geografiya ta`limida toponimika va geografik terminlar

DOC 78.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1351141169_21937.doc geografiya ta`limida toponimika va geografik terminlar reja: 1. davlat ta`lim standarti talabi bo`yicha geografik ta`lim mazmuniga qo`yiladigan talablar 2. toponim sifatidagi geografik ob`ektlarning nomi va joylanishi bilish – ta`lim mazmuning majburiy menimumi. talabi 3. geografiya darslarida toponimik ma`lumotlardan foydalanish. 4. geografik atama va terminlarni bilishning ta`limdagi ahamiyati 5. sinfdan va maktabdan tashqari ishlarni tashkil etishda o`lka toponimlarini o`rganish. geografiya ta`lim o`quvchilarda yer haqidagi ilmiy dunyoqarashni shakllantiradi, sotsial – iqtisodiy bilimlarni tarkib topdiradi, dunyo davlatlari va turli regionlardagi jamiyat va tabiatning o`zaro bog`liqligi, geografik ob`ekt jarayon va hodisalar haqidagi bilim va tushunchalar bilan qurollantiradi. dunyo tabiiy manzarasi bilan bog`liq umuminsoniy madaniyatning tarkibiy qismi bo`lgan geografik madaniyatni tarbiyalaydi. qayerda qanday geografik ob`ekt joylashgan, ular bir biriga nisbatan anday o`rinda ekanligini o`rganish orqali - har bir obn`ektning o`z atoqli oti , ob`ektning hususiyatini ifodalovchi hodisa va jarayonlarning maxsus geografik terminlardan iborat ekanligi va uning mohiyatini o`quvchi bilib oladi. qayerda qanday joylashuv ob`ektning …

n va hodisaning mohiyatini ifodalovchi terminning mazmunini ta`riflay olish – bu toonimika va geografik terminshunoslik mazmunidagi talimiy ishdir. har qanday geografik nomni bilishda birinchi va asosiy vazifa ob`ektning shu xildagi ob`ektlardan alohida ajratilishi va nomlanishid namoyon bo`ladi. obekt nomidan foydalanib og`zaki va yozma nutqda ushbu toponimning biror bir predmet yoki hodisa bilan bog`lash imkoniyati paydo bo`ladi. nomlar ayni shu ob`ektning shu singari boshqa ob`ektlarga nibatan hududiy joylashishi boshqalari bilan hududiy bog`liqligi hamda geografik hodisa va jarayonlarni ob`ekt bilan bog`lasjga yordam beradi. ta`lim mazmuning majburiy minemumida o`quvchilar egallashi shart bo`lgan ko`nikma va malakalar – ayta , (ko`rsata) olish , aniqlay (o`lchay) olish , tasvirlay olish tushuntira olish va bashorat qila olish kabi ko`rsatkichlar vositasida ifodalangan bular asosan ob`ektni xaritadan ko`rsata olish va uning hususiyatini tariflay olish toponimika va geografik terminlarni bilish bilan bog`liq ekanligi ko`pchilikka ayon. nomning hududiy o`rnini belgilash natijasida yangi nomlar yasaladi. chunonchi , sibir – g`arbiy sibir pasttekisligi …

hususiyatini aniqlash lozim bo`lgan, lekin ularda so`z boyligi yetishmagan shuning uchun suv, daryo dengiz, ko`l, va boshqa shu kabi oddiy so`zlar bilan ifodalab qo`ya qolganlar. shu boisdan ham hozirgi toponimlar ichida – suv (oqsuv, qorasuv) - shu (xeyshue) va (obva, lobva vodva, fin, ugart tillarda - va – suv ) - don (ardon, sardon, nordon, razdon, ositikcha – don daryo) ko`plab uchraydi. keyinchalik bu oddiy so`zlar bilan ifodalangan ob`ektlarni bir-biridan ajratish kerak bo`lgan, natijada bu so`zlar yoniga – oldiga – old qo`shimcha sifatida bu ob`ekt rangi, tezligini bildiruvchi sifatlar qo`shimchalar qo`shilgan, natijada qizilsuv, sarisuv, sovuqsuv, jilisuv, nomlari paydo bo`ladi. shuni aytish kerakki geografik nomlarning paydo bo`lishi juda murakkab va uzoq davom etgan tarixiy jarayon. shu tufayli ko`pgina gidronimlarni ularning paydo bo`lgan aniq tarixiy voqiyligi bilan gina to`g`ri tushuntirib berish mumkin. darhaqiqat har bir geografik ob`ektning aniq o`ziga hosligini ifodalash uchun tashqi qiyofasi jihatdan inson tanasining azolari yoki tanish narsalarga shakllarnga …

g`ilcha-suvsiz cho`l , pereniy basklar tilida piren-tog`, denepr irmog`i “desna”ning nomi-o`ng irmoqi ivanova viloyatidagi shuya shahri daryochasi. nomi-chap irmoq so`zlari ekanligini geograf bilishi lozim. shu misollar geografiya fani uchun nomning kelib chiqishi bilan birgalikda uning ma`nosini bilish ham katta ahamiyatga ega ekanligini ko`rsatadi. odatda nomlar ma`nosini tahlil etish semantika deb ataladi. geografik xususan hozirgi siyosiy va kundalik matbuotda yurtimizning geografik o`rniga nisbat berish amudaryo bilan sirdaryo oralig`i - ikki daryo orasidagi arabcha movaraunnahr deb yuritiladi. bu o`rta asrda paydo bo`lgan nom arablar yurtiga nisbatan amudaryoning orqasidagi yurt degan ma`noni anglatadi. yevropacha kitoblarda transokseana - oks orqasi- amu orqasidagi yurt deb ham yuritiladi. aslida oks – o`qs – daryo, amuning yunoncha nomi movoraunnahrga qadar mahaliy xalqlar vorajayhun yoki vorozrut deb yuritganalri haqida ma`lumotlar yetarli. nomlarning lug`aviy ma`nosini bilish shu toponimning xususiyati va tarixi bilan bog`liq voqealiklarni bilish demakdir. argentina davlatining poytaxti “buenos- ayres” - yaxshi havo manosida. 158 yilda ispanalr shaharga …

ytaxti -tokio so`zi `”sharqiy poytaxt”demakdir .1457-yilda hozirgi imperatorsaroyi o`rni ota dokan degan kishi qasir qurib ,uni edo deb ataganki ,bu so`z”daryo mansabi” demakdir . 1590-yilda imperator lashkarboshisi edoni egallaydi. 1603- yilda esa iyeyasu hokmiyatni qo`lga olishi bilan edi yaponiyaning amaldagi poytaxtiga aylandi .shu davrdan boshlab shahar norasmiy oytaxt vazifasini o`taydi .1868-yilda imperator mutsixito davlatning poytaxtini kiotodan (g`arbiy poytaxt) edoga ko`chirib ,uning nomini sharqi poytaxt -tokioga aylantirdi . avstraliya –janubiy yer , grenlandiya-yashil yer ,islandiya-muzloq yer, missisipi-katta suv ,himolay-qorlar makoni, qoraqurum –qorsiz o`rmonsiz tog` va hakozo nomlarning ma`nosini bilish geogra f uchun kasbiy burch . ammo har bir darsda muallim ,domla hech bo`lmasa 25-50 georafik nomni ishlatadi ,bu tomonimlarni eng muhimlarini ,diqqatga sazovorlarini bilish dars samaradorligi uchun nihoyatda muhi m . nomning manosi va geografik o`rni-bular geografiya darsiga qo`yiladigan odatiy talablar , oddiy talab esa geografiyaning geografiya ekanligini ,uning qiziqarli va ommabopligini ta`minlaydi .geografik nomlarning imlosi ,ya`ni transkriptsiyasi –to`g`ri yozilishi o`quvchi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "geografiya ta`limida toponimika va geografik terminlar"

1351141169_21937.doc geografiya ta`limida toponimika va geografik terminlar reja: 1. davlat ta`lim standarti talabi bo`yicha geografik ta`lim mazmuniga qo`yiladigan talablar 2. toponim sifatidagi geografik ob`ektlarning nomi va joylanishi bilish – ta`lim mazmuning majburiy menimumi. talabi 3. geografiya darslarida toponimik ma`lumotlardan foydalanish. 4. geografik atama va terminlarni bilishning ta`limdagi ahamiyati 5. sinfdan va maktabdan tashqari ishlarni tashkil etishda o`lka toponimlarini o`rganish. geografiya ta`lim o`quvchilarda yer haqidagi ilmiy dunyoqarashni shakllantiradi, sotsial – iqtisodiy bilimlarni tarkib topdiradi, dunyo davlatlari va turli regionlardagi jamiyat va tabiatning o`zaro bog`liqligi, geografik ob`ekt jarayon va hodisalar haqidagi bilim va tushunchalar bilan quro...

DOC format, 78.0 KB. To download "geografiya ta`limida toponimika va geografik terminlar", click the Telegram button on the left.

Tags: geografiya ta`limida toponimika… DOC Free download Telegram