishida bo’lib, patlarga qora, ko’k va kulrang tus beradi. lipoxromalar eritma holida bo’lib, patlarga qizil, sariq va yashil ranglarni beradi. bu ranglarni aralashishi murakkab va har xil rangdagi patlarni hosil qiladi. qushlarning patlari juda yengil, pishiq va havo bilan issiqlikni yomon o’tkazadigan teri qoplog’ichidir. patlar gavda temperaturasini doimiy saqlash va uchishni ta’minlash hamda organizmni har xil mexanik taassurotlardan saqlash uchun hizmat qiladi. bundan tashqari patlar qush gavdasiga suyri shaklini beradi. patning rivojlanishi. dastlab terining ustki qatlamida mezodermik xujayralar yig’iladi, bu xujayralar epidermisni ko’tarib bo’rtma (dumboq) hosil qiladi (117-rasm), bu sudralib yuruvchilarning shox tangachalarini rivojlanishiga o’xshaydi. so’ngra bu dumboqcha keyingi tomonga qarab o’sadi, uning asosi esa teriga ancha botib kirib, pat qinini hosil qiladi. dumboqchaning biriktiruvchi to’qimali qismini qonga boy bo’lgan pat so’rg’ichiga aylanadi, epidermis qatlami pat qinchasini hosil qiluvchi yupqa ustki qatlamga ajraladi. tez bo’linayotgan xujayralardan pat o’qi hosil bo’ladi, bundan …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qushlar sinfining umumiy tavsifi, sistematikasi"

4-mavzu: qushlar sinfining umumiy tavsifi, sistematikasi reja 1. qushlarning pat qoplami 2. qushlarning nerv, nafas olish, ovqat hazm qilish, qon aylanish, siydik-tanosil sistemalari 3. qushlarning skeleti tayanch iboralar: qushlarning sudralib yuruvchilarga uxshash belgilari, yuqori taraqqiy etgan belgilari, uchishga moslanish belgilari, naysimon suyaklarini pnevmatikligi, patning tuzilishi, pat xillari, murakkab dumg’aza, bilakuzuk-kaft va tovonoldi- tovon suyaklari qushlarning tashqi va ichki tuzilishi, skeleti qushlarning tuzilishi gavdasining shakli. uchishga moslashish qushlarning gavda shaklini nisbatan bir xil bo’lib qolishiga sabab bo’ldi. tanasi zich, uncha-muncha yumaloq. boshi katta emas, bo’yni uzun va harakatchan. oldingi oyoqlari, qanotlari tinch turganda tanasi yoniga yig’i...

This file contains 11 pages in DOC format (85.5 KB). To download "qushlar sinfining umumiy tavsifi, sistematikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: qushlar sinfining umumiy tavsif… DOC 11 pages Free download Telegram