aruz she’r tizimi nazariyasi asoslari

PPT 21 pages 1.1 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type PPT

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona davlat universiteti adabiyоtshunoslik kafedrasi aruz vaznining nazariy asoslari: qisqa, cho‘ziq va o‘ta cho‘ziq hijolar o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent kimyo xalqaro universiteti tarjimashunoslik nazariyasi va amaliyoti kafedrasi ma’ruzachi: i.maxmudova reja: aruz she’r tizimi nazariyasi asoslari. hijo va bo‘g‘inning farqi qisqa, cho‘ziq va o‘ta cho‘ziq hijolar. aruz she’r tizimi nazariyasi asoslari sharq mumtoz adabiyotida keng qo‘llanib kelingan aruz vazni she’r misralarida qisqa va cho‘ziq bo‘g‘inlarning muayyan tartibda guruhlanib, takrorlanishiga asoslanadi. aruz tizimida har qaysi misradagi qisqa va cho‘ziq bo‘g‘inlar soni ham bir xil, o‘rni ham muayyan bo‘ladi. kecha kelgumdir debon ul sarvi gulro‘ kelmadi, ko‘zlarimga kecha tong otquncha uyqu kelmadi. shu baytning chizmasini tuzsak, quyidagi manzara hosil bo‘ladi: - v - - - v - - - v - - - v - - v - - - v - - - v - - - v - …

2 / 21

cho'zib, bilinar-bilinmas i orttirib aytamiz: hech(i), dod(i), oh(i) tarzida. demak, ma'lum bo'lyaptiki, bo'g'in va hijo tushunchalari aksariyat hollarda o'zaro mos kelgani holda ba’zi o'rinlarda bir-biridan farqlanar ekan. aruz vaznida 3 xil hijo bor: cho'ziq qisqa o‘ta cho'ziq cho'ziq hijo cho'ziq hijo matnda “_” belgisi bilan ifodalanadi. bu hijoning ikki xil turi bor: 1) yopiq bo'g'in orqali ifodalanuvchi cho'ziq hijo. matnda «men», «el», «mak-tab», «daf-tar» kabi so'zlar kelsa, ikkilanmasdan ularni yuqoridagi belgi asosida ko'rsatish mumkin. men el mak tab daf tar - - - - - - 2) ochiq bo'g'in orqali ifodalanuvchi cho'ziq hijo. mazkur hijoni cho'ziq unli hosil qiladi. ma’lumki, tilimizda 6 ta unli tovush mavjud. ularning cho'ziq yoki qisqalik darajasi nisbiydir. buni ma’lum bir matn tarkibidagi so'zlarni talaffuz qilishda sezish mumkin. faqat «o» unlisi aksariyat holatlarda (deyarli 90 foiz o'rinda) cho'ziq talaffuz etiladi. masalan: «bo-bo», «do-no», «sav-do» kabi so'zlarda «o» unlisi cho'ziq talaffuz etilganligi uchun. qolgan unlilar esa quyidagi …

3 / 21

an ifodalanadi. bunday hijo doim ochiq bo'g'inga asoslanadi. faqat bu hijoni ifodalovchi ochiq hijo, yuqoridagi holatdan farqli o'laroq, qisqa unli bilan yakunlanishi kerak. demak, bu o'rinda endi «o» unlisining kelish ehtimoli kamroq (10 foizga yaqin hollarda). tilimizdagi ba’zi so'zlar, xususan, «bo-shim», «to-pib», «so-tib» kabi so'zlardagi «o» unlisi qisqa talaffuz qilinganligi uchun qisqa hijo hisoblanadi. qolgan unlilar (i, e, u, o‘, a) esa quyidagi holatlarda qisqa hijoni hosil qiladi: ko'pincha so'zning boshi va o'rtasida; urg'usiz bo'lganida. ya’ni bunday hijo ko'pincha so'zning boshi hamda o'rtasida keladi va urg'u olmaydi. masalan: ki –tob, ja-hon, mu-him, ko’-rik, kel-ma-di v v v v v bo shim to pib so tib v v v o‘ta cho'ziq hijo o'ta cho'ziq hijo matnda «- v» belgisi bilan ifodalanadi. misra oxirida esa «~» belgisi qo'llaniladi. bunday belgining qo'yilishiga sabab, odatda, misra qisqa hijo bilan yakunlanmaydi. aruzda cho'ziq hijo bir to'liq bo'g'in hisoblansa, qisqa hijo yarim bo'g'inga teng sanaladi. shuni …

4 / 21

nga aylar siroyat. («badoye ul-vasat»,75-g‘azal) g'a- ming qat-tig‘-li-g‘in qil-sam hi-ko-yat, v - - - v - - - v - - e-shit-sa tosh, a- nga ay-lar si-ro-yat. v - - - v - - - v - - mazkur chizmaning umumiy ko‘rinishi quyidagicha: v - - - v - - - v - - v - - - v - - - v - - savol va topshiriqlar: 1. bo'g'in bilan hijoning qanday farqi bor? misollar bilan tushuntiring. 2. aruzda hijoning nechta turi mavjud? ularning nomlarini ayting. 3. cho'ziq hijo qanday hijo? uning xususiyatlarini tushuntiring va daftarga yozing. 4. daftaringizga quyidagi so'zlarni hijolarga ajratib yozing: dilbar, kema, dildor, ra’no, qal’a. 5. qisqa hijo nima? uning cho'ziq hijodan qanday farqi bor? 6. quyidagi so'zlarni cho'ziq va qisqa hijolarga ajratib daftaringizga yozing: kitob, hidoyat, kelmadi, anbar, xastadurman, tashna, jonimg'a. 7. o'ta cho'ziq hijo nima? uning xususiyatlarini tushuntiring. 8. quyidagi so'zlarni hijolarga ajrating …

5 / 21

aruz she’r tizimi nazariyasi asoslari - Page 5

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "aruz she’r tizimi nazariyasi asoslari"

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona davlat universiteti adabiyоtshunoslik kafedrasi aruz vaznining nazariy asoslari: qisqa, cho‘ziq va o‘ta cho‘ziq hijolar o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent kimyo xalqaro universiteti tarjimashunoslik nazariyasi va amaliyoti kafedrasi ma’ruzachi: i.maxmudova reja: aruz she’r tizimi nazariyasi asoslari. hijo va bo‘g‘inning farqi qisqa, cho‘ziq va o‘ta cho‘ziq hijolar. aruz she’r tizimi nazariyasi asoslari sharq mumtoz adabiyotida keng qo‘llanib kelingan aruz vazni she’r misralarida qisqa va cho‘ziq bo‘g‘inlarning muayyan tartibda guruhlanib, takrorlanishiga asoslanadi. aruz tizimida har qaysi misradagi qisqa va cho‘ziq bo‘g‘inlar soni ham bir xil, o‘rni ham muayyan bo‘ladi. kecha kelgu...

This file contains 21 pages in PPT format (1.1 MB). To download "aruz she’r tizimi nazariyasi asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: aruz she’r tizimi nazariyasi as… PPT 21 pages Free download Telegram