xvi-xix аср и ярмидаги тарихий шароит, маданий ҳаёт ва адабий-илмий муҳит

DOCX 51 pages 122,8 KB Free download

51 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 122,8 KB

Fayl turi DOCX

Pages 51

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 51

xvi-xix аср и ярмидаги тарихий шароит, маданий ҳаёт ва адабий-илмий муҳит режа: 1. xvi-xix асрнинг ii ярмидаги тарихий шароит. 2. манбалар ва уларни ўрганиш тамойиллари. 3. маданий ҳаёт. 4. давр адабий жараёни. даврнинг тарихий шароити. xvi аср сиёсий ҳаётда катта ўзгаришлар билан бошланди. ҳукмрон сулолалар алмашиши юз берди. 137 йил мовароуннаҳр ва хуросонни бошқарган темурийлар сулоласи ўрнини шайбонийлар эгаллади. темурийлар салтанатининг сўнгги вакиллари таназзулга учради – ҳусайн бойқаро вафот этиб, шаҳзодалар пароканда бўлди. бобур эса ўз ватанидаги парокандаликнинг, сиёсий тарқоқликнинг қурбони бўлиб, юртини тарк этди. кобул, ундан ҳиндистонга ўтиб, уч асрдан (332 йил) кўпроқ ҳукм сурган бобурийлар салтанатига асос солди. муҳаммад шайбоний ўзбек уруғининг шабон сулоласидан бўлиб, дашти қипчоқдаги ўзбек давлатининг асосчиси абулхайрхоннинг набираси эди. шайбонийхон 1499 йилда бухорони, 1500 йилда самарқандни, 1505 йилда хоразмни, 1507 йилда хуросон пойтахти ҳиротни эгаллади. 1510 йилда эрон шоҳи исмоил сафавий қўшини билан бўлган жангда ҳалок бўлди. сўнг тахтга амакиси кўчкунчихон (1510-1530), ўғли абусаид …

2 / 51

м этган аштархонийлар даври бошланди. бу даврда ҳам сиёсий ҳаётдаги беқарорлик, парокандалик давом этди. амир темур давридаги барқарор, мустаҳкам, марказлашган йирик салтанат орзу ва армонга айланиб қолди. мамлакатдаги ички тарқоқликдан ташқари, эрон подшоҳи шоҳ аббос, ҳиндистон ҳукмдорлари шоҳжаҳон ва аврангзеблар ҳам боболари мирзо бобур учун армон бўлган мамлакатни олишга интилишарди. бу курашлар, албатта, юртнинг сиёсий ва маданий тараққиётига тўсқинлик қиларди. жумладан, аштархонийлардан бўлган бухоро хонлари абдулазизхон билан субҳонқулихон ўртасидаги узоқ йил давом этган кураш талотўпларини ва оқибатларини шу даврда яратилган тарихий асарлардан, айниқса. воқеаларнинг бевосита кузатувчиси, иштирокчиси бўлган турди фароғий асарлари талқинидан англаб олишимиз мумкин. ёки хоразм хонлигини талашишган ака-ука ҳабаш ва элборслар ўз оталари арабмуҳаммадхоннинг кўзларини ўйиб олиши ва қатл этиши каби жаҳолатларнинг гувоҳи бўлишимиз мумкин. шу даврларгача мовароуннаҳр шарқ мамлакатлари аро савдо йўли сифатида катта мавқега эга эди. денгиз сув йўлларининг очилиши унинг бу рутбасига путур этказди. xvi-xviи асрдаги тарқоқлик натижаси сифатида xviii аср бошларида мавжуд икки хонлик …

3 / 51

намоён эта олганлар. улар ҳукмдор сифатида қаттиққўл сиёсатчи бўлсалар-да, ижодкор қалб билан ҳаётнинг турфа эврилишлари олдида изтиробга тушишган. дунё ва башариятни камолга этказиш дарди билан яшашган. мамлакат равнақи йўлида имконлар излашган. улар ўз саройларига узоқ-яқиндаги барча ижодкорларни йиғиб, раҳнамолик қилганлар. кўплаб ижод чашмалари кўз очишига даъваткор ва ҳомий бўлишган. кўплаб адабиёт ва санъатнинг нодир намуналари яратилиши бевосита уларнинг фаолияти билан боғлиқдир. даврни ўрганувчи манбалар. бу даврнинг тўғри, объектив баҳосини бериш учун, албатта, ўша пайтда яратилган илмий, адабий, тарихий манбаларни мукаммал ўрганиш тақозо этилади. чунки улар даврнинг ижтимоий-сиёсий ҳаёти, тарихий шароити, адабий муҳити ҳақида маълумот бериб, фалсафий, ижтимоий қарашларни таҳлил этиш учун муҳимдир. бундай асарлар сирасига ҳофиз таниш бухорийнинг “абдулланома”, муаллифи номаълум ”таворихи гузида-нусратнома”, камолиддин бинойининг “шайбонийнома”, гулбаданбегимнинг “ҳумоюннома”, бобурнинг “бобурнома”, зайниддин маҳмуд восифийнинг “бадоеъ ул-вақоеъ” ҳусайн воиз кошифийнинг “рашаҳот айнул-ҳаёт”, ҳасанхожа нисорийнинг “музаккири аҳбоб”, мутрибийнинг “тазкират уш-шуаро”, малеҳо самарқандийнинг “музаккири ашоб”, фазлий намангонийнинг “мажмуаи шоирон”, возеҳнинг “туҳфат ул-аҳбоб”, муҳаммад юсуф …

4 / 51

урнома” билан бир жанрга киради. аммо, ундан тасвир услуби, воқеаларга муносабати, бадiiйликнинг нисбати нуқтаи назаридан фарқланади. “бадоеъ ул-вақоеъ”да муаллифнинг муносабати яққолроқ сезилади. “бобурнома”да эса изчил тарихийлик тамойили устунлик қилади. восифий асарининг қаҳрамонлари турли соҳа вакиллари. унда султонлар, мусиқачилар, наққошлар, рассомлар, адиблар каби халқимизнинг кўплаб улуғ аллома фарзандлари ҳақидаги қизиқ ҳикояларни учратишимиз мумкин. солномада уларнинг ҳаёти ва ижоди билан боғлиқ воқеа-ҳодисалар, қизиқарли маълумотлар баён этилган. асарда биз бошқа манбаларда учратмаган муҳим далилларни кузатамиз. муаллиф бевосита ўзи гувоҳи бўлган, инсонлардан эшитган ишончли фикрларни ўқувчилар диққатига ҳавола этади. айниқса, мирзо улуғбек, фирдавсий, навоий, бинойи, қул убайдий, муҳаммад солиҳ каби алломаларимиз тақдири билан боғлиқ ноёб ҳодисалар тасвири янгилиги, ишончлилиги, аниқлиги билан илмий қимматга эга ва муҳимдир. улуғбек ҳақидаги ҳикоятларда унинг адолати, давлат бошқарув тизими, илм-фанга муҳаббати ва эътибори намоён бўлса, фирдавсий ва навоий шахсиятига оид ва қул убайдийнинг ижодий салоҳияти борасидаги янгиликлар тасаввурларимизни янада кенгайтиради. “бадоеъ ул-вақоеъ” бир неча марта форс тилидан ўзбек тилига …

5 / 51

чишда энг маҳоратли ва машҳур ижодкор эди. кичик ҳикоялар яратишда беназир, машҳур тарихий шахслар ҳақидаги хотираларни бадiiй ҳикояларга айлантириб баён этишда унга тенг келадигани йўқ эди. бундай маҳоратига далилларни биз “бадоеъ ул-вақоеъ”да кўплаб кўришимиз мумкин. у ҳиротда мадрасани тугатиб, ҳусайн бойқаронинг ўғилларига мударрислик қилади. xvi аср бошларидаги темурийлар таназзули, авж олган жангу жадаллар сабабли восифийнинг саргардонлик ҳаёти бошланади. 1507 йил ҳирот шайбонийхон, хуросон эрон шоҳи исмоил савафий томонидан ишғол қилинганидан кейин у эрон, хуросон, мовароуннаҳр, самарқанд, бухоро, саброн (туркистон шаҳридан 40-50 км), фаркат, тошкент, шаҳрисабз шаҳарларига сафар қилади. “бадоеъ ул-вақоеъ” 1532 йилгача бўлган воқеаларни қамраб олади. восифий ҳаётининг сўнгги йиллари тошкентда кечади. 1566 йилда шу эрда вафот этади. “бадоеъ ул-вақоеъ” хуросон, мовароуннаҳр, туркистон ва эрондаги ижтимоий-сиёсий ҳаёт билан бирга илмий-адабий жараён, маданий ҳаёт, машҳур аждодларимиз дунёқараши, яшаш ва ижод қилиш тамойиллари борасида чуқур маълумот берувчи нодир асардир. ундаги мушоира, мунозара, суҳбат кечалари ҳақидаги лавҳаларни ўқиганда, аждодларимизнинг идрок ва тафаккур қамровининг …

Want to read more?

Download all 51 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "xvi-xix аср и ярмидаги тарихий шароит, маданий ҳаёт ва адабий-илмий муҳит"

xvi-xix аср и ярмидаги тарихий шароит, маданий ҳаёт ва адабий-илмий муҳит режа: 1. xvi-xix асрнинг ii ярмидаги тарихий шароит. 2. манбалар ва уларни ўрганиш тамойиллари. 3. маданий ҳаёт. 4. давр адабий жараёни. даврнинг тарихий шароити. xvi аср сиёсий ҳаётда катта ўзгаришлар билан бошланди. ҳукмрон сулолалар алмашиши юз берди. 137 йил мовароуннаҳр ва хуросонни бошқарган темурийлар сулоласи ўрнини шайбонийлар эгаллади. темурийлар салтанатининг сўнгги вакиллари таназзулга учради – ҳусайн бойқаро вафот этиб, шаҳзодалар пароканда бўлди. бобур эса ўз ватанидаги парокандаликнинг, сиёсий тарқоқликнинг қурбони бўлиб, юртини тарк этди. кобул, ундан ҳиндистонга ўтиб, уч асрдан (332 йил) кўпроқ ҳукм сурган бобурийлар салтанатига асос солди. муҳаммад шайбоний ўзбек уруғининг шабон сулоласидан бўлиб, д...

This file contains 51 pages in DOCX format (122,8 KB). To download "xvi-xix аср и ярмидаги тарихий шароит, маданий ҳаёт ва адабий-илмий муҳит", click the Telegram button on the left.

Tags: xvi-xix аср и ярмидаги тарихий … DOCX 51 pages Free download Telegram