ijtimoiy geografiya

DOCX 23 pages 631.8 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 631.8 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

10-mavzu. ijtimoiy geografiya reja 1.sotsial va madaniy geografiyaning obyekti, predmeti va tuzilishi. 2.ijtimoiy geografiya va iqtisodiy geografiya, ijtimoiy geografiyaning shakllanishi va rivojlanishi. 3.g’arbda ijtimoiy geografiyaning vujudga kelishi va rivojlanishi. ijtimoiy geografiyaning rivojlanishiga katta hissa qo’shgan olimlar va ularning ishlari. 4.ijtimoiy geografik tadqiqotlarning mohiyati, xususiyatlari va ilmiy-amaliy jihatlari. jamiyat rivojlanishining qonuniyatlarini ko’pchilik fanlar o’rganadi. uning hududiy tashkil etilishi masalalarini tadqiq etishda zamonaviy iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning ahamiyati katta. avvalambor, bevosita moddiy ishlab chiqarish tarmoqlari yoki xo’jaliklar geografiyalarining rivojlanishi bilan tarkib topgan iqtisodiy geografiya, xx asrning 80-yillariga kelib, hozirdagi iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaga aylandi, ya’ni uning ijtimoiy (sotsial) qanoti tezroq rivojlandi. mazkur fan rivojlanishining ichki mantiqidagi bunday qonuniy jarayonlarning markazida, inson va uning ijtimoiy hayoti bilan bog’liq barcha murakkablliklarning hududiy qirralarini o’rganish masalalari yotadi. ijtimoiy geografiya – geografiya fanlari tizimidagi aholi va u bilan aloqador barcha ijtimoiy hodisa va jarayonlarning hududiy qonuniyatlarini tadqiq etuvchi, yangi va tez rivojlanayotgan tarmog’idir. uning shakllanishi va …

2 / 23

si bilan bog’langan. aholiga xizmat ko’rsatish sohalari geografiyasi, rekreatsiya, tibbiyot, madaniyat, ta’lim va fan geografiyalarining rivojlanishi bilan ijtimoiy geografiya yanada keng quloch yozdi. shuning bilan birga uning jinoyatchilik, xulq-atvor va turmush tarzi geografiyalari kabi bo’limlari o’z tadqiqotchilarini kutmoqda. hozirgi zamon fanlari tizimida bevosita aholi va u bilan bog’liq masalalarni o’rganishda zamonaviy iqtisodiy va sotsial geografiya alohida o’rin tutadi (1-rasm). ayniqsa, uning sotsial geografiya qanoti jamiyat yoki aholi ijtimoiy rivojlanishining hududiy qirralari, qonuniyatlarini o’rganishi bilan muhim ahamiyatga ega. so’nggi o’n yilliklar tajribasi shuni ko’rsatadiki, an’anaviy iqtisodiy va sotsial geografiya fanining tadqiqot obyekti va predmeti doirasi ancha kengaydi, mukammallashdi. avvallari ilmiy tadqiqotlarning negizida ko’prok, ishlab chiqarish kuchlari va ularni rivojlantirish masalalari yotgan bo’lsa, bugungi kunga kelib, aholining o’zini yoki insonning ijtimoiy ehtiyojlari bilan bog’lik, masalalarni har tomonlama o’rganishga, ayniqsa, aholining ijtimoiy, madaniy — ma’naviy turmush tarzini hududiy tashkil etish qonuniyatlarini tadqiq etishga e’tibor kuchaydi va shu asnoda ijtimoiy geografiyaning fan tarmog’i sifatida …

3 / 23

emas, balki o’zaro uyg’unlikda, bir-birini to’ldirishda, boyitishda deb tushunmoq maqsadga muvofiqdir. asrning 30-yillaridayoq n.n.baranskiy «sotsial geografiya»ni yaratish masalasini ko’ndalang qo’ygan edi va keyinroq, uni muhim bo’limlarining asosiy masalalarini (aholi geografiyasi, xo’jalik geografiyasi, shaharlar geografiyasi va b.) o’rgandi. o’sha davrdayoq n.n.baranskiy ta’kidlagan ediki, iqtisodchi geograf nafaqat aholining tarkibi, joylashuvi, aholi manzilgohlarining tavsifini, balki uning fikr-o’ylari, urf -odatlari va madaniyatini ham bilishi kerak. ijtimoiy geografiya, geografiya fanlari tizimidagi yangi shakllanib kelayotgan yo’nalishlardan biridir. uning tadqiqot obyekti va predmeti to’la shakllanmagan va bu borada olimlar o’rtasida hozirgacha baxs - munozaralar mavjud. turli davrlarda bevosita aholi , ya’ni uning yashash, mehnat qilish, dam olish, sog’lig’ini saqlash va boshqa ijtimoiy, madaniy — ma’naviy hayot faoliyatlari bilan bog’liq masalalar xorijda va shuningdek, sobiq sovet iqtisodiy geografiyasi doirasida ham o’rganib kelingan. shuning uchun ham y.g.saushkin ijtimoiy geografiyani iqtisodiy geografiyadan ajratish, iqtisodiy va sotsial geografiyani rivojlanishiga zid ekanligini, real borliqni anglashga to’la javob bermasligini, ya’ni insonni ijtimoiy hayoti …

4 / 23

jda (yevropa) ko’zga tashlanadi. xususan, «sotsial geografiya» tushunchasi xix asrning oxirlaridayoq fransuz maktabi vakili, iqtisodchi va sotsiolog le —ple tomonidan foydalanilganligi manbalardan ma’lum. yana bir tadqiqotchi g.s.dunbarning ta’kidlashicha, ushbu tushuncha ilk bor p.de ruzening 1884 yilda chop etilgan sotsial geografiya bo’yicha izlanishlarida qo’llanilgan. le —ple ilmiy maktabining taniqli namoyondasi e.demolen esa sotsial geografiyani «sotsiogeografiya» tarzida talqin qiladi va uning mohiyati mahalliy shart— sharoitlar (shu jumladan tabiiy sharoitlar)ni ijtimoiy rivojlanishga, «ijtimoiy guruh»larning vujudga kelishiga ta’siri sifatida tushuntiradi, taxminan shu davrlarda, ya’ni 1895-yili sotsial geografiya tushunchasi e.reklyu tomonidan uning salmoqli asari bo’lgan «umumiy geografiya» da qo’llanildi. bunda u sotsial geografiyani tabiiy shart—sharoitlarning kishilarni mehnat va turmush tarziga hududiy jihatdan o’zgaruvchan ta’sir etishi ma’nosida tushungan. ammo, shunga qaramay «sotsiografiya» maktabining vakillari ham, e.reklyu ham sotsial geografiya tushunchasining mohiyatini aniq ochib berolmadilar va geografiya fanida yangi fan yo’nalishini yaratdilar, deb ham bo’lmaydi. xx asrning boshlariga kelib niderlandiyada geografiya va sotsiologiyaning uyg’unlashuvidan vujudga kelgan «yangi …

5 / 23

ohlagan kapitalistik mamlakat uchun xos bo’lgan manbalarini aniqlashimiz mumkin. bunday manbalar, sabablar ushbu davlatlardagi mintaqaviy tafovutlarning keskinlashuvi, shaharlar rivojlanishining tangligi kabi o’ta dolzarb muammolar bilan bog’liq. ba’zi bir g’arb olimlari ijtimoiy geografiyada tadqiqotlarning xulq - atvor (поведенческий) hamda «farovonlik» («благосостояния») mavqeyidagi yondoshuvlarini ajratib ko’rsatishadi. birinchi yondoshuv — bu xo’jalikni makondagi tabaqalanishini subyektiv ravishda, ya’ni odamlarning oqilona yo’naltirilgan xatti-xarakatlari orqali asoslash, tashkil etish bilan bog’liq. ikkinchi, ya’ni d.bartels asoslab bergan «farovonlik» yondoshuvi nuqtai - nazaridan bajariladigan sotsial geografik tadqiqotlarning vazifalari jamiyatning diskriminatsiya qilingan guruh va hududlarini aniqlash, tadqiq etishdan iborat. ularga kambag’allik, ochlik, xokimiyat, insonga munosib hayot sharoitlaridan cheqinishni tadqiq etish va ularni bartaraf etishning chora — tadbirlarini ishlab chiqish kabilar kiradi. ammo, ta’kidlash joizki, ayrim sobiq ittifoq hamda g’arb olimlari yuqorida zikr etilgan yondoshuvlarning izchil ilmiy natijalar berishiga shubha bilan qaraydilar. hozirgi ijtimoiy geografiyaning vujudga kelishi va rivojlanishiga sobiq ittifoq geograf olim va tadqiqotchilari ham munosib hissa qo’shganlar. bu davrda …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ijtimoiy geografiya"

10-mavzu. ijtimoiy geografiya reja 1.sotsial va madaniy geografiyaning obyekti, predmeti va tuzilishi. 2.ijtimoiy geografiya va iqtisodiy geografiya, ijtimoiy geografiyaning shakllanishi va rivojlanishi. 3.g’arbda ijtimoiy geografiyaning vujudga kelishi va rivojlanishi. ijtimoiy geografiyaning rivojlanishiga katta hissa qo’shgan olimlar va ularning ishlari. 4.ijtimoiy geografik tadqiqotlarning mohiyati, xususiyatlari va ilmiy-amaliy jihatlari. jamiyat rivojlanishining qonuniyatlarini ko’pchilik fanlar o’rganadi. uning hududiy tashkil etilishi masalalarini tadqiq etishda zamonaviy iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning ahamiyati katta. avvalambor, bevosita moddiy ishlab chiqarish tarmoqlari yoki xo’jaliklar geografiyalarining rivojlanishi bilan tarkib topgan iqtisodiy geografiya, xx asrning 8...

This file contains 23 pages in DOCX format (631.8 KB). To download "ijtimoiy geografiya", click the Telegram button on the left.

Tags: ijtimoiy geografiya DOCX 23 pages Free download Telegram