she’r tuzilishi

DOC 84.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1452008871_63015.doc she’r tuzilishi reja: 1. so’zlarning asl va ko’chma ma’nolari. troplar 2. jonlantirish, mubolag’a, litota, o’xshatish, sifatlash, tazmin va sh.k. tayanch tushunchalar: trop – ko’chimlar. jonlantirish, mubolaga, litota. sifatlash, o’xshatish, tazmin, musoviyat – tarafayn. badiiy asarda so’z yoki so’z birikmasining ko’chma ma’noda qo’llanishi-trop (gr.tropos-ko’chim)lar deb yuritiladi. aslida tilimizdagi hamma so’zlar ko’chma ma’noda ishlatilishdan tug’ilgan bo’lsa ajabmas. lekin ularning dastlabki davrdagi asl ma’nosi vaqtlar o’tishi bilan odamlar tomonidan ko’pincha unutilib yuboriladi. jumladan, kur’onning a’rof (7) surasining quyidagi oyatlariga diqqat qilaylik: “172. parvardigoringiz odam bolalarining bellaridan (ya’ni pushti kamaridan to qiyomat kunigacha dunyoga keladigan barcha) zurriyotlarini olib: “men parvardigoringiz emasmanmi?” deb, o’zlariga qarshi guvoh qilganida, ular: “haqiqatan sen parvardigorimizsan, bizlar bunga shohidmiz”, deganlarini eslangh” (sizlardan bunday guvohlik - ahd-paymon olishimiz) qiyomat kunida: “bizlar bundan bexabar edik”, demasliklaring uchundir. 173. yoki: “axir ilgari ota-bobolarimiz mushrik esalar, bizlar ulardan keyin kelgan (va ularning o’rgatgan yo’llariga ergashgan) avlod bo’lsak, o’sha nohaq yo’lda o’tgan kimsalarning qilmishlari …

tgan bo’ladi”, deydilar. muhammad alayhis-salomning “har bir tug’ilgan bola toza holda islomda tug’iladi. keyin ota-onasi uni yo yahudiy, yo nasroniy, yo majusiy qilib buzuq tarbiya berishadi”, degan hadislarining mazmuni ham yuqoridagi oyatlarga hamohangdir. troplar majoz (ar. so’z yoki iboraning ko’chma ma’noda ishlatilishi va shunday ma’noda ishlatilgan so’z, ibora) lar, tashbeh (ar. o’xshatish; majoz)lar, ko’chim (trop, oborot ma’nosini beradi)lar deb ham ataladi. ko’chimlar adabiyotga jilo, joziba, ta’sirdorlik, bo’yoqdorlik kabi ko’plab rangbarang fazilatlarni ato etadi. quyosh tomchida akslanganidek, san’atkorning badiiyati qudrati – alohida olingan birgina tropda o’zini namoyon eta oladi. behisob majozlardan bir nechtasini o’rganishning o’ziyoq sizni mustaqil izlanishga, qolganlarini izlab, topib, talqin qilishga chorlaydi, degan saboqqa tayanib ishni boshlaymiz. badiiy tasviriy vositalarning hammasi ham ikki vazifani o’taydi: 1. badiiy asarda ifodalangan g’oyani, shu g’oyani tashuvchi obrazlarni hayotiyroq va ta’sirchanroq ifoda qiladi. bu mazmuniy vazifa. 2. misralar, baytlar, bandlarning (demakki, badiiy asarning) lafziy musiqiyligini, jilosini, jozibadorligini ta’minlashga xizmat qiladi. bu shakliy vazifa. …

yomg’ir rishtalari(tomiri)ni ushlab qaddini rostlab olibdi. navoiy bundan hayratga tushadi va uni saroy ahliga so’zlab beradi. hamma lol qolsa-da, sinchkov husayn boyqaro e’tiroz bildiribdi: “... ul e’tiroz budirkim, yol yog’in qatrasi yuqoridin quyi inib keladur, muqarrardurkim, rishtag’a dag’i hamul holdir. rishtaikim, mayli quyi bo’lg’ay, aning madadi bilan yiqiladurg’on o’zin asramog’i maholdir”. ko’rinadiki, badiiy tasviriy vosita qanchalik hayratomuz bo’lmasin, uning asosida hayot (yomg’ir) mantig’i buzilmasligi, yangiligi, betakrorligi asoslangan bo’lishi, kitobxonni to’liq ishontirishi badiiy qonuniyat bo’lib qolaveradi. ana shu qonuniyatga amal qilgangina-san’atkor bo’lib, uning badiiy mahorati namuna bo’la oladi. ha, “shoirlarimiz borki, yozganlari, bir qaraganingda busbutun, ravon, qofiyalar joyida. lekin ularning asarlari na adabiyot tarixida, na xalq qalbidan bir umr joy olishi gumon. sen minglab satr she’r yozsangu, shundan aqalli ikki-uch misrasi ham yuraklardan joy olmasa-bu shoir uchun katta fojea. ... “ey yor, men seni sevaman”. ana shu gapni mirza g’olib “ey, yor, ostonang oldida yotgan toshni nima qilarding nariga surib qo’yib, …

i, yulduzlar guvohlikka o’tadi, qashshoqlik kuladi... “zoriqtirmay kelsan-chi bir, intizor qilding buncha...”, deb yaproqlar tebranadi, to charchab uxlaguncha. quyosh chiqib isitsa ham, sendursan deb o’ylaydi. tunda - oy kezib o’tsa ham, sendursan deb o’ylaydi. agar shamol qo’zg’ab qolsa, titrashadi keldi deb, yerga qadar egiladi, aytganlarim bo’ldi, deb. noyob yigit, bosib o’t, deb to’kiladi yo’lingga. gul barglari uchishadi, tushayin deb qo’lingga. yori o’tkazib ketgan nihol – judayam intiqqan, beadad sog’ingan, sadoqatli dildor, “ko’zlariga surtmoq uchun erining gardi(changi zarrasi)ga zor o’zbek ayolining qalbi bo’lib so’zlaydi. bu qalbning yorga bunchalik intizorligini faqatgina jonlantirish san’ati, bu san’atning ustamoni hamid olimjongina g’oyatda ta’sirli qilib, zarur milliylikka o’rab tiriltira oladi. bu san’atkorlikdir, bu insoniylikdir, bu o’zbeklikdir, bu ibratomuz darslikdir. ikknnchisi, intoq(nutq bilan bog’liq) – nutqi yo’q narsa va predmetlarni nutq egasi sifatida jonlantirish usulidir; masalan, badiiy asarda ot ham so’ylaydi (“alvido, gulsari” - ch.aytmatov), qo’zichoq va bo’ri bahs yuritadi (“bo’ri bilan qo’zichoq” - a.krilov). erkin vohidovning …

usulida bu yanada orttirib, o’ta kuchaytirib tasvirlanadi. bu usul ko’pincha sifatlash, o’xshatish, jonlatirish kabi vositalar bilan hamkorlik qiladi va shu yo’l bilan o’zining behisob qudratini, o’lchovi yo’q kuchini yaqqolroq namoyish etadi. masalan, shu vosita asosida yaratilgan mifologik obrazlarni ko’plab uchratish (dev, ajina, iblis; gerakl, prometey, ram, ilya muromes) mumkin. ular shu qadar orttirilgan mubolag’a-grotesk(ital. grotta-yer osti) bilan tasvirlanadiki, ularning real qiyofasini shartli suratda tasavvur qilish mumkin. “alpomish”da: shomurti yoqalab har yoqqa ketgan, ichida sichqonlar bolalab yotgan, izidan tushgan pishak oltoyda yetgan. odam tushmas uning aytgan tiliga, besh yuz quloch arqon yetmas beliga. bu qalmoqdir qalmoqlarning ravishi, oh ursa olamni buzar tovushi, to’qson molning terisidan kovushi... – kabi tasvirlar orqali qalmoq alplarining vahimali obrazlari yaratiladi. alpomishning shunday haybatli dushmanlar ustidan g’alabasi – uning o’ta mard, benihoyat jasorat egasi ekanligini ta’sirchan ko’rsatadi. uning qiyofasini alohida ajratib alplardan-da zo’r haybatliligini yorqin ifodalaydi. adabiyotshunoslikda bu san’atning uch xil ko’rinishi borligi qayd qilingan: 1. tasvirdagi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "she’r tuzilishi"

1452008871_63015.doc she’r tuzilishi reja: 1. so’zlarning asl va ko’chma ma’nolari. troplar 2. jonlantirish, mubolag’a, litota, o’xshatish, sifatlash, tazmin va sh.k. tayanch tushunchalar: trop – ko’chimlar. jonlantirish, mubolaga, litota. sifatlash, o’xshatish, tazmin, musoviyat – tarafayn. badiiy asarda so’z yoki so’z birikmasining ko’chma ma’noda qo’llanishi-trop (gr.tropos-ko’chim)lar deb yuritiladi. aslida tilimizdagi hamma so’zlar ko’chma ma’noda ishlatilishdan tug’ilgan bo’lsa ajabmas. lekin ularning dastlabki davrdagi asl ma’nosi vaqtlar o’tishi bilan odamlar tomonidan ko’pincha unutilib yuboriladi. jumladan, kur’onning a’rof (7) surasining quyidagi oyatlariga diqqat qilaylik: “172. parvardigoringiz odam bolalarining bellaridan (ya’ni pushti kamaridan to qiyomat kunigacha dunyoga k...

DOC format, 84.5 KB. To download "she’r tuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: she’r tuzilishi DOC Free download Telegram