sintaktik nazariyalar

PDF 37 pages 3.5 MB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.5 MB

File type PDF

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

слайд 1 gap bo‘laklari haqidagi sintaktik nazariyalar. gap va so‘z kengaytiruvchilari. gap bo‘laklarida darajalanish o‘qituvchi: dotsent n.ahmedova reja: 1. gapning semantik bo‘laklanish sathlari 1. gap bo‘laklari haqidagi sintaktik nazariyalar. 3. gap va so‘z kengaytiruvchilari. 4.gap bo‘laklarida darajalanish. tayanch so`zlar lug`ati  gap - proposal - predlojenie  tobe qism - the subordinate component—  tobe so‘z - subordinate word  teng aloqa - coordinative bond  sintaktik aloqa - syntactic relationship  predikativ munosabat - predicative relation —  predikativlik - predicativity gapning bo‘laklanish sathlari gapning semantik bo‘laklanish sathi gapning aktual bo‘laklanish sathi gapning sintaktik bo‘laklanish sathi gapning semantik bo‘laklanish sathi  predikat  subyekt  obyekt gapning aktual bo‘laklanish sathi ◼ tema ◼ rema gapning aktual bo‘laklanish sathi har qanday sintaktik qurilma gap bo‘lishi uchun ma’lum propozitsiyani ifodalashdan tashqari, kommunikativ maqsadni ham ifoda etishi kerak. karim uyiga ketdi gapida propozitsiya ifodalanishidan tashqari, so‘zlovchining kommunikativ niyati ham ifodalangan. bu o‘rinda …

2 / 37

kirish birikmalar aniqlovchi hayot go`zal lug‘aviy birliklar miqdori sintaktik tuzilish birliklari miqdori 2 gapdagi lug‘aviy birliklar va sintaktik tuzilish birliklari miqdor jihatdan teng bo‘lishi mumkin. quyidagi gapda lug‘aviy birliklar va gapning tuzilish birliklari soni farq qiladi ravish ot sifat uzoqdan (hol) bo‘ylari uzun (aniqlovchi) son ot fe’l uch dugona (ega) ko‘rindi (kesim). sintaktik tuzilish birliklari miqdori 4 ta lug‘aviy birliklar miqdori 6 ta sintaktik tuzilish?.. qan- day ekan? gapning sintaktik tuzilishi va bu tuzilishni vujudga keltirgan birliklar gapning semantikasi bilan bog‘liq ravishda belgilanadi. gapning sintaktik tuzilishini yanada aniq tasavvur qilish uchun sintaktik tuzilish birliklarini, ularning gap semantik-sintaktik strukturasini shakllantirishdagi roli va vazifalarini, qisqasi, gapning semantik-sintaktik bo‘laklarini o‘rganish kerak bo‘ladi. gap yolg‘iz muhokamani, hukmni bildirmasdan istak, buyruq, so‘roq kabi ma’nolarni ham ifodalab keladi. shu bilan birga, gap orqali ichki tuyg‘ularimiz, hayajonlarimiz ham ifodalanadi gap hukmning til materiallari bilan ifodalangan shakli, qobig`i hukm gapsiz mavjud bo‘lmaydi gapda hukmdan tashqari fikrning boshqa turlari …

3 / 37

gan semantik-sintaktik bo‘laklar ! undalma, kirish va kiritmalar gapning boshqa bo‘laklari bilan mazmunan aloqadordir. ularning ma’no-vazifasi ham aslida shu bilan belgilanadi. undalmalar nutq qaratilgan shaxs (predmet)ni bildiradi shu ma’noda u… bir tomondan, predikativlik bilan aloqador ikkinchi tomondan, shu gapda amalga oshiriladigan yoki amalga oshirilmaydigan ish- harakatning haqiqiy bajaruvchisi bo‘lishi ham mumkin yoshlar, fan sirlarini egallangiz! ammo u yoshlarning ekvivalentidir demak, haqiqiy bajaruvchi yoshlardir bu gapda harakatning bajaruvchisi grammatik jihatdan ii shaxs ko‘plikdagi olmosh – siz, o‘zaro sintaktik aloqaga kirishadigan bo‘laklar shu chog‘gacha gap bo‘laklari doirasida o‘rganilgan semantik- sintaktik bo‘laklardir. gap bo‘laklari ma’no- vazifasiga ko‘ra ikkiga bo‘linadi: 1. bosh bo‘laklar 2. ikkinchi darajali bo‘laklar gap bo‘laklari deganda odatda quyidagilar nazarda tutiladi: gapda ma’lum sintaktik vazifani bajaruvchi mustaqil so‘zlar yordamchi so‘zlar mustaqil so‘zlar bilan birgalikdagina gap bo‘lagi bo‘lib kelishi mumkin gap bo‘laklari sintaktik kategoriya bo‘lib, gap tarkibidagi elementlarning o‘zaro munosabatini, bu munosabatning xarakterini, gapning grammatik jihatdan qanday bo‘laklarga bo‘linishini, so‘zning gapdagi rolini …

4 / 37

li konstruksiya shaklida keladi vositasiz to‘ldiruvchi tushum kelishigi shaklida keladi odatda ega bosh kelishik shaklida keladi ega doim kesimga tobedir holto‘ldiruvchi aniqlovchi barcha gap bo‘laklariga va boshqa aniqlovchiga tobedir kesim gap bo‘laklarini belgilashda so‘zlarga savol berish muhim o‘rin tutadi: bahor keldi. keldi – nima qildi? – kesim bahor – nima? – ega gap bo‘laklari tuzilishiga ko‘ra turli shakllarda bo‘ladi: bir mustaqil so‘zdan iborat bo‘ladi. samolyot pastlab uchdi ikki mustaqil so‘zning birikishidan tashkil topgan erkin holdagi lekin ajralmaydigan birikmadan iborat bo‘ladi. a – til oldi unli ba’zan predikativ modeldagi birikmalar ham bir gap bo‘lagi vazifasida keladi: suv keltirgan xor- u, ko‘za sindirgan aziz. ma’lumki, gap bo‘laklari ba’zan frazeologik birikma bilan ifodalanadi. uning tepa sochi tikka bo‘ldi. t/r gap bo‘laklari nomi gap bo‘laklarining ta’rifi 1 kesim kesimlik(shaxs-son, zamon, tasdiq-inkor, modal) ma’nosini ifoda etgan gapning markaziy bo‘lagi 2 ega kesim ifodalagan harakat-holatning egasi, kesimdan keyingi bo‘lak 3 hol gapning kesimidan anglashilgan harakatning belgisini …

5 / 37

okim bo‘lak sifatida e’tirof etadilar uchinchi qarash namoyondalari esa gapning absolut hokim bo‘lagi sifatida kesimni tan oladilar ikkinchi qarashga muvofiq esa ega va kesim teng huquqli tarzida talqin qilinadi predikativlikni kesimlik ham deyishadi sintaktik shaxs predikativlikning tarkibiy qismlari modallikning, tugallangan intonatsiyaning ifodalanishi ham asosan kesimga bog‘liqdir sintaktik zamon sodda gaplarda gap bo‘laklarining tartibi: o‘zgargan tartib (so’zlashuv va badiiy uslubda) ma’lum bir qolip yo‘q. menga tanish bu yo‘llar. oddiy tartib (asosan, ilmiy uslubda) oldin:(aniqlovchi)ega so‘ng:(to‘ldiruvchi,hol)kesim bu yo‘llar menga tanish. adabiyotlar ro`yxati  1.sapaev q. hozirgi o‘zbek adabiy tili. t., 2009.  2.tursunov u., muxtorov x., rahmatullaev sh. hozirgi o‘zbek adabiy tili. – t., o’zbekiston. 1992.  3. shavkat rahmatullayev. hozirgi adabiy o‘zbek tili (darslik). toshkent: "universitet". 2006 http://www.ziyonet.uz/files/znuz_366_20101028150633  4. r.sayfullaeva va b.hozirgi o‘zbek adabiy tili. toshkent – 2009 http://www.ziyonet.uz/files/znuz_366_20101029170452  5.«hozirgi o’zbek tili» (morfologiya) fanidan ma’ruzalar matni.  nukus – 2010 http://www.ziyonet.uz/files/znuz_215446_20120203171522. e’tiboringiz uchun rahmat!

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sintaktik nazariyalar"

слайд 1 gap bo‘laklari haqidagi sintaktik nazariyalar. gap va so‘z kengaytiruvchilari. gap bo‘laklarida darajalanish o‘qituvchi: dotsent n.ahmedova reja: 1. gapning semantik bo‘laklanish sathlari 1. gap bo‘laklari haqidagi sintaktik nazariyalar. 3. gap va so‘z kengaytiruvchilari. 4.gap bo‘laklarida darajalanish. tayanch so`zlar lug`ati  gap - proposal - predlojenie  tobe qism - the subordinate component—  tobe so‘z - subordinate word  teng aloqa - coordinative bond  sintaktik aloqa - syntactic relationship  predikativ munosabat - predicative relation —  predikativlik - predicativity gapning bo‘laklanish sathlari gapning semantik bo‘laklanish sathi gapning aktual bo‘laklanish sathi gapning sintaktik bo‘laklanish sathi gapning semantik bo‘laklanish sathi  predikat  subyekt  obye...

This file contains 37 pages in PDF format (3.5 MB). To download "sintaktik nazariyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: sintaktik nazariyalar PDF 37 pages Free download Telegram