axloqshunoslik

DOCX 5 pages 46.2 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 46.2 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

“etika” fanining predmeti, mohiyati, uning asosiy belgilari va tuzilmasi. axloqshunoslik bir necha ming yillik tarixga ega bo‘lgan qadimiy fan. u bizda “ilmi ravish”, “ilmi axloq”; “axloq.”, “odobnoma” singari nomlar bilan atab kelinran. ovro‘poda esa “etika” nomi bilan mashhur, biz xam yaqin-yaqingacha shu atamani qo‘llar edik. uni birinchi bo‘lib, yunon faylasufi arastu muomalaga kiritgan. arastu fanlarni tasnif qilarkan, ularni uch rupuhra bo‘ladi: nazariy, amaliy va ijodiy. birinchi rupuhra u falsafa, matematika va fizikani; ikkinchi rupuhra - etika va siyosatni; uchinchi rupuhra esa - san’at, hunarmandchilik va amaliy fanlarni kiritadi. shunday qilib, kadimgi yunonlar axloq xaqidagi ta’limotni fan darajasiga ko‘targanlar va “etika” deb ataganlar.hozirgi kunda bu fanni ilmiy va zamonaviy talablar nuqtai nazaridan “axloqshunoslik” deb atashni maqsadra muvofiq deb o‘ylaymiz. axloqshunoslik axloqning kelib chiqishi va mohiyatini, kishining jamiyatdagi axloqiy munosabatlarini o‘pganadi. “axloq” so‘zi arabchadan-olingan bo‘lib, “xulq” so‘zining ko‘plik shaklidir. “axloq” iborasi ikki xil ma’noga ega: umumiy tushuncha sifatida fanning tadqiqot ob’ektini anglatsa, …

2 / 5

rqali tushuntirishga harakat qilamiz. deylik metroda yoshgina yigit, talaba hamma qatori o‘tiribdi. navbatdagi bekatdan bir keksa kishi, chiqib, unning ro‘parasida tik turib qoldi. agar talaba darhol: “o‘tiring, otaxon!” deb joy bo‘shatsa, u chiroyli a’mol qilgan bo‘ladi, chetdan qarab turganlar unra ich-ichidan minnatdorchilik bildirib, “baraka topgur, odobli yigitcha ekan”, deb qo‘yadi. aksincha, talaba yo teckari qarab olsa, yoki o‘zini mudraganga solib, qariyaga joy bo‘shatmasa, g‘ashimiz keladi, ko‘nglimizdan: “buncha beodob, surbet ekan!” degan fikr, o‘tadi, xullas, u bizda yoqimsiz taaccurot uyg‘otadi. lekin, ayni paytda, talabaning qariyaga joy bo‘shatgani eki bo‘shatmagani oqibatida vagondagi yo‘lovchilar hayotida biror-bir ijobiymi, salbiymi - muhim o‘zgarish po‘y bermaydi. xulqqa quyidagicha misol keltirish mumkin: mahallamizdagi oila boshliqlaridan biri imkon boricha qo‘ni-ko‘shnilarning barcha ma’rakalarida xizmatda turadi, hech kimdan qo‘lidan kelgan yordamini ayamaydi, ochiq ko‘ngil, ochiq qo‘l, doimo uz bilimini oshirib borishga intiladi, tirishqoq oila a’zolariga mehribon va h.q unday odamni biz xushhulq inson deymiz va unga mahallamizning namunasi sifatida qaraymiz. …

3 / 5

um timsoli tarzida gavdalanadi, u – umpni millat, vatan va inson manfaatira bag‘ishlagan yuksak axloq egasi; u, o‘zi yashayotgan, jamiyat uchun namuna bo‘laroq o‘sha jamiyatning yanada taraqqiy topishira xizmat qiladi. agar mazkur prokuror, aksincha. qonun himoyachisi bo‘la turib, o‘zi qonunni buzsa, shaxsiy manfaati yo‘lida oqni qora, qorani oq deb tursa, u axloqsizlik qilgan bo‘ladi: oddiy fuqaro nazdida boshqa kishi prokuror-amaldor emas, balki butun jamiyat adolatsiz ekan, degan tasavvur uyg‘onadi. va tasavvurning muntazam kuchayib borishi esa, oxir-oqi6at o‘sha jamiyat yoki tuzumni tanazzulga olib keladi. albatta, har uchala axloqiy hodisa va ularning ziddi nisbiylikka ega. chunonchi, hozirgina misol keltirganimiz prokurorning axloqsizligi darajasi bilan yakka xukmronligi yo‘lida millionlab begunoh insonlarni o‘limga mahkum etgan lenin, stalin, gitler, pol pot singari shaxslar orasida farq bor: agar prokurorning axloqsizliri bir millat yoki mamlakat uchun zarar qilsa, totalitar tuzum humdorlari xatti-harakatlari umum6ashariy miqyosdagi fojialarga olib keladi. bu o‘rinda shuni alohida ta’kidlash joizki, axloqiy tar6iya natijasida odoblilik-xushxuqlilikka, xushxulqlilik …

4 / 5

a muvofiq. axloqshunoslik axloqiy tafakkur taraqiyotini tadqiq etadi va amaliyotda insonni ezgulik orqali haqiqatga olib borishta xizmat qiladi: shu bois uni axloq falsafasi -yoxud ezgulik falsafsi deb atash mumkin.xozir u falsafiy fan sifatida uch yo‘nalishda ish olib boradi, ya’ni axloqiy tafakkur taraqqiyoti tadqiq etar ekan, u axloqini: 1) bayon qiladi; 2) tushuntiradi; 3) o‘rgatadi. shunga ko‘ra, u tajribaviy-bayoniy, falsafiy-nazariy va rasmona-me’yoriy tabiatga ega. qadimrilar uni amaliy falsafa deb ataganlar. zero sof nazariy axloqshunoslikning bo‘lishi mumkin emas. u insoniyat o‘z tajribasi orqali erishgan donishmandlik namunalarini hikmatlar, naqllar, matal-maqollar tarzida bayon etadi, kishilarni axloqiy qonun-qoidalarga o‘rgatadi, ularga axloqning moxiyatini tushuntiradi va falsafiy xulosalar chiqaradi. ya’ni, axloqshunoslik fanida aflotun, arastu, epikur, sitseron, seneka, avgustin, forobiy, ibn sino, g‘azzoliy, spinoza, kant, gegel, shopengauer feyerbax, nitsshe, vl.solovyov, losskiy singari buyuk faylasuflar yaratgan axloq nazariyasiga doir ta’limotlar bilan birralikda “patanjali”, “qobusnoma”, sa’diyning “guliston”, jomiyning “bahoriston”, navoiyning “mahbub, ul-qulub”, montenning “tajribanoma”, laroshfukoning “xikmatlar”, gulxaniyning “zarbulmasal” kabi amaliy …

5 / 5

qi go‘zallik tarzida talqin etganlar. bundan tashqari, ma’lumki, sanat nafosatshunoslikning asosiy tadqiqot ob’ekti hisoblanadi. har bir sanat asarida esa, axloqning dolzarb muammolari ko‘tariladi va san’atkor doimo o‘zi yashayotgan zamonda erishilgan eng yuksak axloqiy darajani badiiy qiyofalar orqali bevosita yohud bilvosita aks ettipadi. demak, nafosatshunoslik o‘rganayotran har bir badiiy asar ayni paytda, ma’lum ma’noda, axloqshunoslik nuqtai nazaridan ham tadqiq etilayotgan bo‘ladi. axloqshunoslikning dinshunoslik bilan aloqasi shundaki, har ikkala fan xam bir xil muammo axloqiy mezon muammosini hal etishga qaratilgan. chunki umumjahoniy dinlar vujudga kelguniga qadap mavjud bo‘lgan ma’lum urf-odatlar va qadriyatlar muayyan diniy qonun-qoidalarga, muqaddas diniy kitoblarga katta ta’sir ko‘rsatran. ayni paytda, dinlar ham axloqqa ana shunday ta’sir o‘tkazganlar.chunonchi, islom dinini oladigan bo‘lsak, quroni karim, hadisi sharif, ijmo’ va muayyan fatvolardagi mezonlar hamda talablar musulmon sharqi mallatlari axloqiy darajasiga katta ahamiyat kasb ztgan. shuningdek, komil inson muammosi xar ikkala fan uchun umumiy hisoblanadi. farq shundaki, axloqshunoslik bu muammoga zamonaviy tarbiya nuqtai …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "axloqshunoslik"

“etika” fanining predmeti, mohiyati, uning asosiy belgilari va tuzilmasi. axloqshunoslik bir necha ming yillik tarixga ega bo‘lgan qadimiy fan. u bizda “ilmi ravish”, “ilmi axloq”; “axloq.”, “odobnoma” singari nomlar bilan atab kelinran. ovro‘poda esa “etika” nomi bilan mashhur, biz xam yaqin-yaqingacha shu atamani qo‘llar edik. uni birinchi bo‘lib, yunon faylasufi arastu muomalaga kiritgan. arastu fanlarni tasnif qilarkan, ularni uch rupuhra bo‘ladi: nazariy, amaliy va ijodiy. birinchi rupuhra u falsafa, matematika va fizikani; ikkinchi rupuhra - etika va siyosatni; uchinchi rupuhra esa - san’at, hunarmandchilik va amaliy fanlarni kiritadi. shunday qilib, kadimgi yunonlar axloq xaqidagi ta’limotni fan darajasiga ko‘targanlar va “etika” deb ataganlar.hozirgi kunda bu fanni ilmiy va zamonav...

This file contains 5 pages in DOCX format (46.2 KB). To download "axloqshunoslik", click the Telegram button on the left.

Tags: axloqshunoslik DOCX 5 pages Free download Telegram