qadimgi sharq falsafasi

DOCX 17 pages 87.3 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 87.3 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

2-mavzu. falsafiy tafakkur taraqqiyot bosqichlari: sharq falsafasi reja 1. qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo‘lishi. 2. qadimgi misr, bobil, hindiston va xitoyda olam va odamning paydo bo‘lishi haqidagi mifologik tasavvurlarning shakllanishi, falsafiy ta’limotlar. 3. islom tamaddunida diniy va dunyoviy ilmlarning o‘zaro uyg‘unlikdagi taraqqiyoti. qadimgi sharq falsafasi to‘g‘risida fikr yuritar ekanmiz, uning eramizdan ilgarigi birinchi ming yillikda qadimgi xitoy, hindiston, misr va makaziy osiyoda vujudga kelgan sivilizatsiya bilan bog‘liq ekanligini aytib o‘tish kerak. hindiston ham, xitoy va markaziy osiyo bilan bir qatorda qadimgi sivilizatsiyaning markazi bo‘lgan. shuning uchun birinchi falsafiy qarashlar aynan shu mamlakatlarda paydo bo‘la boshlagan. hind falsafiy merosini o‘rgangan sarvepalli radxakrishnan o‘zining hind falsafasi asarida hindistonda falsafiy qarashlarning paydo bo‘lishi va rivojlanishini 4 davrga ajratadi. 1) vedalar davri (mil. av. 1500 yildan 600 yilgacha bo‘lgan davr). bu davr oriylarning joylashishi va ular madaniyatining yoyilishi bilan bog‘liq. 2) epik davr (mil. av. 600 yilgacha bo‘lgan davr). ilk …

2 / 17

rbiy ishlarda, she’riyatda usta bo‘lib, o‘zlari bilan muqaddas yozuvlari - vedalar (sanskrit-muqaddas bilim)ni olib kelganlar. hind adabiyoti boy bo‘lib, uning anchagina qismi yo‘qolib ketgan. uning boshlanishi vedalardir. vedalar tarkibiga turli davrlarda yozilgan bir necha kitoblar kirib, ularda ibodat, marosimlar, falsafiy ta’limotlar, tarixiy voqealar bayon etilgan. vedalar to‘rt yirik to‘plamdan iborat: 1. rigveda (“madhiyalar vedasi”); 2. samaveda (“qo‘shiqlar vedasi”); 3. yajurveda (“qurbonliklar vedasi”); 4. atxarvaveda (“afsun va jodular vedasi”); vedalarda butun tabiatning ilohiyligi haqidagi ta’limot ilgari suriladi. hindistonda ko‘pxudolik keng targ‘ib qilinadi. xudolar orasida “eng ulug‘i, eng kichigi, eng qarisi, eng yoshi bo‘lmay, ular barchasi ulug‘likda tengdir. bir xudo ba’zida butun borliqning hukmdori bo‘lishi va shu bilan birga u ikkinchi bir xudoga tobe bo‘lishi mumkin. masalan, indra va barcha xudolar varunaga tobe bo‘lishi mumkin. varuna va boshqa barcha xudolar indraga bo‘ysunadilar. bu veda ilohiyotchiligiga xos bo‘lib, shu munosabat boshqa xudolarga ham tegishlidir. vedalarda xudolar osmon xudolari quyosh xudolari, havo xudolari, yer …

3 / 17

biy yurishlarini davom ettirib, borgan sari kamroq qarshilikka duch kelardilar. ulardan kshatriy (jangchilar) tabaqasi e’tiboridan chetga chiqib, diniy – ruhiy jihatdan ta’siri kuchliroq bo‘lgan tabaqa – braxmanlarning nufuzi oshib bordi. ular diniy, huquq, urf-odat kabi sohalaridan ham xabardor edilar. brahmanlarning hayoti to‘rt bosqichdan iborat. birinchi bosqichda braxmanning diniy hayoti balog‘at yoshiga yetib, muqaddas bosqichning qabul qilish va baxshida qilish “marosimidan”keyin boshlanadi. brahmanning yoshligi birorta donishmand brahman xuzurida vedalarni yodlash, uning uyida muqaddas olovning doimo tutib turish, ustozning xizmatini bajarish, uning uchun sadaqa yig‘ish bilan o‘tadi. brahman bu bosqichda “braxmacharin” deb atalgan. ikkinchi - “grihasta” nomli bosqichda uy xo‘jayini vazifasini bajarib, uylanishi, oilani boqishi, farzandlar tarbiyasi, amaliy hayot ilmi (qachon va nimani yeyish, nimani yechish, ibodat qilish, marhumlarni dafn etish, mehmonlarni qanday kutish, ovqatni qanday tayyorlash, qariyalarga, ayollarga, yosh bolalarga munosabat)ni qonun asosida fuqarolik burchlarini bajarib borishi lozim. uchinchi bosqich “vanaprastha” (o‘rmon zohidi) davri bo‘lib, unda oilasi yoki yolg‘iz holda o‘rmonga …

4 / 17

) asos solgan. ularning barchasi kshatriylar xonadonidan bo‘lgan. ushbu tirtxakarlarning 22 tasi haqida ma’lumot deyarli yo‘q, 23-si – vardxamana maxaviradan 250 avval yashagan parshvanadxa – banoras podshohi ashvasanning o‘g‘li bo‘lgan. biroq rohiblik yo‘lini ixtiyor etib, otasining saroyini tark etgan. jaynizm ta’limotining asosiy g‘oyasi deyarli barcha hind dinlari uchun umumiy bo‘lgan karmalar va nirvana haqidagi ta’limot hisoblanadi. nirvanaga erishgan inson qayta tug‘ilishdan ozod bo‘ladi. bunga esa faqat tarkidunyo qilganlargina erishishi mumkin, xolos. shuning uchun ham ushbu ta’limotda tarkidunyochilikka alohida e’tibor beriladi. inson dunyoda o‘zining barcha ehtiroslaridan voz kechgach, o‘z nafsini tiyishi, o‘z-o‘zini yengishi – yangi karma hosil bo‘lishiga yo‘l qo‘ymaydi. natijada karmaning kuchi yemirilib, uning ruhi kishanlardan ozod bo‘ladi. kishining karmasi qanchalar zaiflashsa, uning ichki dunyosi shuncha boyib boradi. bu jarayon ruhning to‘la ozod bo‘lgunigacha davom etadi. va, nihoyat, ruhning butunlay ozod bo‘lishi – nirvana holati yuz beradi. jaynizm ta’limoti borliqning ilohiyot tomonidan yaratilgani va uning borliq ustidan nazorat qilib turishini …

5 / 17

lar maxavira tomonidan bitilgan. qadimgi xitoyda dastlabki falsafiy qarashga tarki dunyo qilgan sayyoh-donishmandlar asos solganlar. falsafiy maktablar esa xitoyda eramizdan oldingi vi asrlarda shakllana boshlagan. biroq bularning ko‘plari o‘z mualliflarini yashirgan holda paydo bo‘ladi. qadimgi mifologiyaga ko‘ra, dunyo dastavval tartibsiz bo‘lgan ular ikki bir-biriga zid asosdan (osmon-yan’, yer-in’) kosmos kuchi bilan tartibga keltirilgan. zulmatdan yorug‘likka o‘tish asosida xaos, tartibsizlik tartibga tushgan. qadimgi xitoydagi qarashlar: in-zin-o‘zgarishlar kitobida, shi-szin-qo‘shiqlar kitobida, li-szi-urf-odatlar kitobida, shu-szin-tarix kitobida aks etgan. insonning osmonga (tyan) bog‘liqligi yomonlikning sababi, uning manbai ham osmon ekanligi haqida fikrlar paydo bo‘ladi. dunyo suv, havo, olov, yer, yog‘ochdan paydo bo‘lganligi, borliqning asosi ham shular ekanligi haqida ta’limot yaratildi. tabiat bir holatdan ikkinchi holatga uzluksiz o‘tib turadi, yan’ va in’ (osmon va yer) bir-biriga qarama-qarshi, bir-biriga o‘tib turadi, deb ta’lim beradi. konfutsiylik. qadimgi xitoyda konfutsiylik falsafiy oqimi alohida ahamiyatga ega. bu yo‘nalishning eng yirik asoschisi konfu-sen (ruscha konfutsiy) mil.av. 551-479 yillarda yashagan. konfutsiy otasidan …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi sharq falsafasi"

2-mavzu. falsafiy tafakkur taraqqiyot bosqichlari: sharq falsafasi reja 1. qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo‘lishi. 2. qadimgi misr, bobil, hindiston va xitoyda olam va odamning paydo bo‘lishi haqidagi mifologik tasavvurlarning shakllanishi, falsafiy ta’limotlar. 3. islom tamaddunida diniy va dunyoviy ilmlarning o‘zaro uyg‘unlikdagi taraqqiyoti. qadimgi sharq falsafasi to‘g‘risida fikr yuritar ekanmiz, uning eramizdan ilgarigi birinchi ming yillikda qadimgi xitoy, hindiston, misr va makaziy osiyoda vujudga kelgan sivilizatsiya bilan bog‘liq ekanligini aytib o‘tish kerak. hindiston ham, xitoy va markaziy osiyo bilan bir qatorda qadimgi sivilizatsiyaning markazi bo‘lgan. shuning uchun birinchi falsafiy qarashlar aynan shu mamlakatlarda paydo bo‘la boshlag...

This file contains 17 pages in DOCX format (87.3 KB). To download "qadimgi sharq falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi sharq falsafasi DOCX 17 pages Free download Telegram