o‘zbekistonda mustaqillik g‘oyalarining tarixiy asoslari

DOC 22 pages 184.0 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 184.0 KB

File type DOC

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

2-mavzu. o‘zbekistonda mustaqillik g‘oyalarining tarixiy asoslari reja: 1. markaziy osiyo – jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi. 2. o‘zbek davlatchiligining shakllanish bosqichlari 3. amir temur – buyuk davlat arbobi va sarkarda. 4. o‘rta osiyoning xonliklarga bo‘linib ketishi. 1. markaziy osiyo – jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi. nafaqat o‘zbekiston, balki dunyo tarixida ilk davlatchilikning paydo bo‘lishi masalalari hozirgi kunda tadqiqotchilar orasida eng dolzarb bo‘lib turgan muammolardan biri hisoblanadi. davlatchilikning ildizlari va paydo bo‘lish shart-sharoitlarini aniq bilish kata ahamiyatga ega. davlat bu siyosiy tashkilot, muayyan hududda joylashgan va yagona hokimiyatga uyushgan xalq hokimiyatidir. davlat insoniyat taraqqiyotining ma’lum bir bosqichida ishlab chiqarish qurollari va vositalariga egaligi, xususiy mulkchilikning paydo bo‘lishi va jamiyat tabaqalasha boshlashi bilan ro‘y bergan mehnat taqsimoti natijasida vujudga kelgan tashkilot. davlat, uning mohiyati, mazmuni har bir tarixiy davrda jamiyat mafaatlari va ehtiyojlari bilan bog‘liq xolda o‘zgarib boradi. davlatning kelib chiqishi xaqida turli nazariyalar - teologik nazariya, patiriarxal nazariya, shartnomaviy nazariya, zo‘rovonlik nazariyasi, psixologik …

2 / 22

a takomillashib bordi. mehnat qurollarining metaldan ishlanishi esa mehnat unimdorligining yanada oshishiga keng imkoniyatlar yaratdi. tadqiqotchilarning fikrlariga qaraganda, sun’iy sug‘orishga asoslangan dehqonchilik o‘rta osiyo xo‘jaligining asosi hisoblanib, bu jarayon janubiy turkmaniston, tojikiston va o‘zbekistonnning janubida bronza (mil.avv. iii-ii yilikllar) davrida, toshkent vohasi va uning atroflarida esa ilk temur (viii-iv asralar) davrida shakllanib rivojlandi. o‘rta osiyoda ilk davlat uyushmalari sun’iy sug‘orish birmuncha qulay bo‘lgan amudaryo (yuqori, quyi, o‘rta) oqimlari bo‘ylarida, murg‘ob vohasida, zarafshon va qashqadaryo vohalarida shakllangan va rivojlangan. bunday holatni dunyo tarixidagi dastlabki davlatlar-misr (nil daryosi) va mesopotamiya (dajla va frot) misolida ham kuzatish mumkin. arxeologik tadqiqotlarga, “avesto” va boshqa yozma manbalarga tayanib aytish mumkinki, mil.av. i ming yillikning birinchi yarmida, aniqrog‘i bundan taxminan 2700 yil ilgari markaziy osiyoda katta xorazm, baqtriya, so‘ng sug‘diyona, marg‘iyona deb atalgan davlat tuzilmalari paydo bo‘ladi. davlatchilikning vujudga kelishini qanday shart sharoitlar taqozo etgan? mintaqamizda yerni qayta ishlash, yangi mehnat qurollarini yaratish inson faoliyatining kengayishi …

3 / 22

. shu alfoz ijtimoiy iqtisodiy hayotda tartib tizimi–davlatchilik alomatlari vujudga kela boshlaydi. dastlabki bunday uyushmalar avval kichik mintaqalarda paydo bo‘ldi. so‘ng ular hududi kengayib bordi. bunday ma’muriy–hududiy jamoa boshliqlarining faoliyati asosan aholi hamjihatligini ta’minlash, muammolarni yechish, nizolarni bartaraf etish doirasida kechar edi bu mintaqada yuzaga kelgan davlatlar qadimgi davrlarda ham, o‘rta asrlarda ham umumiy belgilar bo‘lishiga qaramay, markaziy osiyoning boshqa qismlaridagi davlatlardan o‘ziga xos belgilariga ko‘ra ajralib turgan. o‘rta osiyodagi ikki daryo oralig‘i hududi doirasining o‘zida ham shimoliy viloyatlar (xorazm) va janubiy viloyatlar (baqtriya) ayniqsa qadimgi davrlarda etnik va madaniy, til va yozuv, davlat qurilishi tizimi jihatidan bir biridan farq qilgan. bu har bir viloyatga xos bo‘lgan madaniy–genetik tiplar, darajasi har bir viloyatda turlicha bo‘lgan o‘troq va ko‘chmanchi xalqlarning raqobatlashuvi bilan belgilangan. qadimgi davrda o‘rta osiyo ikki daryo oralig‘ida davlat birlashmalarining har xil shakllari mavjud bo‘lgan: o‘rta osiyodagi qadimgi davlatchilik evalyutsiyasini (taraqqiyotini) bir necha davrlarga ajratib ko‘rsatish mumkin: 1-davr miloddan …

4 / 22

asr boshidan iii asr o‘rtalarigacha. mahalliy davlatchilikning ravnaq topishi. insoniyat tsivilizatsiyasining dastlabki o‘choqlaridan biri hisoblanadigan o‘rta osiyo, xususan o‘zbekiston o‘zining qadimiy shahar madaniyati bilan ham jahonga mashhurdir. tadqiqotchilarning fikrlariga qarganda, ilk shaharlarning paydo bo‘lishi dastlabki davltachilik shakllanishida eng muhim va asosiy omil bo‘lib, bu ikkala jarayon uzviy bog‘liq holda kechgan. ma’lumki, mil.avv. ii ming yillikka kelib qadimgi o‘zbekistonning dehqonchilik vohalarida o‘troq qabilalar rivojlanib, aholining alohida joylashuv manzilgohlaridagi ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar-o‘troq dehqonchiligining rivojlanishi, aholi zichligining yuqori darajasi, hunarmandchiligining taraqqiy etishi, ijtimoiy tabaqalanish va boshqaruv tizmining murakkablashib borish, o‘zaro almashinuv, savdo-sotiq va madaniy aloqalarning kuchayishi hamda harbiy-siyosiy vaziyat o‘zbekiston hududlarida dastlabki shaharlarning paydo bo‘lishida asosiy omillari hisoblanadi. 2. o’zbek davlatchiligining shakllanish bosqichlari. amudaryoning quyi oqimida yashaydigan o‘troq dehqon elatlari xorazmliklar bo‘lgan. ularning yurti xvarizam (“avesto”da), xvarazmish (behistun yozuvlarida), xorasmiya (arrian, strabon asarlarida) deyilgan. sug‘diylarning eng yaqin qo‘shnilari baqtriyaliklar bo‘lib, ularning yurti surxon vodiysi, afg‘onistonning shimoli, tojikistonning janubiy hududlarida joylashgan. yozma manbalarda u baxdi …

5 / 22

o‘pchilik qismi saka–tigraxauda, ya’ni o‘tkir uchli kigiz qalpoq kiyib yuruvchi saklar deb atalgangan. ular hozirgi toshkent viloyati va janubiy qozog‘iston yerlarida yashaganlar. ikkinchi guruh saka–tiay - taradarayya, ya’ni daryoning narigi tomonida yashovchi saklar deb atalgan. ular orol dengizi buylarida, sirdaryoning quyi oqimida yashaganlar. pomirning tog‘li tumanlarida va farg‘onada saka – xaumovarka deb ataluvchi saklar yashaganlar. miloddan avvalgi ii–i asrlarda yuqorida ko‘rsatilgan o‘lkalarda yashovchi aholi ilk davlat uyushmalarini tashkil etganlar. bu davlat uyushmalari o‘zining ma’lum hududi, chegaralariga ega bo‘lib, iqtisodiy–geografik makon–katta bir viloyat sifatida shakllanib borgan. bu davrlarda xorazm, baqtriya, marg‘iyona, sug‘diyona, farg‘ona kabi viloyatlar mavjud edi. ahmoniylar bosqiniga qadar o‘lkaning asosiy qismini birlashtirib turuvchi siyosiy markaz shimolda xorazm, janubda baqtriya hisoblangan. “katta xorazm” davlat uyushmasi ittifoqi hududi hozirgi xorazm yerlari bilan chegaralanib qolmay, balki uning atroflari–hozirgi qoraqalpog‘iston, marv hamda amudaryoning quyi oqimigacha bo‘lgan yerlarni o‘z ichiga olgan. ’’katta xorazm’’ davlati to‘g‘risida xorazmshunos olim s.p.tolьstov, yevropalik olim v.xenn, i.gershkovich, birinchi o‘zbek …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbekistonda mustaqillik g‘oyalarining tarixiy asoslari"

2-mavzu. o‘zbekistonda mustaqillik g‘oyalarining tarixiy asoslari reja: 1. markaziy osiyo – jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi. 2. o‘zbek davlatchiligining shakllanish bosqichlari 3. amir temur – buyuk davlat arbobi va sarkarda. 4. o‘rta osiyoning xonliklarga bo‘linib ketishi. 1. markaziy osiyo – jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi. nafaqat o‘zbekiston, balki dunyo tarixida ilk davlatchilikning paydo bo‘lishi masalalari hozirgi kunda tadqiqotchilar orasida eng dolzarb bo‘lib turgan muammolardan biri hisoblanadi. davlatchilikning ildizlari va paydo bo‘lish shart-sharoitlarini aniq bilish kata ahamiyatga ega. davlat bu siyosiy tashkilot, muayyan hududda joylashgan va yagona hokimiyatga uyushgan xalq hokimiyatidir. davlat insoniyat taraqqiyotining ma’lum bir bosqichida ishlab chiqa...

This file contains 22 pages in DOC format (184.0 KB). To download "o‘zbekistonda mustaqillik g‘oyalarining tarixiy asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbekistonda mustaqillik g‘oya… DOC 22 pages Free download Telegram