arxeologiya fani va uning vazifalari

DOC 152 pages 30.5 MB Free download

152 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.5 MB

File type DOC

Pages 152

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 152

arxeologiya fani va uning vazifalari odamzod tarixi juda uzoq davom etgan jarayon sifatida insoniyat o`z boshidan kechirgan tarixiy xodisalarni, ixtiro va kashfiyotlar ko`lamini qamrab oladi. o‘tmishni o‘rganish o‘z navbatida har bir davrning dolzarb masalalaridan biri bo‘lib kelgan, shuningdek, har qaysi jamiyat taraqqiyotining eng muhim sharti va ustuvor yo`nalishi hisoblangan. o`tmish haqidagi bilimlarni o`rganish va yanada boyitishda arxeologiya fanining ham o`rni va ahamiyati beqiyosdir. shu jihatdan arxeologiya fani tarix ilmining tarkibiy qismi hisoblanadi hamda ijtimoiy fanlar orasida alohida o‘rin tutadi. “arxeologiya”- “arxayos”-qadimgi, “logos”-fan so‘zlaridan tarkib topgan bo‘lib, qadimiyat haqidagi fandir. uni dastlab miloddan avvalgi iv asrda aflotun o‘zining “gippiy” dialogida, qadimgi zamon haqidagi fanni nazarda tutib ishlatgan. shu tariqa bu so‘z qadimgi gretsiyada qo‘llanilgan va o‘tmish masalalari muxokamasi ma’nosini anglatgan. vaqt o‘tgach uning ma’no doirasi ancha o‘zgarib, kengayib borgan va tarix fanining muxim tarmoqlaridan biriga aylangan. arxeologiya—tarixiy, moddiy manbalar asosida insoniyatning o‘tmishini o‘rgatuvchi fan hisoblanadi. m.e.masson unga quyidagicha ta’rif bergan: arxeologiya …

2 / 152

xeologik manbalarga tayanib olib boriladi. yerning paydo bo‘lishi 4,5 milliard yil oldin, yerda hayotning ilk namunalari 3,8 milliard yil oldin paydo bo‘la boshlangan . yerning paydo bo‘lishi 4,5 milliard yil oldin, yerda hayotning ilk namunalari 3,8 milliard yil oldin paydo bo‘la boshlangan . thatthe earth appeared about 4.5 billion years ago, and that theearliest life forms began to exist about 3.8 billion years ago. eng qadimgi davr ajdodlarimiz hayotida eng uzoq davom etgan davr sanaladi. u bundan taxminan 2–2,5 million yil oldin boshlanib, to ilk davlatlar paydo bo‘lgunga qadar, ya’ni miloddan avvalgi 6-5 asrlargacha davom etgan. ilk ajdodlarimiz dastlab tabiatda mavjud imkoniyatlardan foydalanib hayot kechirganlar. o‘rmon va tog’larda mevalarni terib yeb, hayvon ovlab, vodiylarda daryo, boylarida yashab kun ko‘rganlar. keyinchalik tabiatda o‘zgarishlar boshlanishi, ularning hayot tarzlarini o‘zgartirishga olib kelgan. hayvon terisidan kiyim kiyganlar, g’orlardan issiq boshpana qilganlar, toshdan nayza yasab, to‘da bo‘lib yirik hayvonlarni ovlay boshlaganlar. vaqt o‘tishi bilan xo‘jalik …

3 / 152

ujudga keladi. endilikda bu kasblarning alohida shug’ullanuvchi kishilari paydo bo‘ladi. dehqon hunarmand yoki chorvador bilan o‘zi uchun zarur bo‘lgan mahsulotlarni ayirboshlay boshlaydi. vaqt o‘tgan sayin ba’zi bir odamlar qo‘lida boyliklar to‘planib, mulkiy tabaqalanish jarayoni boshlanadi, bu esa davlatlarning vujudga kelishiga olib keladi. ko‘rib turibmizki, insoniyatning shakllanishi murakkab jarayon bo‘lib, uzoq davrni o‘zida qamragani uchun ham uni o‘rganishni osonlashtirish uslublarini topish juda muhimdir. tarix fanida har bir davrning jadval tarzida berilishi shu masalani yechishda yordam beradi, ikkinchi tomondan oldin belgilangan sanalarda bo‘lgan o‘zgarishlarni tez anglashda, boshqa xalqlar hayoti bilan taqqoslab baho berishda, ayniqsa bir xil tarixiy voqealarni turlicha talqin qilinishining oldi olingan bo‘lardi. o‘zbekiston arxeologiyasida keyingi davrlarda tarixni davrlashtirish masalasiga oydinlik kiritildi. bunda o‘.i. islomov va k.a. kraxmallarning ilmiy tadqiqotlari diqqatga sazovordir. ular o‘rta osiyo hududining geotektonik va geomagnit hodisalarini hisobga olib, paleolit davri yodgorliklari yoshini 500-600 ming yilga qadimiylashtirdilar. shuningdek, keyingi davrlarda qilingan tadqiqotlar, ya’ni olduvay davriga oid manzilgohlarning ko‘plab …

4 / 152

r insonlar tomonidan yaratilgan mehnat qurollaridagi o‘zgarishlar asosida davrlarga bo‘lingan. eng qadimgi davr tarixiy jihatdan ikkita yirik davr: “ibtidoiy to‘da” va “urug’chilik jamoasi davri”ga bo‘lingan. o‘z navbatida urug’chilik jamoasi matriarxat (ona urug’i hukmronligi davri) va patriarxat (ota urug’i hukmronligi davri)davrlariga bo‘linadi. mazkur yirik tarixiy bosqichlar arxeologik jihatdan mehnat qurollari tarkibiga qarab – paleolit, mezolit, neolit, eneolit, bronza va temir davrlariga bo‘linadi. o‘z navbatida bu davrlar ham rivojlanishi jihatidan bir necha bosqichlarga bo‘linadi. tarixda eng qadimgi davr tarixiy va arxeologik jihatdan davrlarga ajratilib o‘rganiladi. tarixiy jihatdan ikkita yirik davr: “ibtidoiy to‘da” va “urug’chilik jamoasi davri”ga bo‘lingan. o‘z navbatida urug’chilik jamoasi matriarxat (ona urug’i hukmronligi davri) va patriarxat (ota urug’i hukmronligi davri)davrlariga bo‘linadi. mazkur yirik tarixiy bosqich arxeologik jihatdan mehnat qurollari tarkibiga qarab – paleolit, mezolit, neolit, eneolit, bronza va temir davrlariga bo‘linadi. qadimgi davr miloddan oldingi vi asrdan milodiy iv asrgacha bo‘lgan davrni tashkil qilib, 2 bosqichga bo‘linadi; 1– arxaik davr …

5 / 152

kil topgan davrgacha davom qiladi. 3–bosqich so‘nggi o‘rta asrlar davri bo‘lib, u milodiy xyi– xix asrlarni tashkil qiladi. u o‘zbekiston xududida xonliklar tashkil topgan davrdan to rossiya xumronligi davrlarini o‘z ichiga oladi. arxeologikmanbalarnishartliravishda 2 turga bo‘lish mumkin; 1. tabiiy manbalar inson va hayvon suyaklari, o‘simliklar qoldiqlari geologik qatlamlari bo‘lib, ularni asosan zoologlar, botaniklar, geologlar o‘rganadilar. 2. inson tomonidan yaratilgan manbalar bo‘lib, ular mehnat qurollari, sopol idishlari, san’at asarlari, qoyatosh rasmlari, shuningdek yozma manbalar ham kiradi. arxeologlar kishilik madaniyati tarixini o‘rganishda moddiy va yozma manbalarga tayanib ish ko‘radilar. arxeologiyada qadimgi buyumlarni o‘rganish birdan bir maqsad qilib olinmaydi, topilmalarni tilga kiritish va o‘sha zamon nafasini tiklash arxeologiyaning asosiy maqsadidir. shuning uchun topilmalar tarixiy tadqiqodlar uchun faqat manba sifatidagina ilmiy qimmatga ega bo‘ladi. buyumlarning yoshi, nimaga ishlatilganini, qanday uslubda yasalganini aniqlash tadqiqotning zarur tayyorgarlik bosqichi hisoblanadi. arxeologiyani o‘rganishda arxeologlar arxeologik ekspeditsiyalar uyushtiradilar. ularning ish uslubi 3 pog’onalik bo‘ladi; 1.arxeologik qidiruv. 2.sinov. 3. keng …

Want to read more?

Download all 152 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arxeologiya fani va uning vazifalari"

arxeologiya fani va uning vazifalari odamzod tarixi juda uzoq davom etgan jarayon sifatida insoniyat o`z boshidan kechirgan tarixiy xodisalarni, ixtiro va kashfiyotlar ko`lamini qamrab oladi. o‘tmishni o‘rganish o‘z navbatida har bir davrning dolzarb masalalaridan biri bo‘lib kelgan, shuningdek, har qaysi jamiyat taraqqiyotining eng muhim sharti va ustuvor yo`nalishi hisoblangan. o`tmish haqidagi bilimlarni o`rganish va yanada boyitishda arxeologiya fanining ham o`rni va ahamiyati beqiyosdir. shu jihatdan arxeologiya fani tarix ilmining tarkibiy qismi hisoblanadi hamda ijtimoiy fanlar orasida alohida o‘rin tutadi. “arxeologiya”- “arxayos”-qadimgi, “logos”-fan so‘zlaridan tarkib topgan bo‘lib, qadimiyat haqidagi fandir. uni dastlab miloddan avvalgi iv asrda aflotun o‘zining “gippiy” dialogi...

This file contains 152 pages in DOC format (30.5 MB). To download "arxeologiya fani va uning vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: arxeologiya fani va uning vazif… DOC 152 pages Free download Telegram