arxeologiya fani rivojlanishi

DOCX 14 pages 26.3 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.3 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

òzbekistonda arxeologiya fani rivojlanishi reja: kirish asosiy qism 1. arxeologiya fanining umumiy tushunchasi va ahamiyati 2. oʻzbekistonda arxeologiya fanining shakllanishi 3. oʻzbekiston hududining qadimiy madaniyatlar chorrahasi sifatidagi oʻrni xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish arxeologiya fani insoniyat tarixini o‘rganishda eng muhim manba hisoblanadi. bu fan orqali yozma manbalardan oldingi davrlardagi moddiy madaniyat, qadimiy turmush tarzi, ijtimoiy munosabatlar va iqtisodiy faoliyat to‘g‘risida ishonchli ma’lumotlar olinadi. o‘zbekiston hududi qadimdan sharq va g‘arb sivilizatsiyalarini bog‘lovchi buyuk ipak yo‘li chorrahasida joylashgani sababli arxeologik yodgorliklarga nihoyatda boydir. paleolit davridan to ilk o‘rta asrlargacha bo‘lgan davrni yoritib beruvchi minglab yodgorliklar — toshkent vohasidagi ko‘lbuloq va obirahmat g‘orlari, surxondaryodagi zarautsoy petrogliflari, qashqadaryodagi sopollitepa va jarqo‘ton manzillari, xorazm vohasidagi qo‘yqirilgan qal’a, tuproqqal’a, ayazqal’a, shuningdek samarqand va buxorodagi qadimiy shahar xarobalari nafaqat o‘zbekiston balki jahon arxeologiyasi uchun ham ulkan ilmiy ahamiyatga ega. o‘zbekistonda arxeologiya fani rivojlanishining ilk bosqichlari xix asr oxiri – xx asr boshlariga to‘g‘ri keladi. bu davrda rus olimlari …

2 / 14

atining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida qaralmoqda. “madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risida”gi qonun, prezident farmonlari va hukumat qarorlari arxeologik izlanishlar uchun mustahkam huquqiy asos bo‘lib xizmat qilmoqda. shu davrda milliy arxeologik maktab yanada rivojlanib, samarqand, buxoro, xorazm, termiz va boshqa hududlarda olib borilgan qazish ishlari natijasida ko‘plab yangi topilmalar ilm-fanga ma’lum qilindi. ayniqsa, samarqanddagi afrosiyob, surxondaryodagi fayoztepa va dalvarzintepa, qashqadaryodagi jarqo‘ton kabi yodgorliklarda olib borilgan tadqiqotlar xalqaro maydonda e’tirof etilgan. bugungi kunda arxeologiya nafaqat tarixni o‘rganish, balki turizmni rivojlantirish, milliy o‘zlikni anglash, yoshlarni tarixiy merosga hurmat ruhida tarbiyalashda ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. o‘zbekistonda arxeologiya fanining shakllanishi, rivojlanishi va istiqbollarini ilmiy jihatdan tahlil qilish dolzarb masala hisoblanadi. 1.arxeologiya fanining umumiy tushunchasi va ahamiyati arxeologiya — bu insoniyatning qadimgi davrlardagi moddiy madaniyati, turmush tarzi va tarixiy taraqqiyotini o‘rganadigan fan hisoblanadi. u yunoncha “archaios” – qadimgi va “logos” – ta’limot, so‘zlaridan olingan bo‘lib, “qadimgi davrlar haqidagi ta’limot” ma’nosini anglatadi. …

3 / 14

holda rivojlanadi. masalan, antropologiya odam skeletlarini o‘rganib, qadimiy kishilarning jismoniy qiyofasi haqida ma’lumot bersa, arxeologiya ularning yashash muhiti, xo‘jaligi va madaniy hayotini tiklab beradi. shuningdek, yozma manbalarda tilga olinmagan yoki yuzaki yoritilgan tarixiy jarayonlarni arxeologiya aniq dalillar asosida tasdiqlab yoki boyitib beradi. arxeologiya fani insoniyat tarixini davrlashtirishda ham muhim ahamiyat kasb etadi. masalan, paleolit (qadimgi tosh davri), mezolit (o‘rta tosh davri), neolit (yangi tosh davri), eneolit (mis-tosh davri), bronza davri, temir davri kabi davrlar arxeologik topilmalar asosida aniqlangan. bu davrlar odamzodning turmush tarzidagi o‘zgarishlar – ovchilikdan dehqonchilik va chorvachilikka o‘tishi, metallni kashf qilishi, shaharlarning paydo bo‘lishi kabi jarayonlarni ilmiy asosda ko‘rsatib beradi. o‘zbekiston hududi arxeologik yodgorliklarga nihoyatda boy bo‘lib, bu yerda insoniyat tarixining deyarli barcha bosqichlariga oid manbalarni uchratish mumkin. toshkent viloyatidagi ko‘lbuloq va obirahmat g‘orlari, surxondaryodagi teshiktosh g‘ori, qashqadaryodagi jarqo‘ton va sopollitepa, xorazmdagi qo‘yqirilgan qal’a va tuproqqal’a, samarqanddagi afrosiyob, buxorodagi varaxsha kabi yodgorliklar xalqaro miqyosda muhim ilmiy manbalar sifatida …

4 / 14

an tarixshunoslikdagi bo‘shliqlarni to‘ldiribgina qolmay, balki tarixiy jarayonlarni yanada aniqroq tasavvur qilish imkonini beradi. yozma manbalar ko‘pincha siyosiy voqealar, hukmdorlar faoliyati va davlat boshqaruvi haqida ma’lumot beradi, biroq oddiy xalqning turmush tarzi, moddiy madaniyati va ijtimoiy munosabatlari haqida yetarli ma’lumot qoldirmagan. arxeologiya esa aynan shu jihatlarni yoritib beruvchi asosiy fanga aylangan. masalan, qadimiy shaharlarning xarobalari, uy-joy qoldiqlari, mehnat qurollari, sopol buyumlar, tangalar, san’at asarlari orqali jamiyatning xo‘jalik faoliyati, savdo aloqalari, diniy tasavvurlari, hattoki estetik qarashlari haqida ham chuqur ma’lumot olish mumkin. arxeologiya fani xalqaro miqyosda turli sivilizatsiyalar o‘rtasidagi aloqalarni ochishda ham beqiyos ahamiyatga ega. masalan, o‘zbekiston hududida topilgan ko‘plab buyumlar qadimda bu yerda xitoy, hindiston, eron, mesopotamiya va boshqa mintaqalar bilan faol savdo-sotiq va madaniy aloqalar bo‘lganini tasdiqlaydi. bu esa o‘zbekiston hududining qadimiy dunyo tarixida muhim strategik va madaniy markazlardan biri bo‘lganini ko‘rsatadi. arxeologiyaning muhim vazifasi – tarixiy xotirani tiklash va milliy o‘zlikni anglashdir. har bir xalqning o‘ziga xos tarixi, …

5 / 14

b bormoqda. masalan, aerofoto va kosmik suratlar orqali qadimiy shaharlar va sug‘orish tizimlarini aniqlash, radiokarbon usuli yordamida topilmalarni yoshini aniqlash, 3d-modellashtirish orqali yodgorliklarni qayta tiklash kabi usullar keng qo‘llanilmoqda. bunday yangiliklar arxeologik izlanishlarning aniqligini oshiribgina qolmay, balki ularni ommaga yanada jozibali ko‘rinishda taqdim etish imkonini beradi. arxeologiya fani amaliy hayotda ham katta ahamiyat kasb etmoqda. birinchidan, u madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va saqlashga xizmat qiladi. ikkinchidan, arxeologik yodgorliklar asosida tashkil etilayotgan tarixiy-madaniy majmualar va muzeylar turizmni rivojlantirishda muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda. masalan, samarqanddagi afrosiyob muzeyi, termiz arxeologiya muzeyi, qoraqalpog‘istondagi ichanqal’a majmuasi nafaqat milliy, balki xalqaro miqyosda mashhurdir. uchinchidan, arxeologiya fanining rivojlanishi yosh olimlarni ilmiy izlanishlarga jalb qilish, yangi ekspeditsiyalar tashkil etish va ilmiy maktablarni rivojlantirishga turtki bermoqda. arxeologiya fani nafaqat tarixni o‘rganishda, balki iqtisodiyot, madaniyat, turizm, ta’lim va ma’naviyat sohalarida ham beqiyos o‘rin tutadi. o‘zbekiston sharoitida esa bu fan qadimiy madaniyatlar chorrahasi sifatida mamlakatimizning jahon sivilizatsiyasi tarixidagi ulkan …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arxeologiya fani rivojlanishi"

òzbekistonda arxeologiya fani rivojlanishi reja: kirish asosiy qism 1. arxeologiya fanining umumiy tushunchasi va ahamiyati 2. oʻzbekistonda arxeologiya fanining shakllanishi 3. oʻzbekiston hududining qadimiy madaniyatlar chorrahasi sifatidagi oʻrni xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish arxeologiya fani insoniyat tarixini o‘rganishda eng muhim manba hisoblanadi. bu fan orqali yozma manbalardan oldingi davrlardagi moddiy madaniyat, qadimiy turmush tarzi, ijtimoiy munosabatlar va iqtisodiy faoliyat to‘g‘risida ishonchli ma’lumotlar olinadi. o‘zbekiston hududi qadimdan sharq va g‘arb sivilizatsiyalarini bog‘lovchi buyuk ipak yo‘li chorrahasida joylashgani sababli arxeologik yodgorliklarga nihoyatda boydir. paleolit davridan to ilk o‘rta asrlargacha bo‘lgan davrni yoritib beruvchi minglab yo...

This file contains 14 pages in DOCX format (26.3 KB). To download "arxeologiya fani rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: arxeologiya fani rivojlanishi DOCX 14 pages Free download Telegram