гидрология фанининг предмети, бўлиниши, вазифалари

DOC 78,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1663187609.doc гидрология фанининг предмети, бўлиниши, вазифалари. режа: 1. гидрология фанининг предмети, бўлиниши, вазифалари. 2. гидрометрия сув объектларининг гидрологик режими 3 гидрография маълум ҳудуддаги сув объектларининг ўзига хос хусусиятлари гидрология ер ҳақидаги фанлар туркумига киради. "гидрология" юнонча сўз бўлиб, "гидро"-сув ва "логос"-билим ёки фан деган маънони беради. умумий қилиб айтганда гидрология-сув ҳақидаги фандир. ер шарининг сув қобиғи-гидросфера бир неча қисмлардан ташкил топган ва ундаги ҳар бир сув объекти фақат ўзига хос хусусиятларгагина эга бўлади. шу сабабли гидрологияга кенгроқ маънода қуйидагича таъриф бериш мумкин: гидрология- гидросферадаги сувларни, яъни океанлар ва денгизларни, дарёлар ва кўлларни, доимий қорликлар ва музликларни, ботқоқликларни, ер ости сувларини, уларнинг жойлашишини, хусусиятларини ҳамда уларда содир бўладиган ҳодиса ва жараёнларнинг атмосфера, литосфера ва биосферадаги бошқа ҳодисалар билан ўзаро алоқасини ўрганувчи фандир. гидрология фани ўрганиладиган сув объектларининг турига кўра икки қисмга-океанология(океанлар, денгизлар гидрологияси) ва қуруқлик гидрологиясига бўлинади. океанология океанлар ва денгизларнинг умумий хусусиятларини ҳамда уларда содир бўладиган ҳодиса ва жараёнларни атроф-муҳит …

ва уларни бевосита амалга ошириш ишлари билан шуғулланади. гидрография маълум ҳудуддаги сув объектларининг ўзига хос хусусиятларини жойнинг табиий географик шароити билан боғлиқ ҳолда ўрганиб, уларга гидрологик ва халқ хўжалигидаги аҳамияти нуқтаи назаридан тавсиф беради. гидрологик ҳисоблашлар ва гидрологик прогнозлар умумий ном билан муҳандислик гидрологияси деб аталади. у сув объектларининг турли гидрологик кўрсаткичларини ҳисоблаш ва прогнозлаш усулларини ишлаб чиқиш билан шуғулланади. ҳозирги кунда гидрологиянинг янги йўналиши-гидроэкология алоҳида фан сифатида шаклланмоқда. гидрологияни ўрганишда физика, математика, химия, геология, география, метеорология, иқлимшунослик каби фанлардан тўпланган билимлар катта ёрдам беради. гидрология сув ҳавзаларида кечадиган химиявий ва биологик жараёнларни ҳамда улардаги сув массаларининг табиий хусусиятларини, сифатини ва биологик ресурсларини гидрофизика, гидрохимия, гидробиология фанлари билан ҳамкорликда ўрганади. сув ҳавзаларида кузатиладиган ҳаракатлар қонуниятларини ўрганишда гидродинамика ва гидравлика фанлари ютуқларидан, гидрологик ҳисоблашлар ва прогнозларда эса математикадан, замонавий компьютер технологиясидан кенг фойдаланилади. тадқиқот усуллари. гидрологияда стационар, экспедиция ва тажриба-лаборатория каби тадқиқот усулларидан фойдаланилади. стационар усулда сув объектларининг гидрологик режими элементлари …

ўйича амалий тавсиялар берилади. республикамизда ҳар йили ўзгидромет, қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги, фанлар академияси ва бошқа тармоқ муассасалари тизимларида махсус экспедициялар ташкил этилади. тажриба-лаборатория усули сувнинг табиий ва химиявий хоссаларини аниқлаш, гидродинамик ҳодисаларни ва бошқа жараёнларни моделлаш шароитида ўрганиш имконини беради. тажрибалар махсус ускуна ва қурилмалар билан жиҳозланган лабораторияларда амалга оширилади. юқоридагилардан ташқари назарий таҳлил усули ҳам мавжуд бўлиб, бу усул кузатиш маълумотларидан ва бошқа турдаги ахборотлардан илмий хулосалар чиқаришга асослангандир. шаклланиш ва ривожланиш босқичлари. гидрология ҳақидаги илк фикрлар бундан 6000 йил аввал қадимги мисрда пайдо бўлган. ўша пайтдаёқ мисрликлар оддий гидрологик кузатишларни амалга оширганлар. улар ҳозирги асвон тўғонидан 400 км юқорида - тоғ қояларида сув сатҳининг ўзгаришини белгилаганлар, нил дарёсида бўладиган ҳар йилги тошқинни қайси вақтда кузатилганлигини қайд қилиб борганлар. кейинроқ эса қуйи нилда 30 га яқин ўз даврига хос бўлган "гидрологик" кузатиш жойлари (постлар) ташкил этилган. ана шулардан бири қоҳира яқинида сақланиб қолган "нилометр" бўлиб, у ажойиб …

ўладиган буғланиш миқдорини аниқлади. бу билан у ер куррасида сувнинг айланиш схемасини тузишга якун ясади. халқаро ташкилот-юнеско (бирлашган миллатлар ташкилотининг маориф, фан, маданият масалалари билан шуғулланувчи қўмитаси) таклифи билан 1974 йилда илмий гидрологиянинг 300 йиллигининг нишонланиши юқоридаги фикрларнинг далилидир. бу сананинг бошланиши сифатида п.перронинг "сув манбаларининг келиб чиқиши ҳақида" деган китоби босилиб чиққан сана-1674 йил қабул қилинган. биринчи марта "гидрология" атамаси xvii аср охирида, аниқроғи 1694 йилда немис олими э.мильхиорнинг "уч қисмдан иборат гидрология" китобида ишлатилди. xix аср охирида гидрология табиий географиянинг бир қисми сифатида ўрганилди. бу даврда олий ўқув юртлари талабалари гидрология асослари билан иқлимшунослик, мелиорация каби курсларда танишган. xx аср бошларида эса гидрологиянинг тадқиқот йўналиши аниқлаша борди ва бир қанча мамлакатлар-ақш, франция, германия ва россия олий ўқув юртларида гидрологиядан махсус курслар ўқитила бошланди. шу даврда гидрологиядан бир қанча қўлланмалар пайдо бўлди. ҳозирги кунда гидрологик изланишлар борасида амалга оширилган ишларга якун ясаш ва келгусидаги илмий тадқиқот ишлари йўналишини белгилаш …

нг, тошкент воҳасида бўзсув ва салор, самарқанд воҳасида эски ангор ва туятортор, бухорода шоҳруд ва ромитанруд, хоразмда қирққиз ва бошқа каналлар қазилган. vii-viii асрлардан бошлаб, тоғолди ҳудудларида ерларни суғоришда махсус қазилган қудуқлар тизими–коризлардан фойдаланилган. булар аждодларимизнинг сув илмидан хабардор эканликларидан дарак беради. ix-xiii асрларда яшаган буюк юртдошларимиз муҳаммад ибн мусо ал-хоразмий (783-850 йиллар), аҳмад ал-фарғоний (797-861 йиллар), абу райҳон беруний (973-1048 йиллар), маҳмуд кошғарий (xi асрнинг иккинчи ярми) каби алломалар дунё сув илмининг шаклланиши ва ривожига ўлкан ҳисса қўшганлар. ал-хоразмий «китобу сурат ал-арз» асарида атлантика, ҳинд океанлари, денгизлар, дарёлар ва булоқлар ҳақида анча тўлиқ маълумотлар келтиради. аҳмад ал-фарғоний бошқа фанлар билан бир қаторда сув илмини ҳам чуқур эгаллаган. нил дарёсида ўта мукаммал сув ўлчаш иншооти-«нилометр» ни қуриш унга топширилган(қаранг нилометр). x асрга оид қулёзмалар орасида муаллифи номаълум бўлган «китоби ҳудуд ал-олам минал машриқ илал мағриб» (шарқдан ғарбгача олам чегарлари китоби) асари гидрология ва гидрографияга тегишли маълумотларга бойлиги билан ажралиб туради. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "гидрология фанининг предмети, бўлиниши, вазифалари"

1663187609.doc гидрология фанининг предмети, бўлиниши, вазифалари. режа: 1. гидрология фанининг предмети, бўлиниши, вазифалари. 2. гидрометрия сув объектларининг гидрологик режими 3 гидрография маълум ҳудуддаги сув объектларининг ўзига хос хусусиятлари гидрология ер ҳақидаги фанлар туркумига киради. "гидрология" юнонча сўз бўлиб, "гидро"-сув ва "логос"-билим ёки фан деган маънони беради. умумий қилиб айтганда гидрология-сув ҳақидаги фандир. ер шарининг сув қобиғи-гидросфера бир неча қисмлардан ташкил топган ва ундаги ҳар бир сув объекти фақат ўзига хос хусусиятларгагина эга бўлади. шу сабабли гидрологияга кенгроқ маънода қуйидагича таъриф бериш мумкин: гидрология- гидросферадаги сувларни, яъни океанлар ва денгизларни, дарёлар ва кўлларни, доимий қорликлар ва музликларни, ботқоқликларни, ер...

Формат DOC, 78,5 КБ. Чтобы скачать "гидрология фанининг предмети, бўлиниши, вазифалари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: гидрология фанининг предмети, б… DOC Бесплатная загрузка Telegram