qadimgi sharq va g‘arb falsafasi

DOC 41 sahifa 145,0 KB Bepul yuklash

41 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 145,0 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 41

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 41

mavzu: ilk o'rta asr sharq falsafasi va uyg'onish davri reja: 1. qadimgi sharq va g‘arb falsafasi vujudga kelishi va rivojlanishining umumiy qonuniyatlari. 2. qadimgi dunyo sharq va g‘arb falsafasining rivojlanish xususiyatlari va muammolardagi farqlar. 3. o‘rta asrlarda g‘arb va sharqda falsafa rivojlanishining umumiy belgilari qadimgi sharq va g‘arb falsafasi vujudga kelishi va rivojlanishining umumiy qonuniyatlari. qadimgi sharq va g‘arbda shakllangan falsafa insoniyatning ilm, fan, ma'naviy taraqqiyotining debochasi hisoblanadi. ularning rivojlanishi, o‘ziga xosligi va betakrorligidan qat'iy nazar, ayrim umumiy qonuniyatlarga ega. birinchidan, falsafiy tafakkur sharqda ham, g‘arbda ham ijtimoiy ongning dastlabki shakli sifatidagi mifologiya negizida vujudga kelgan. mifologiya inson o‘zini atrof muhitdan ajratishga va hodisalarni tabiiy sabablarga muvofiq tushuntirishga qodir emasligi bilan tavsiflanadi. inson dunyoni va undagi barcha hodisalarni xudolar va qahramonlar harakati bilan tushuntiradi. ammo mifologiyada insoniyat tarixida ilk bor bir qancha falsafiy masalalar ham qo‘yiladi: dunyo qanday vujudga kelgan va u qanday rivojlanadi; hayot va o‘lim nima va h.k. …

2 / 41

sr) paydo bo‘lgan va qadimgi dunyo madaniyati ravnaq topishi uchun shart-sharoitlar yaratgan sinfiy, quldorlik jamiyatining rivojlanishi bilan bog‘liq bo‘lgan. qadimgi markaziy osiyoda falsafaning vujudga kelishi va rivojlanishi ham sinfiy (feodal) jamiyat va davlatning shakllanishi bilan bog‘liq. amudaryo bo‘ylaridagi xalqlar, xususan xorazmda eng yirik davlat tuzilmalari bo‘lgan. shuni qayd etish lozimki, keyinroq vujudga kelgan davlatlarda falsafaning shakllanishiga qadimgi davlatlarning ilk falsafiy tizimlari ta'sir ko‘rsatgan. uchinchidan, g‘arb va sharq falsafasi umuminsoniy qadriyatlarga qarab mo‘ljal oladi. u insonni hamisha qiziqtiruvchi hodisalarni o‘rganadi, qadimgi manba “avesto”da ko‘rsatilgani kabi “qanday qilib yaxshi fikrlash, yaxshi so‘zlash va yaxshi ish ko‘rish mumkin”, degan savolga javob topishga harakat qiladi. bu noyob mevalardan bahramand bo‘lish uchun inson falsafiy donishmandlikni o‘zlashtirishi lozim: u dunyoni anglab yetish, inson va tabiat, inson hayotining mazmuni va boshqa shunga o‘xshash muammolarda mo‘ljal ola bilishi kerak. aristotel ham shoh iskandarga nasihatida “shuni bilgilki, o‘zing buzuq va fosih ersang, raiyatu fuqaroni isloh qilolmaysan. o‘zing adashgan, gumroh …

3 / 41

. to‘rtinchidan, qadimda sharq falsafasi ham, g‘arb falsafasi ham yaxshilik va yomonlik, go‘zallik va xunuklik, adolat va adolatsizlik, do‘stlik, birodarlik, muhabbat va nafrat, baxt, lazzatlanish va azob chekish, ilmu ma'rifat kabi muammolarning yechimini izlagan. bu jarayon o‘sha davr buyuk faylasuflarining fikrlarida ayniqsa, bo‘rtib namoyon bo‘ladi, masalan: - konfutsiy: “odamlar seni bilmasliklaridan g‘am chekma, o‘zing odamlarni bilmasligingdan g‘am chek”; - lao-szi: “yuksak fazilatli inson odamlar bilan munosabatlarda xushmuomala bo‘lishi, mamlakatni boshqarishda izchil bo‘lishi lozim; ishda imkoniyatlardan kelib chiqishi, harakatda vaqtni hisobga olishi lozim”; - zardo‘sht: “ezgu fikr, ezgu so‘z, ezgu amal”; - geraklit: “men uchun bir kishi, agar u hammadan yaxshi bo‘lsa, o‘n ming kishiga teng”; - demokrit: “axmoqni maqtagan aslida unga yomonlik qiladi; - epikur: “o‘lim qo‘rqinchli emas: men ungacha mavjudman, u mendan keyin mavjud”; - platon: “oliyhimmatlilik – vaziyatdan mohirona foydalanish: aql-idrok bilan bog‘langan sahovatlilik”; - aristotel: “do‘stlik birga yashashning zaruriy shartidir” deb hisoblaydi. shuningdek uning fikricha, ma'naviyat va …

4 / 41

ash esa baxt saodatdir, deb hisoblaydi. beshinchidan, falsafiy bilimning dunyoqarash bilan bog‘liqligi ham g‘arb va sharq falsafasi rivojlanishining qonuniyatidir. biz istaymizmi, yo‘qmi, lekin falsafiy g‘oyalar, qarashlar, nazariyalar va tizimlar yo idealistik, yo materialistik, ba'zan eklektik (bu ikki dunyoqarashning birikmasi) bo‘ladi. jumladan, qadimgi yunonistonda milet falsafiy maktabi namoyandalarining asarlarida falsafiy muammolarning materialistik talqiniga duch kelish mumkin. bu maktab asoschisi fales suvni, anaksimen – havoni, anaksimandr – apeyron (mavhumlik)ni hamma narsaning birinchi asosi deb hisoblaydi. dunyoning materialistik asoslarini anaksagor taklif qiladi. uning fikricha, barcha narsalar muayyan «urug‘lar»dan iborat. ularni anaksagor gomeometriyalar deb nomlagan. empedokl o‘zining “tabiat haqida” asarida olov, havo (uni empedokl efir deb nomlagan), suv va yer turli narsalarning birinchi asoslaridir, deb qayd etgan. shunga o‘xshash fikrlarga sharq falsafasida ham duch kelishimiz mumkin. masalan, zardushtiylik ta'limotida olov, hindlarning qadimgi falsafiy kitobi “upanishada”da, shuningdek “chorvaka” qadimgi hind falsafiy maktabiga doir manbalarda suv, olov, yer, havo, butun borliqning substansional asosidir, deb qayd etiladi. …

5 / 41

si”ning in'ikosidir: “g‘oyalar dunyosi”da ideal mohiyatlar mavjud, “narsalar dunyosi” esa bu mohiyatlar mahsuli bo‘lgan ayrim narsalardan iborat. platonning g‘oyalar haqidagi ta'limoti uning “bazm”, “fedon”, “fedr”, “davlat” asarlarida o‘z aksini topgan, mutafakkirning “teatet”, “parmenid”, “sofist”, “kritiy” asarlari esa g‘oyalarning moddiy dunyoga bo‘lgan munosabati muammosiga bag‘ishlangan. platon fikriga ko‘ra, materiya - g‘oyaning sof “aksi”, uning “aksilmohiyati”. materiyaning mohiyati esa - g‘oya. haqiqiy borliq - bu piramidani eslatadigan ideal borliq. uning zamirida “bilish va harakat asosining mohiyati” sifatida amal qiluvchi go‘zallik g‘oyasi yotadi. uning yonidan yaxshilik g‘oyasi va oqillik (haqiqat) g‘oyasi o‘rin oladi. shunday qilib, platon “g‘oyalar dunyosi” “narsalar dunyosi”ni vujudga keltirishini nazarda tutuvchi ob'ektiv idealizm falsafiy tizimini yaratgan. platon g‘oyalar va narsalarni bir-biridan ajratib bo‘lmasligini qayd etsa-da, lekin buyuk mutafakkir uchun “g‘oyalar dunyosi” birlamchidir. aristotel “metafizika” asarida platonning narsalarning vujudga kelish asosi sifatidagi g‘oyalar haqidagi ta'limotini rad etadi. u mohiyat-g‘oyalar hissiy idrok etiladigan narsadan tashqarida mavjud emas, degan tezisni ilgari suradi. platon …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 41 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"qadimgi sharq va g‘arb falsafasi" haqida

mavzu: ilk o'rta asr sharq falsafasi va uyg'onish davri reja: 1. qadimgi sharq va g‘arb falsafasi vujudga kelishi va rivojlanishining umumiy qonuniyatlari. 2. qadimgi dunyo sharq va g‘arb falsafasining rivojlanish xususiyatlari va muammolardagi farqlar. 3. o‘rta asrlarda g‘arb va sharqda falsafa rivojlanishining umumiy belgilari qadimgi sharq va g‘arb falsafasi vujudga kelishi va rivojlanishining umumiy qonuniyatlari. qadimgi sharq va g‘arbda shakllangan falsafa insoniyatning ilm, fan, ma'naviy taraqqiyotining debochasi hisoblanadi. ularning rivojlanishi, o‘ziga xosligi va betakrorligidan qat'iy nazar, ayrim umumiy qonuniyatlarga ega. birinchidan, falsafiy tafakkur sharqda ham, g‘arbda ham ijtimoiy ongning dastlabki shakli sifatidagi mifologiya negizida vujudga kelgan. mifologiya inson o‘z...

Bu fayl DOC formatida 41 sahifadan iborat (145,0 KB). "qadimgi sharq va g‘arb falsafasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: qadimgi sharq va g‘arb falsafasi DOC 41 sahifa Bepul yuklash Telegram