iqtisodiy va ijtimoiy geografiya fanining shakllanishi

DOCX 139,6 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1670932286.docx iqtisodiy va ijtimoiy geografiya fanining shakllanishi reja: 1. ―iqtisodiy va ijtimoiy geografiya‖ fanining shakllanish tarixi. 2. o’zbekistonda ―iqtisodiy va ijtimoiy geografiya‖ fani ilmiy yo’nalishlarining rivojlanishi. 3. ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirish va hududiy tashkil qilish tushunchalari. 4. ishlab chiqarishni joylashtirishning klassik g’oyalari. geografiya fanining rivojlanishi antik davrga, mamlakatlar o’rtasida hududiy (geografik) mehnat taqsimoti, ya’ni har bir hududning o’ziga xos tabiiy sharoiti va resurslari, iqtisodiy geografik o’rni, xalqlarning urf-odatlari va an’anlari asosida ma’lum bir mahsulotlarni ishlab chiqarish va xizmatlar ko’rsatishga ixtisoslashishi va ular o’rtasida tovar ayirboshlash jarayonining shakllanishi davriga borib taqaladi. mamlakatlar o’rtasida hududiy mehnat taqsimotining shakllanishi geografiya fanlari tizimida dastlabki iqtisodiy geografik tadqiqotlarning vujudga kelishiga olib keldi. qadimgi yunon olimi strabon o’zining 17 tomlik ―geografiya‖ deb nomlangan asarida, aholining hududiy joylashuvi, mamlakatlar va hududlar o’rtasidagi tovar ishlab chiqarish va savdo-sotiq aloqalarini yoritgan. ayniqsa, milodning v asridan xvii asr o’rtalariga qadar bo’lgan davrda ishlab chiqarish kuchlarining sezilarli taraqqiyoti (foydali qazilmalardan keng …

kapitalning dastlabki jamg’arilishi jarayoni, tabiiy fanlar ravnaqi, xalqlarning millat bo’lib shakllanishi, buyuk geografik kashfiyotlar, aholi migratsion harakatlarining boshlanishi, xalqaro savdoning kuchayishi xalqaro bozorlarning yuzaga kelishiga, mustamlakachilikning boshlanishiga va dastlabki iqtisodiy hamda iqtisodiy geografik qarashlarning ta’limot sifatida mujassamlashuviga olib keldi. ma’lumki, buyuk geografik kashfiyotlar xalqaro savdo va ilk kapitalistik munosabatlarning rivojlanishiga sabab bo’lgan. bu davrda hududiy mehnat taqsimotining chuqurlashishi va jahon xo’jaligining shakllanishi, o’z navbatida, iqtisodiy geografiya fanining rivojlanishida muhim bosqich bo’ldi. o’sha davrlarda mamlakatlar va ularning hududiy birliklari haqidagi iqtisodiy geografik tavsif g’arbiy yevropalik olimlarning asarlarida chuqur talqin etilgan. ayniqsa, ilk geografik bilimlarning nazariy jihatlari mamlakatning rivojlanishida alohida ahamiyatga ega bo’lgan iqtisodiy geografik o’rin, yerning ustki tuzilishi, aholining tarkibi, shaharlar, siyosiy tuzum masalalariga qaratilgan. ayni paytda, buyuk geografik kashfiyotlar natijalari va keyinchalik mustamlaka yoki qaram mamlakatlarning vujudga kelishi, dengiz tadqiqotlarining rivojlanishi va boshqa omillar davlatlararo savdo-sotiq ishlarini olib borishda tijorat geografiyasining vujudga kelishiga sabab bo’ldi. bu yo’nalish, dastavval, eng ko’p …

eltirdi. xix asrning 70-yillari va xx asr boshlariga qadar bo’lgan bosqichda yirik sanoat, zamonaviy transport va xalqaro bozorlar jahon xo’jaligining shakllanishi va rivojlanishiga olib keldi. bu bosqichda sanoatni oqilona joylashtirish – ―shtandort‖ nazariyalarining yuzaga kelishi iqtisodiy geografiyani fan sifatida shakllanishi uchun shart-sharoit hozirladi. ―iqtisodiy geografiya‖ tushunchasi m.v.lomonosov tomonidan 1760-yildan ishlatila boshlagan bo’lsa-da, iqtisodiy geografik tasavvurlar insoniyatning o’zlashtiruvchi iqtisodiyot bosqichidan shakllangan. birinchi yirik ijtimoiy mehnat taqsimoti dehqonchilikdan chorvachilikning ajralib chiqishi hamda uning ishlab chiqaruvchi iqtisodiyotga o’tishi, sug’orma dehqonchilikning ―buyuk‖ tarixiy daryolar va o’rta dengiz sohili bo’ylarida yuzaga kelishi, ikkinchi yirik ijtimoiy mehnat taqsimoti hunarmandchilikning rivojlanishi, shaharlar va savdo-sotiqning taraqqiyoti iqtisodiy geografik bilimlarga bo’lgan ehtiyojni yuzaga keltirdi va iqtisodiy geografik tasavvurlar doirasi kengaydi. mulkchilik munosabatlarining yuzaga kelishi, qo’shimcha mahsulot ishlab chiqarish imkoniyatlari, fan, madaniyat, arxitekturaning rivojlanishi, qadimgi davlatlarning shakllanishi va rivojlanishi, boshqaruv shakllarining (monarxiya va demokratiya) yuzaga kelishi iqtisodiy geografiyani fan sifatida shakllantirdi. ―iqtisodiy geografiya‖ fanining shakllanishi va rivojlanishi jamiyat taraqqiyotining hududiy …

ejiz emas, albatta. chunki bu mamlakatlarda fan-texnika sohasining taraqqiy etishi, sanoat inqilobining ro’y berishi va dastlabki bozor iqtisodiyoti munosabatlarining shakllanishi ishlab chiqarishning va buning natijasida mamlakat hududlari to’g’risidagi iqtisodiy bilimlarning rivojlanishiga olib keldi. rossiyada kameral statistika yoki ―siyosiy arifmetika‖ davlatshunoslik, davlatning boyligi – yeri, mablag’i va aholisini hisob-kitob qilish, uni boshqarish, soliq va askar to’plash kabi masalalar bilan shug’ullangan holda, v.n.tatishyev, ota-o’g’il p.p.semyonov va v.p.semyonov tyan-shanskiylar faoliyati bilan bog’liq bo’ldi. o’sha paytlarda statistika o’z qamroviga etnografiya va harbiy geografiya masalalari hamda savdo-sotiq ishlari bilan shug’ullanuvchi tijorat geografiyasiga doir muammolarni ham olar edi. v.n.tatishyev (1686-1750) geografiya fanini ―sifat‖ jihatidan 3 ga bo’lgan: matematik geografiya (ya’ni hozirgi geodeziya va kartografiya), tabiiy geografiya hamda siyosiy geografiya. 1830-yil britaniyada turli geografik klublar birlashuvi asosida qirollik geografiya jamiyati (royal geographical society) vujudga keldi. mazkur jamiyat dunyo haqidagi tadqiqotlarni va geografik ma’lumotlarni o’zaro almashish maqsadida tuzilgan edi. shvetsiyada geografiya britaniyaga qaraganda kechroq rivojlandi. ilk marotaba x.x. …

yangi davlatlarning shakllanishi va yangi ishlab chiqarish munosabatlarining vujudga kelishi siyosiy va harbiy geografiyaning paydo bo’lishiga zamin yaratdi. xix asrning birinchi yarmida rus harbiysi, professor p.a.yazikov ikki qismdan iborat ―harbiy geografiyaning nazariy tajribasi‖ mavzuida asar yozgan bo’lsa, shu asrning o’rtalariga kelib harbiy akademiya bosh shtabi qoshida professor d.a.milyutin (1816-1912) ―harbiy geografiya‖ kafedrasini tashkil etdi. harbiy geografiya faqat urush-yurishlar bilan aloqador masalalar bilangina emas, balki mamlakatning iqtisodiy va demografik qudrati, qazilma boyliklari, ulardan foydalanish kabi muammolar bilan ham shug’ullanar edi. shu bilan birga, harbiylar juda ko’p geografik ekspeditsiyalarni tashkil etdilar va ularning o’zlari bu tadbirlarda faol qatnashdilar. masalan: rus geografiya jamiyatining ta’sis etilishi va uning faoliyatida admiral v.p.litke, kartografiya va geografiyaning rivojlanishida general-leytenant v.v.vitkovskiylarning xizmati samarali bo’lgan. qozoq geografi va etnografi ch.valixonov, markaziy osiyoni o’rgangan v.m.prjevalskiylar ham harbiy zobit bo’lgan. bu o’rinda shuni qayd etish lozimki, garchi harbiy geografiya fan sifatida xviii asrdan e’tirof etilsa-da, harbiy geografiyaga doir bilimlar uzoq davrlardan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "iqtisodiy va ijtimoiy geografiya fanining shakllanishi"

1670932286.docx iqtisodiy va ijtimoiy geografiya fanining shakllanishi reja: 1. ―iqtisodiy va ijtimoiy geografiya‖ fanining shakllanish tarixi. 2. o’zbekistonda ―iqtisodiy va ijtimoiy geografiya‖ fani ilmiy yo’nalishlarining rivojlanishi. 3. ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirish va hududiy tashkil qilish tushunchalari. 4. ishlab chiqarishni joylashtirishning klassik g’oyalari. geografiya fanining rivojlanishi antik davrga, mamlakatlar o’rtasida hududiy (geografik) mehnat taqsimoti, ya’ni har bir hududning o’ziga xos tabiiy sharoiti va resurslari, iqtisodiy geografik o’rni, xalqlarning urf-odatlari va an’anlari asosida ma’lum bir mahsulotlarni ishlab chiqarish va xizmatlar ko’rsatishga ixtisoslashishi va ular o’rtasida tovar ayirboshlash jarayonining shakllanishi davriga borib taqaladi....

Формат DOCX, 139,6 КБ. Чтобы скачать "iqtisodiy va ijtimoiy geografiya fanining shakllanishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: iqtisodiy va ijtimoiy geografiy… DOCX Бесплатная загрузка Telegram