o`zbekistonda hozirgi zamon toponimika va geografik atamashunoslik

DOC 73,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1351052830_21027.doc o`zbekistonda hozirgi zamon toponimika va geografik atamashunoslik reja: 1. xx asrda toponimika va lug`atshunoslik ishlari 2. o`rta osiyo va o`zbekistonda joy nomlarni o`rganishda h.hasanovning hissasi. 3. toponimika lug`atshunoslik va geografik atamashunoslikga doir tadqiqotlar 4.nomlardan foydalanishga doir huquqiy hujjatlar xx asr fanlarning defferentsiatsiyasi (tarmoqlarga bo`linishi) va integratsialashuv jarayonlari jadalashgan asrdir. zotan tarmoq va sohalarning chuqur tadqiq etilishi yangi tarmoq fanlarining vujudga kelishiga sharoit yaratdi. bir qator tabiiy va ijtimoiy fanlarning muayan yo`nalishlari tutashgan bo`g`inlarda yangi “oraliq” fanlarning vujudga kelishi ro`y berdi. huddi shunday fanlardan biri toponimika bo`lib, “yuqorida takidlaganimizdek tilshunoslik geografiya tarix va boshqa fanlar o`rtasida vujudga keldi. joy nomlarining ma`nosi qayin tildan olinganligi qanday tarixiy va ijtimoiy voqeylik natijasi ekanligini tadqiq etadi. shu bilan birgalikda joy geografik sharoiti aniq nomda joy geografik sharoiti aniq nomda mujasamlashivi masalasini toponimika o`zgaradi. nomlarni bilish faqat ilmiy va marifiy jihardan ahamiyatli bo`lmasdan amaliy va mafkuraviy jihatlardan katta ahamiyat kasb etadi. o`zbekiston respublikasi vazirlar …

$`lsa kerakki geografik terminlarni o`rganish va tartibga solish toponimika fani bilan birgalikda olib borilgan. o`zbekistonda dastlabki geografiya terminlarini tuzish xx asrning 30-40 yillaridan boshlangan. garchi “devoni lug`atit turk” “lug`ati chig`atoy va turki usmoni” va boshqa lug`atlar qadimdan mavjud bo`lsada hozirgi zamon geografiyaning termin va so`zlariga asosan xx asrda tartib berildi. dastlabki geografik lug`atlardan biri odam ibrahimov tomonidan yozilgan “geografiya atamalari” lug`ati bo`lib, lotin imlosida 1935 yilda nashr etilgan. lug`atda geografik nomlar bilan birga yon –ma yon terminlar ham berilgan. terminlar ro`yhati betartib tasodifiy toplangan bo`lishiga qaramay lug`at tuzish tajribasida ma`lum ahamiyat kasb etadi. 1940 yilda prof. mallitskiy va g`furovlar tahririda nashr etilgan “ruscha – o`zbekcha geografiya terminlar lug`ati” ancha mukammal ishlangan, terminlar asosan to`g`ri, ammo \xalq so`z terminlaridan foydalanilmagan. bir guruh geografik terminlardan umuman foydalanilmagan. mahmud qoshg`ariyning “devoni lug`atit turk” sulaymon buxoriyning “lug`ti chig`atoyi va turki usmoniy” xvii asrda hindiston podshosi boburiy avrangzeb taklifiga muofiq muhammad yaqub changiy tomonidan yozilgan …$

irilgan jins to`plami) 1953 yilda o`zbek milliy geografiyasining tamal toshini qo`ygan dolimov qarayev, hasanov, mirboboyevlarning “qisqacha ruscha-o`zbekcha geografiya terminlari lug`ati” ni tuzib, o`quv pedagogika nashriyoti tomonidan nashr ettirdilar. bu lug`at haqida matbuotda uni o`quv ishlarida qo`llash uchun qulayligi xususida qator taqrizlar elon qilindi. lug`at tuzush masalasi boshqa fanlar uchun muhim ahamiyatga bo`lgani uchun m.bohodirov, ya. nosirov, m.umarov, h.mirohmuhevlarning “qisqacha ruscha-o`zbekcha tuproqshunoslik terminlari lug`ati” a.sodiqov, “geologiya terminlar lug`ati” z.n.saidnosirova t.v. derxsnov “ximyadan qisqacha izohli rusch-o`zbekcha lug`at” s.s.sohabiddinov “qisqacha ruscha-o`zbekcha botonika terminlari lug`ati`, q.zokirov m.m.nabiyev, u.pratov, h.a.jomolxonov “ruscha – o`zbekcha botonika terminlarining qisqacha izohli lug`ati” va boshqa o`quv qo`llanmalari yaratilib, ilmiy terminshunoslik asoslari yaratildi rus tilidagi geografik terminlar lug`atini o`zbek tiliga tarjima qilib, nashr etish xx asrning 50-60 yillarida ko`proq ahamiyatga berildi, chunki geografiya faning terminlari mazmunini izohlash fanni bilishda muhim jihat hisoblanadi. a.s.borkov “tabiiy eografiyadan izohli lug`at” e.m. murzayev v.murzayeva “mahalliy geografik terminlari lug`ati” kabi izohli lug`atlar ko`p nusxada chop etildiki …

a osiyo xalqlari tillaridan olingan so`zlarning rus geografiyasiga, ayni vaqtda xalqaro geografik terminalogiyaga kirgan - adir barxan, bagora djeuliv, kiyaris, qishloq, kurgon, qir, soy, sel, soz, sir, taqir , to`qay, chink, cho`l, sho`r va boshqa so`zlar izohlab va asoslab berilishidir. xalqaro geografik terminalogiyada ishlatilayotgan bunday so`zlar lug`at tarkibining bir ismi bo`lish qatorida darslik va geografik- geologik adabiyatlarda muayyan geografik mazmundagi voqiylik va hodisani ifodalahsda ishlatilmoqda. h.hasanov asarida o`zbek tili lug`atiga kirgan geografik terminlar - (okean passat kompos va hakozo – ikkiyuz so`zdan ko`proq), rus tilidan aynan tarjima qilinib, kal`ka yo`li bilan yasalgan so`zlar (vodorazdel- suv ayirg`ich, vodoxrapilishe – suv ombor, ) kabi so`zlarni aniq iohlab bergan. arabcha – forscha, turkiy so`zlarning geografik mazmunini ifodalashda xalqaro geografik terminalogiyada qo`llanib kelayotgan muhobil variantlarini ham tariflab beradi. shuni aytish kerakki h.hasanov vaqtli matbuotda muayyan chalkashliklar bilan ishlatilayotgan cho`l so`zini chinakkam ma`nosini izohlab beradi. kitobning asosiy qismi rusch-o`zbekcha terminlari lug`ati bo`lib, unda kiril imlosida …

`rta osiyo joy nomlarining paydo bo`lishi olimlarning asarlarida toponimika qanday ahamiyatga ega ekanligi tariflangan. kitobning ikkinchi qismi “qisqacha toponimik lug`at” ga bag`ishlangan bo`lib, amudaryo andijon, ashg`abot, bortang, balxash, borsa-kelmas, kaspiy, bo`kantov, sarisen, atrou, sirdaryo, termiz, to`palang, va boshqa o`rta osiyoning makro va mezo toponimlari paydo bo`lishi tarixiy lingvistik jihatdan tariflangan. kitob “tarixiy- geografik, nomlar izohati” bilan tugaydi. o`rta osiyo toponimlarining tarixiy geografik o`rni va nomlanishi haqida qimmatli manba hisoblanadi. h.hasanovning “geografik nomlar imlosi (toshkent “fan” 1962) ” “yer tili” toshkent o`zbekiston 1978. “geografik nomlar siri” (toshkent “ozbekiston” 1985) kitoblari - respublikamizda toponimika va geografik atamashunoslik faning asoschisiga aylanganini ko`rsatadi. “geografik nomlar siri” ilmiy – ommabob ta`rif bo`lsada toponimika bilishga ehtiyoji bo`lgan barcha mutahasis, o`qituvchi, barcha o`zbek kitobhonlari uchun har doim ma`lumotnoma sifatida o`qishga arziydigan zaruriy qo`llanmaga aylanib qolgan desak mubolag`a bo`lmaydi. zero “yerning tili ” , “tarixiy toponimiya” , “beruniy va bobur toponimiya hususida”, “toponimistlar” “anana va yangilik”, “nomlar qanday …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o`zbekistonda hozirgi zamon toponimika va geografik atamashunoslik"

1351052830_21027.doc o`zbekistonda hozirgi zamon toponimika va geografik atamashunoslik reja: 1. xx asrda toponimika va lug`atshunoslik ishlari 2. o`rta osiyo va o`zbekistonda joy nomlarni o`rganishda h.hasanovning hissasi. 3. toponimika lug`atshunoslik va geografik atamashunoslikga doir tadqiqotlar 4.nomlardan foydalanishga doir huquqiy hujjatlar xx asr fanlarning defferentsiatsiyasi (tarmoqlarga bo`linishi) va integratsialashuv jarayonlari jadalashgan asrdir. zotan tarmoq va sohalarning chuqur tadqiq etilishi yangi tarmoq fanlarining vujudga kelishiga sharoit yaratdi. bir qator tabiiy va ijtimoiy fanlarning muayan yo`nalishlari tutashgan bo`g`inlarda yangi “oraliq” fanlarning vujudga kelishi ro`y berdi. huddi shunday fanlardan biri toponimika bo`lib, “yuqorida takidlaganimizdek tilshunos...

Формат DOC, 73,0 КБ. Чтобы скачать "o`zbekistonda hozirgi zamon toponimika va geografik atamashunoslik", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o`zbekistonda hozirgi zamon top… DOC Бесплатная загрузка Telegram