Back

adabiyotshunoslik tarixi ma’ruzasiga oid ma’lumotlar

DOC 7 pages 111.9 KB Free download

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇
1 / 7
2- ma’ruza: adabiyotshunoslik tarixi (2 soat) reja: adabiyotshunoslik tarixi haqida. adabiy-nazariy tafakkur tarixiga bir nazar. sharqda adabiyot nazariyasi. g‘arb adabiyotshunosligidagi nazariy qarashlar. sharq va g‘arb adabiy-nazariy qarashlari sintezi masalasi. ð¥ulosa. foydalanilgan adabiyotlar. kalit so‘zlar: poetika, poetik tafakkur, antik davr, taqlid. adabiyotshunoslik va uning tarkibiy qismlari: adabiyot tarixi, adabiyot nazariyasi, adabiy tanqid, matnshunoslik yo‘nalishidagi ilmiy-tadqiqotlar “filologik tadqiqot” deb yuritiladi. “filologiya” esa yunoncha so‘z bo‘lib, philo – sevaman, logos – so‘z, bilim demakdir. shuning uchun filologiya deganda ham tilshunoslikka, ham adabiyotshunoslikka doir tadqiqotlar nazarda tutiladi. chunki har ikki soha uchun ham til mahsuli bo‘lgan so‘z asosiy manbadir. qadimda yevropada insonning barcha aqliy faoliyati mahsullari “filologiya” termini atrofiga jamlangan. umuman, o‘tmishda filologiya, falsafa hozirgiga nisbatan keng qamrovli fan sohasi bo‘lgan. filologiya, jumladan, adabiyotshunoslik fani ham dastlab falsafa fani doirasida vujudga kelgan, degan qarash keng yoyilgan. masalan, qadimgi yunon donishmandi platon (er.avv. 427–374-yillar) adabiyotning vazifasi xudoni maqtash, kishilarni ezgulikka ishontirish ekanini ta’kidlab, asarning qanday …
2 / 7
da, albatta, fikr bildirganlar. bu adabiyotshunoslik, tilshunoslik azaldan falsafiy fan sifatida rivojlanib kelganidan dalolat beradi. adabiyot haqida keng ko‘lamda ilmiy fikr bildirish aristotelning “poetika” asaridan boshlangan, degan qarash mavjud. haqiqatan ham ushbu asar adabiyot fani haqidagi eng qadimgi ilmiy tadqiqotdir. eramizdan avvalgi 366–322-yillarda yaratilgan ushbu asarda adabiy asar qismlari bir-biriga mutanosib bo‘lishi zarurligi, san’atkor taqlidga berilmay, o‘ziga xos yangi asar yaratishi shartligi, adabiyot xuddi rassomlik, musiqa singari nafosat yaratuvchi san’at turi ekanligi asoslab berilgan. tabiiy fanlarda bo‘lgani singari ijtimoiy fanlardagi har qanday yangilik, yangicha yondashuv ham avvalgi qarashlar zaminida paydo bo‘ladi. jumladan, eramizdan avvalgi 384–322-yillarda yashab o‘tgan aristotel ham “poetika” asarida o‘z zamonasigacha bo‘lgan adabiyot haqidagi nazariy qarashlarni umumlashtirgan. uning so‘z san’ati xususiyatlari, adabiy tur va janrlar haqida bildirgan mulohazalari hozirgacha o‘z qimmatini saqlab kelmoqda. arastuning “poetika” asari eramizdan avvalgi 336–332-yillarda yozilgan. mutafakkirning hayot tajribasi ortib, aql-tafakkuri kamolga yetgan bir paytda – taxminan ellik yoshga yaqinlashgan chog‘ida bitgan bu kitobi …
3 / 7
iga sharhlar bitib, ularni keng ommaga tushunarli tarzda izohlagani bois “muallimi soniy” – “ikkinchi muallim” deb nom qozongan. ibn sino “metafizika”ni qirq marta o‘qib ham yaxshi tushunolmagani, forobiyning sharhi bilan tanishgach esa arastuning ushbu asari mazmun-mohiyatini anglagani naql etiladi (qarang: arastu. poetika. axloqi kabir. –t.: yangi asr avlodi, 2004. –124–143-betlar). sharqda “birinchi muallim” deya sharaflangan arastuning “poetika” asari – “adabiyotshunoslikka oid dastlabki tadqiqot” deya e’tirof etiladi. afsuski u to‘liq saqlanmagan. “poetika”ning bizgacha yetib kelgan ayrim qismlari ham shunchalik e’tibor qozongani va u ming yillardan beri adabiyotshunoslik, san’atshunoslik va boshqa sohalar uchun mo‘tabar tayanch manba sifatida qadrlanayotgani daholarning mulohazalari barcha zamonlarga birday daxldor ekani, ular hech qachon ahamiyatini yo‘qotmasligidan dalolat beradi. “poetika” to‘g‘risida forobiy, ibn sino singari qadimgi zamon mutafakkirlari emas, xx – xxi asr faylasuflari, adabiyotshunoslari ham maroq bilan mulohaza yuritishadi. arastuning ilmiy merosiga bag‘ishlangan tadqiqotlar orasida a.f.losev, f.a.petrovskiy, a.s.axmanov singari rus olimlarining asarlari alohida ajralib turadi. “poetika”ni o‘zbekchaga o‘girgan …
4 / 7
qli tadqiqotini “poeziyaning xil va turlarga bo‘linishi” (1841) deb nomlagan. oybek ulug‘ rus tanqidchisining ushbu asarini o‘zbek tiliga tarjima qilgan. “poetika”ga qavs ichida “poeziya san’ati haqida” deb izoh beriladi va bu asarga bag‘ishlangan tadqiqotlarda arastu badiiy adabiyotni “poeziya” deb atagani ta’kidlanadi. yunon mutafakkirining ushbu asari hajman kichkina bo‘lib, u “asar mazmuni”, “poeziya – o‘xshatish san’ati”, “tasvirlashning turli vositalari”, “tasvirlash predmetining xilma-xilligi”, “aks ettirishning turli usullari”, “poeziyaning tabiiy paydo bo‘lishi”, “poeziyaning taraqqiyoti va bo‘linishi”, “tragediyaning kamoloti”, “komediyaning mohiyati va takomillashuvi”, “tragediyaning eposdan farqi”, “tragediya. uning mohiyati”, “tragediya. uning elementlari”, “rivoyat va uning muhimligi”, “tragediyaning yaxlitligi”, “tragediya hajmi”, “voqea birligi”, “voqeadagi xususiylik va mushtaraklik”, “murakkab va sodda rivoyatlar”, “tragediyaning ichki bo‘linishi: keskin, to‘satdan bilish, ehtiros”, “tragediyaning tashqi bo‘linishi”, “hamdardlik va dahshat uyg‘otish”, “xarakterlar” “xarakterlarning izchilligi haqida”, “xarakterlarning hayotiyligi haqida”, “jonli tasavvur”, “tugun va yechim”, “tragediyaning turlari”, “yana tugun va yechim haqida”, “bir va ko‘p rivoyatli tragediyalar”, “voqeada xorning roli”, “til va fikr”, …
5 / 7
adan gavdalantiradi, degan g‘oya ilgari surilgan mazkur tadqiqot: “biz, umuman, poetik san’at to‘g‘risida, shuningdek, uning alohida ko‘rinishlari va ulardan har birining imkoniyatlari, poetik asarning yaxshi chiqishi uchun rivoyat (mifos) qanday tuzilmog‘i lozimligi to‘g‘risida so‘zlaymiz. bundan tashqari, asarning nechta va qanday qismlardan iborat bo‘lishi, shu bilan birga, bu tadqiqotga tegishli bo‘lgan hamma boshqa masalalarga to‘xtalib o‘tamiz”, deb boshlanadi. arastuning ushbu asari bilan tanishib chiqqan kishi esa bizgacha “poetika”ning bir qismigina saqlanib qolgani, donishmandning “bu tadqiqotga tegishli bo‘lgan hamma boshqa masalalar” xususidagi mulohazalari bizgacha yetib kelmaganini darhol payqaydi. arastu “poeziya – o‘xshatish san’ati” deb ta’kidlaydi va uning paydo bo‘lishi xususida fikr bildirib, poetik san’at ikkita sababga ko‘ra: gavdalantirish hamda o‘xshatish xususiyati asosida yuzaga kelishini qayd etadi. donishmandning: “o‘xshatish insonga bolalikdan xos xususiyat. inson boshqa mavjudotlardan o‘xshatish qobiliyatiga ega ekanligi bilan farqlanadi, hatto, dastlabki bilimlarini u o‘xshatishdan oladi va bu jarayon samaralari barchaga huzur bag‘ishlaydi... biz haqiqatda yoqimsiz ko‘ringan narsalarga, masalan, jirkanch jonivor …
6 / 7
04. – 11 – 12-betlar). yunon mutafakkirining fikrlari ana shunday keng qamrovli, salmoqdor va eskirmas bo‘lgani uchun forobiy uni “hakim arastu”, “arastu hakim” deb e’zozlaydi. arastuning she’r navlari, shoirlarning bir-biridan farqi, o‘xshatish, tragediya, komediya, dramaning paydo bo‘lishi va ularning o‘ziga xos xususiyatlari haqidagi mulohazalarini sharhlaydi. jumladan, tragediyani: “u she’rning ma’lum bir navi bo‘lib, uning o‘qilayotganini eshitgan yoki o‘zi ovozini chiqarib o‘qigan kishi huzur qiladi. tragediyalarda birovlarga misol (o‘rnak) bo‘la oladigan yaxshiliklar va maqtaniladigan fe’l-atvorlar zikr qilinadi; bu vaznda shaharni boshqaruvchi hukmdorlar madh etiladi” deb izohlaydi. forobiyning “poetika”ni sharhlab yozgan: “ayrim shoirlar tug‘ma qobiliyatli va she’r bitishga tayyor tabiatli kishilar bo‘ladi va ular tashbeh va tamsilga layoqatli bo‘ladilar... bir xil shoirlar she’r san’atidan yetarlicha xabardor bo‘lishavermaydi, balki ular tug‘ma qobiliyatlarining yaxshiligi bilangina qanoat hosil qiladilar. ular o‘zlarining iste’dod darajalariga ko‘ra ish tutadilar. bunday shoirlar chinakam musaljis – mulohazakor shoirlardan sanalmaydilar. chunki ularda she’r san’atini o‘zlashtirib olish uchun kamolot yetishmaydi va bu …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adabiyotshunoslik tarixi ma’ruzasiga oid ma’lumotlar"

2- ma’ruza: adabiyotshunoslik tarixi (2 soat) reja: adabiyotshunoslik tarixi haqida. adabiy-nazariy tafakkur tarixiga bir nazar. sharqda adabiyot nazariyasi. g‘arb adabiyotshunosligidagi nazariy qarashlar. sharq va g‘arb adabiy-nazariy qarashlari sintezi masalasi. ð¥ulosa. foydalanilgan adabiyotlar. kalit so‘zlar: poetika, poetik tafakkur, antik davr, taqlid. adabiyotshunoslik va uning tarkibiy qismlari: adabiyot tarixi, adabiyot nazariyasi, adabiy tanqid, matnshunoslik yo‘nalishidagi ilmiy-tadqiqotlar “filologik tadqiqot” deb yuritiladi. “filologiya” esa yunoncha so‘z bo‘lib, philo – sevaman, logos – so‘z, bilim demakdir. shuning uchun filologiya deganda ham tilshunoslikka, ham adabiyotshunoslikka doir tadqiqotlar nazarda tutiladi. chunki har ikki soha uchun ha...

This file contains 7 pages in DOC format (111.9 KB). To download "adabiyotshunoslik tarixi ma’ruzasiga oid ma’lumotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiyotshunoslik tarixi ma’ruz… DOC 7 pages Free download Telegram

Similar files

You might also like these

Show all
adabiyotshunoslik tarixi — DOCX DOCX
adabiyotshunoslik tarixi
5 pages 19.7 KB
adabiyotshunoslik tarixi — PPTX PPTX
adabiyotshunoslik tarixi
34 pages 2.3 MB
adabiyotshunoslik tarixi fanidan ma'ruzalar — PPTX PPTX
adabiyotshunoslik tarixi fanidan ma'ruzalar
19 pages 402.9 KB
adabiyotshunoslik — PPTX PPTX
adabiyotshunoslik
28 pages 4.2 MB
adabiyotshunoslik — DOCX DOCX
adabiyotshunoslik
11 pages 23.0 KB
adabiyotshunoslik — PPTX PPTX
adabiyotshunoslik
11 pages 7.1 MB
adabiyotshunoslik — DOCX DOCX
adabiyotshunoslik
9 pages 43.3 KB
adabiyotshunoslik — PPTX PPTX
adabiyotshunoslik
11 pages 14.0 MB
adabiyotshunoslik — PPTX PPTX
adabiyotshunoslik
12 pages 143.4 KB
yunon va rim adabiyotshunoslik tarixi — DOCX DOCX
yunon va rim adabiyotshunoslik tarixi
27 pages 53.7 KB
mexanik shikastlanishlarga oid umumiy ma’lumotlar — PPTX PPTX
mexanik shikastlanishlarga oid umumiy ma’lumotlar
30 pages 18.2 MB
arab manbalarida o’lkashunoshlikka oid ma’lumotlar — PPTX PPTX
arab manbalarida o’lkashunoshlikka oid ma’lumotlar
— 3.1 MB