xix asr oxiri - xx asr tarix falsafasi

DOCX 15 pages 32.6 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 32.6 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

xix asr oxiri - xx asr tarix falsafasi reja 1. ilmiy tarix. “tarixiy idrok tanqidining” yakunlari. 2. fikrlashning postmodernistik uslubi. “hayot falsafasi” paradokslari. f. nitsshe. a.bergson evolyutsionizmi. 3. neokantlik tarixiy nominalizmi. neokantlikning baden maktabi: v. vindelband, g. rikkert. tarix va ratsionallik. 4. m. veberning “tushunuvchan sotsiologiyasi”. neogegelyanlik. b. krone: tarix va falsafa. tarix va tabiat. tarix muxtoriyati. r. dj. kollingvud. 5. neopozivitizm tarixiylik bilan bahsda. k.popper “tarixiylik qashshoqligi”. v. b. galli, a. k. danto. x. feyn. lokal tsivilizatsiyalarning tarixiy kontseptsiyalari. 6. o.shpengler “yyevropaning botishi (tugashi)”. a. toynbi. tarixga ekumenistik qarash. p. sorokin. inson, tsivilizatsiya, jamiyat. 7. tarixning ekzistentsional falsafasi. m.xaydegger va x.g.gadamerning ekzistentsional germenevtikasi. x.ortegisi va gassetning ratsiovitalizmi. diniy ekzistentsializmda tarixning maqsadi va manbai. 8. k.yaspers n.berdyaev tarixiy falsafasi. 9. psixoanalitik (ruhiy-tahliliy). antropologiya va tarix. z.freyd, k.g.yung, e.fromm. 10. frankfurt maktabi: “idrokning repressivligi” haqidagi afsona. t.adorno. g. markuze. m. xarkxaymer. frantsuz tarixiy maktabi: “annallar”. l. fevr, m. blok, f.brodel. y. …

2 / 15

dimiy tillar chuqur o’rgatilar edi. o. shpengler nemis faylasufi va xx asr tarix falsafasi kontseptsiyasining namoyandasi hisoblanadi. 1904 yilda shpengler garida “geraklit falsafasining metafizik g’oyasi” mavzusida imtixon topshirib, gimnaziyada tabbiy fanlardan, matematika, tarix va nemis tilidan dars berish huquqiga ega bo’ldi. 1908 yildan 1911 yilgacha gamburgdagi genrix gerts gimnaziyasida dars beradi keyinchalik u bu ishni tashlab yozuvchilik bilan shug’illanadi. shpengler keyinchalik myunxenga ko’chib borib, u erda hech kim bilan muloqotga kirishmay “evrpoaning so’nishi nomli mashxur asarining qoralama variantini yozadi.nihoyat bu kitobning birinchi jildi 1918 yilda nashr qilindi va u muallifga shon – shuhrat keltiradi. 1919 yilda “prusschilikva sotsializm” nomli uncha katta bo’lmagan asarini yozadi. 1922 yilda esa, “yevropaning so’nishi asarining ikkinchi jildinashrdan chiqadi. 1925 yilda shpengler siyosatdan qatiy ravishda uzoqlashadi. u o’z diqqatini ilmiy faoliyatga qaratadi. shpengler falsafaning metafizik masalalari to’g’risida yakunlanmagan qisqa asarlar yozadi. shu bilan bir qatorda shpengler etnologiya, masalalari bilan ham shug’illandi. bu faoliyat uni dunyoning yangi …

3 / 15

nda ko’pgina falsafiy masalalrni ko’taradi. jumladan, ijtimoiy – siyosiy muammolar ham o’ziga xos ravishda madaniyat tushunchasi orqali o’z echimini topgan. “yyevropaning so’nishi” asari nashr etilishi nafaqat germaniyaning turli qatlamlari orasida, balki rus ziyolilari orasida ham katta qiziqish uyg’otdi. tarix falsafasini yaratishda u mistik intuitsiyaga tayandi. huddi ana shu uslub unga katta muvaffaqiyat olib keldi. “yevropani so’nishi” asrida shpengler etiborini yevropa madaniyati taqdirini ochib berishga qaratilgan. asarning boshlanishi u ” hali hech kimning miyasiga tarixni tushunishdagi bunday inqilobiy fikr kelmagan”, - deydi, u o’zining tarixiy talimotini o’zi bilgan talimotlarga qarshi qo’ydi. lekin ayrim g’oyalarni nitsshe va gyotedan olganligini tan oladi. shpengler tabiat haqidagi fanlarga ruh haqidagi fanlarni qarshi qo’yadi. tabiat va tarix faqatgina subektning ongidagina kechinmalaridagina o’z voqeligini oladi. mustaqil reallik sifatida ular mumkin emas, faqat ruhdagina mavjud, yani subektsiz obekt mumkin emas” subekt “umuman ongdir”, dunyo asosida “men” yotadi, ana shu “men”orqali u o’zini nomayon qildi. “men” – yakka ong …

4 / 15

shashlikni paralellarini topishga xarakat qilish ana shu asosda tarixni yaratish kerak. shpenglerning fikricha uni “hayot falsafasi” namoyandalariga yaqinlashtiradi, lekin shu bilan bir qatorda farqi xam bordir, yani tabiat bilan tarix ziddiyati ularning obektlarida emas, balki bilish uslublarida farqlanadi. “tabiat va tarix – deb yozadi shpengler – mana shu ikki qarama – qarshi uslub, o’ziga borliqni tartibga solishga urinadi. agar xar bir vujudga kelayotgan jarayonni mavjudlik nuqtai nazaridan ko’radigan bo’lsak, borliq tabiatga aylanadi, imkoniy vujudni zaruriy vujudga (jarayonga) bo’ysundirsak tarix bo’ladi, deydi shpengler. jumladan tafakkur ishga solinsa, uning o’lik tushunchalari va qonuniyatlari tabiatni tushuntirishga xarakat qiladi. ichki ishlarimizga, hissiyotimizga, intuitsiyamizga murojaat qilsak ko’z o’ngimizda tarix namayon bo’ladi. tabiat tafakkur faoliyati natijasidir, bilish oqibatidir. tarix esa mushohada, intuitsiya natijasidir. xar bir madaniyatning hayotini taqdir boshqaradi. taqdirni shpengler fikricha his qilish kerak. agar kim uni his qilmasa, tarix bilan shug’illanmaslik, tabiatni bilishga o’rganish mumkin lekin tarixchi bo’lib tug’ilish kerak. tarixchining kuchi shundan iboratki, …

5 / 15

jratish faqat g’arb mamlakatlariga xosligini shpengler yozadi va shu erda g’arb tarixchilarining yevropa markazchiligi tamoyilini tanqid qiladi. shpenglerning “yevropaning so’nishi” asari nafaqat tarix falsafasiga bag’ishlangan, unda siyosiy masalalar ham ko’tarilgandir. u so’z boshida shunday yozadi: “ bu kitobda kelajak tarixni aniqlashga xarakat qilingan, vazifa shundan iboratki, nihoyasiga etayotgan er yuzasidagi yagona madaniyatning, yani g’arbiy yevropa madaniyatining taqdirini o’rganishdir”. muammo g’arb xalokati tsivilizatsiya masalasiga kelib taqaladi. u ko’xna tarixning asosiy masalalaridan biridir. har bir madaniyatning o’z tsivilizatsiyasi bo’ladi. tsivilizatsiya eng oxirgi, eng suniy holatdir. tsivilizatsiya eng madaniyatli insonlarga xosdir. shpengler tsivilizatsiya haqida gapirib, shahar to’g’risida ham fikr yuritadi. yani shahar o’zlikni yo’qotishlik sifatida ruhiyatning o’lishi sifatida paydo bo’ladi. “madaniyat – ruhiyat, tsivilizatsiya esa tafakkurdir” – deb yozadi shpengler. g’arbda madaniyatdan tsivilizatsiyaga o’tish qadimda qadimda – vi asrda sodir bo’lgan. shahar tsivilizatsiyaning oqibatidir.madaniyatli insonda quvvat inson ichiga yo’naltirilgan tsivilizatsiya inikosida esa quvvat tashqariga yo’naltirilgan. xayot imkoniyatni amalga oshirishdir, tafakkurli insonlarda imkoniyat cheksiz …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xix asr oxiri - xx asr tarix falsafasi"

xix asr oxiri - xx asr tarix falsafasi reja 1. ilmiy tarix. “tarixiy idrok tanqidining” yakunlari. 2. fikrlashning postmodernistik uslubi. “hayot falsafasi” paradokslari. f. nitsshe. a.bergson evolyutsionizmi. 3. neokantlik tarixiy nominalizmi. neokantlikning baden maktabi: v. vindelband, g. rikkert. tarix va ratsionallik. 4. m. veberning “tushunuvchan sotsiologiyasi”. neogegelyanlik. b. krone: tarix va falsafa. tarix va tabiat. tarix muxtoriyati. r. dj. kollingvud. 5. neopozivitizm tarixiylik bilan bahsda. k.popper “tarixiylik qashshoqligi”. v. b. galli, a. k. danto. x. feyn. lokal tsivilizatsiyalarning tarixiy kontseptsiyalari. 6. o.shpengler “yyevropaning botishi (tugashi)”. a. toynbi. tarixga ekumenistik qarash. p. sorokin. inson, tsivilizatsiya, jamiyat. 7. tarixning ekzistentsional f...

This file contains 15 pages in DOCX format (32.6 KB). To download "xix asr oxiri - xx asr tarix falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: xix asr oxiri - xx asr tarix fa… DOCX 15 pages Free download Telegram