ҳайдар хоразмий (xiv-xv асрлар)

DOCX 39 стр. 51,4 КБ Бесплатная загрузка

39 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 51,4 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 39

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 39

ҳайдар хоразмий (xiv-xv асрлар) ҳайдар хоразмий (14-асрнинг охири — хоразм — 15-асрнинг 1-ярми) — шоир. ўзбек мумтоз адабиёти намояндаларидан бири. ҳаёти ва ижоди ҳақида маълумот давлатшоҳ самарқандийнинг «тазкират уш-шуаро», алишер навоийнинг «мажолис ун-нафоис», «муҳокамат ул-луғатайн» асарлари ҳамда ўзининг «маҳзан ул-асрор» достонида берилган. ҳайдар хоразмий асосан хоразмда яшаган ва оғир ҳаёт кечирган. бирмунча вақт ҳиротда темурийлардан умар-шайхнинг ўғли султон искандар (15-аср) саройида яшаган. туркий ва форсийда шеърлар ёзган, девон тузган. низомий ганжавийнннт «маҳзан ул-асрор» асарига «гулшан ул-асрор» номи билан туркий тилда жавоб ёзиб (1409—14), султон искандарга бағишлаган. асар сюжети ва ғоявий йўналиши жиҳатидан ҳам низомий достонига яқин, вазни ҳам бир хил — арузнинг сареъ баҳрида ёзилган. ҳажми 639 байт. асар низомийникидан фарқ қилиб, аввал ҳикоя, сўнг шу ҳикоядан келиб чиқадиган хулоса ва фикрларни умумлаштирувчи боб билан таъминланган. ҳайдар хоразмий бу асари билан ўзбек адабиётида шеърий ҳикояни ривожлантирган. кўпчилик ҳикояларида олижаноб инсоний фазилатлар тарғиб қилинган, меҳнат ва меҳнат аҳли улуғланган. достонда марказлашган …

2 / 39

уриб партавидин солди нур. қут ичида неким эрди ниҳон, барча бу қудрат била бўлди аён. солди адад сояи тахрорини, сифрға топшурди ўз изҳорини. бўлди адад снфр ўти ломии, сифр бўлиб жифр эвининг жомии. нуқта билан нуқта топиб имтизож, қўйди алиф фарқина шоҳона тож. тушгач алиф қоматининг сояси, топти ҳам-ул сояни ҳамсояси. тож алиф, нуқта алиф зиллини, исми алиф лом алиф маънини. бўлди бу бир нуқта муаммойи ғайб, нуқта неким нуқтаи туғройи ғайб. нуқта бўлиб ҳарфқа сифрул хитоб, ҳарф бўлиб нуқтаға уммул-китоб. абжади таъриф қилиб издивож, маърифат арқомина берди ривож. айлади имло назари кўзга кўз, доира бирла улониб сўзга сўз. улфат ила бега уланди алиф, вуқуъсидин қофия топти радиф. махзани асрор бу рамз эрди, бил, нотиқа бу кўзгудин ўрганди тил. мундин улошилди мураттаб томом сифр сафи ушбу дурур вассалом. оқил муни илму одам деди, барча улуқ исмдин аъзам деди. оқил агар сўз била сўзни ёпар, ориф ўшул сўзда ўзини топар. улки …

3 / 39

р, рўзи қиёматни кўриб ошкор. ҳар даму ҳар лаҳза бир ўтқа ёниб, ғояти йўқ оташ била ўртаниб. ўт ичида қақнуси бечоравор, нолаи жонсўз тузиб сад ҳазор. ҳар нафасоҳанг қилиб бир наво, дунёда ҳар лаҳза солиб юз садо. умр ўтуб кўрмайин уйқуда туш, нолаларимдин уюмай қурту қуш. чархи фалак ташна бўлиб қонима, дуняи дун қасд қилиб жоним-а. сабр бйносини бакуллий бузуб, ҳосили йўқ умрдин уммид узуб. тойири андеша уруб болу пар, фикр аёқи бирла кезиб хушку тар. гоҳ малак авжида тайрон этиб, гоҳ фалвк буржида сайрон этиб. гоҳ тилаб дарди дилима даво, гоҳ сўруб ранжу ғамима шифо. мен бу дам тоса билан тамсаниб, ғайрат ачиқ устида берди наҳиб. неча бу бесабрлиқ, эй носабур, эр керак эмгак била тобса ҳузур. банду бало дунёда эрга тушар, мунча бало эр кишига не бўшар. эр эсанг эрдек юрагинг тишлагин, кечган эранларнинг ишин ушлагин. тут ғаму меҳнат била кўнглунгни хуш, оқил эсанг марҳаму дармонинг уш! оми …

4 / 39

фикр бу таркибга боғлади нақш. ародаким тушти бу гулбонг тез, нотиқа «лаббайк» уриб қилди хез. маънии бикр олди юзиндин ниқоб, жилва қила бошлади хуш беҳижоб. жоми сабуҳий қилибон рафъ шарм, соқийи ғайб айлади ҳангома гарм. тушти ҳаробат ичида ҳойу ҳўй, солди менинг кўнглума бу гуфтугўй. мен тағи мастона чоғим чоғладим, сўз юзин очтиму белим боғладим. ёйдим улус ичра бу жоми сафо, икки жаҳон халқина урдум сало. кимгаки бор иштаҳи, эттим ҳалол, қурсогина тушти бу жоми зулол. ҳазм қило билмаса кўб емасун, куч била ҳалвони аччиқ демасун. менки бу ният била урдум қадам, жон тамури учини қилдум қалам. хос кўнгул нақдидур ушбу рамуз, ғавсда кўрсатма гуҳарни ужуз. ақл тенгиз эрдию андиша — кон, ўртасида гавҳари маъни ниҳон. жон тиши бирла қозиб ул конни, қилдим ўзум ғавс бу уммонни. ул киши қўйғай чу низомий бу ганж, қозғана олғай гуҳари даст ранж. йўқ эса ҳар муфлису бедастгоҳ, ҳеч топа билгайму бу махзанға роҳ. …

5 / 39

сўзлагучида сўз учун дарду шавқ. ораға кирса маҳаки имтиҳон, сўз иёри бўлур улдам аён. бу не фусун, бу не афсонадур, бу не ун нағмаи мастонадур. тутти жаҳон замзамаи ҳайдарий, тўлди садо гунбази нилуфарий. китоб ёзилишининг баени эйки бу маънида талабгорсан, тебран агар воқифи асрорсан. борғанича йўлдур улуқдин улуқ, бошдин-оёқ келгулику борғулуқ. гарчи сенга асру йироқтур бу дам, рағбат этар бўлсанг эрур бир қадам. қилғин эранлартек ўзунгни фидо, ошиқу мажнунға етар бир садо. ғафлат ишин ақл этарсенки не? нукта била нақл битарсенки не? урма ўз олинда бу девор каж, сотма иёр аҳлина меъёр каж. ишқ этагин қўйма, агар борса бош, бошни қочирмағил агар ёғса тош. дурр кони қимматки, бутундур садаф кон ичида лаълға борму шараф. шиша агар қилмаса шабнамни банд, сеҳр ила кўргайму эди у газанд? улким, эрур ишқ била тийнати, нетсун анга жону жаҳон зийнати. улким эрур ҳамнафасу руҳи пок, тан тақи бирла бўлурму ҳалок. улким эрур завқ ичида маскани, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 39 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ҳайдар хоразмий (xiv-xv асрлар)"

ҳайдар хоразмий (xiv-xv асрлар) ҳайдар хоразмий (14-асрнинг охири — хоразм — 15-асрнинг 1-ярми) — шоир. ўзбек мумтоз адабиёти намояндаларидан бири. ҳаёти ва ижоди ҳақида маълумот давлатшоҳ самарқандийнинг «тазкират уш-шуаро», алишер навоийнинг «мажолис ун-нафоис», «муҳокамат ул-луғатайн» асарлари ҳамда ўзининг «маҳзан ул-асрор» достонида берилган. ҳайдар хоразмий асосан хоразмда яшаган ва оғир ҳаёт кечирган. бирмунча вақт ҳиротда темурийлардан умар-шайхнинг ўғли султон искандар (15-аср) саройида яшаган. туркий ва форсийда шеърлар ёзган, девон тузган. низомий ганжавийнннт «маҳзан ул-асрор» асарига «гулшан ул-асрор» номи билан туркий тилда жавоб ёзиб (1409—14), султон искандарга бағишлаган. асар сюжети ва ғоявий йўналиши жиҳатидан ҳам низомий достонига яқин, вазни ҳам бир хил — арузнинг саре...

Этот файл содержит 39 стр. в формате DOCX (51,4 КБ). Чтобы скачать "ҳайдар хоразмий (xiv-xv асрлар)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ҳайдар хоразмий (xiv-xv асрлар) DOCX 39 стр. Бесплатная загрузка Telegram