ix–xii asrlarda markaziy osiyo xalqlarining moddiy va ma’naviy madaniyatining yuksalishiga ta’sir ko’rsatgan tarixiy shart-sharoitlar va asosiy omillar

PPTX 42 стр. 16,2 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1 / 42
mavzu: ix-xii asrlarda markaziy osiyo xalqlarining moddiy va ma’naviy madaniyatining yuksalishiga ta’sir ko’rsatgan tarixiy shart-sharoitlar va asosiy omillar. xush kelibsiz assalomu alaykum mavzu: ix-xii asrlarda markaziy osiyo xalqlarining moddiy va ma’naviy madaniyatining yuksalishiga ta’sir ko’rsatgan tarixiy shart-sharoitlar va asosiy omillar. ix-xii asrlardagi ijtimoiy-siyosiy hayotning moddiy va ma'naviy madaniyatninguksalishidagi ahamiyati. tabiiy fanlarning ravnaqi. reja tаyanch ibоrаlаr: rеnеssаns, sоmоniylаr, ismоil sоmоniy mаqbаrаsi, minоrаi kаlоn, sаrdоbа, хurfikrlik, mа’mun аkаdеmiyasi. аlgоritm, bаyt al-hikma, аlfrаgаnus, muаllimi sоniy, «хidоya», «qutаdg’u- bilik», «shоhnоmа», hаdislаr, imоm-al buхоriy, аt -tеrmiziy. adabiyotlar 1. kаrimоv i.а. tаriхiy хоtirаsiz kеlаjаk yo’q. t.shаrq, 1998. 2. kаrimоv i. yuksаk mа’nаviyat-yеngilmаs kuch. t., 2008 3. buyuk siymоlаr, аllоmаlаr. t., 1-2-jildlаr. 1995, 1996. 4. murtаzаеvа r vа b. o’zbеkistоn tаriхi. оliy o’quv yurtlаri uchun dаrslik. t., 2003, 2005. 5. mа’nаviyat yulduzlаri. t., 2001. 6. usmоnоv q vа b. o’zbеkistоn tаriхi. оliy o’quv yurtlаri uchun dаrslik. t., mоliya-iqtisоd. 2006. 7. хаyrullаеv m. uyg’оnish dаvri vа shаrq mutаfаkkirlаri. …
2 / 42
ulolalar boshqargan. somoniylar, qoraxoniylar, g'aznaviylar, saljuqiylar va xorazmshohlar sulolalari hukmronlik qilgan ix-xii asrlarda movarounnahr sarhadlarida yashagan ulus-elatlar o'rtasida nisbatan osoyishtalik, totuvlik, yaqinlik va hamjihatlik vujudga keldiki, buning orqasida o'lkada moddiy ishlab chiqarish, madaniy rivojlanish jarayoni ancha tezlashdi, shaharlar hayoti yuksaldi, savdo-sotiq, hunarmandchilik o'sdi, aholi farovonligi ko'tarila bordi. ,,bayt al-hikma’’ bag’doddagi ilmiy maktablarning dastlabkisi bo’lgan. ,,bayt al-hikma’’ da faoliyat ko’rsatgan mutafakkirlarning katta qismi markaziy osiyolik olimlardir ix-xi asrlarda musulmon madaniyatining ,,oltin davri bo’lmish fan va madaniyat rivoji xuroson hamda amudaryo ortidagi o’lka-movarunnahr hududiga ko’chib otdi. o’sha davrlarda markaziy o’siyodan muhammad xorazmiy, ahmad farg’oniy, muhammad ibn ismoil buxoriy, muhammad termiziy, abu nasr forobiy,abu rayhon beruniy,ibn sino, mahmud zamaxshariy kabi yirik allomalar yetishib chiqdi муҳаммад ибн мусо ал – хоразмий (783, хива – 850, бағдод) хоразмий, абу жаъфар (абу абдуллоҳ) муҳаммад ибн мусо ал – хоразмий – ўртаосиёлик буюк математик, астроном, географ, фан тарихидаги илк қомусий олимлардан. хоразмий қаламига мансуб 20 дан ортиқ …
3 / 42
uqobala" nomli risolasidan olingan. uning arifmetika risolasi hind raqamlariga asoslangan bo‘lib, hozirgi kunda biz foydalanadigan o‘nlik pozistion hisoblash sistemasi va shu sistemadagi amallarning ovro‘poda tarqalishiga sabab bo‘ldi. olimning "al-xorazmiy" nomi esa "algoritm" shaklida fanda abadiy o‘rnashib qoldi. uning geografiyaga doir asari esa arab tilida o‘nlab geografik asarlarning yaratilishiga zamin yaratdi. xorazmiyning "zij"i ovro‘poda ham, sharq mamlakatlarida ham astronomiyaning rivojlanish yo‘lini ko‘rsatib berdi. lekin afsuski, fanning bir necha tarmoqlariga asos solgan, "o‘z davrining eng buyuk matematigi va agar barcha shart-sharoitlar nazarga olinsa, hamma davrlarning ham eng buyuklaridan biri" (j. sarton) bo‘lgan bunday siymoning hayoti haqida ma‘lumotlar deyarli saqlanmagan. bag`dodda al-ma‘mun otasi tomonidan asos solingan ilmiy markaz – "bayt ul-hikma" faoliyatini har tomonlama takomillashtirib, unga yirik davlat muassasasi tusini berib, avvaliga tarjimonlik faoliyatini keng ko‘lamda rivojlantirdi. vizantiya, hindistondan ko‘plab kitoblar keltirilib, "bayt ul-hikma"ning faoliyat doirasi birmuncha kengaytiriladi, uning qoshida ikkita yirik rasadxona: birinchisi 828 yidda bag`dodning ash-shammosiya mahallasida, 16 ikkinchisi damashq yaqinidagi …
4 / 42
hdagi afzalliklari va ular yordamida har qanday sonni ham qisqa qilib va osonlik bilan yozish mumkinligini aytadi. asarning lotincha qo‘lyozmasida hind raqamlari ko‘pincha yozilmay, ularning o‘rni bo‘sh qoldirilgan yoki ahyon-ahyonda 1, 2, 3, 5 sonlarga mos keladigan hind raqamlari yozilgan. ko‘pincha esa hind raqamlari o‘sha davrda ovro‘poda keng tarqalgan rim raqamlari bilan almashtirilgan. risolaning boshlanishida xorazmiy undagi masalalar o‘z davrining amaliy talablariga javob sifatida vujudga kelganligini qayd qiladi. u shunday deydi: "...men arifmetikaning oddiy va murakkab masalalarini o‘z ichiga oluvchi "aljabr va al-muqobala hisobi haqida qisqacha kitob"ni ta‘lif qiddim, chunki meros taqsim qilishda, vasiyatnoma tuzishda, mol taqsimlashda va adliya ishlarida, savdoda va har qanday bitimlarda va shuningdek, er o‘lchash, kanallar o‘tkazishda, (amaliy) geometriya va boshqa shunga o‘xshash turlicha ishlarda kishilar uchun bu zarurdir". risolaning kembrij universiteti kutubxonasida saqlanayotgan lotincha ko‘lyozmasining matnini 1857 yili b. bonkompani nashr etgan. mazkur qo‘lyozmaning fotoreprodukstiyasini tarixchi a. p. yushkevich ham nashr etgan.2 undan tashqari, a. …
5 / 42
, oy va besh sayyoraning harakatlari masalasiga bag`ishlangan. bu boblarda xorazmiy qadimgi va ilk o‘rta asr hind astronomik ma‘lumotlaridan, eron va yunon ma‘lumotlaridan mohirona foydalan-gan 20 holda ptolemeyning geomarkaz sistemasiga asoslanib, planetalar harakatini bayon etgan. 23-bob trigonometriyaga bag`ishlangan. unda xorazmiy "tekis" va "akslangan sinus" tushunchalarini kiritadi va bu funkstiyalar jadvallarini keltiradi. 25–27-boblar matematik geografiyaga bag`ishlangan. bu erda geografik joylarning uzunlik va kengliklarini aniqlash qoidalari keltiriladi va bu koordinatlarning o‘zgarishi quyoshning yillik, kecha-kunduzlik harakatida ekliptik, ekvatorial koordinatlarning o‘zgarishi bilan bog`liqligi ko‘rsatiladi. 28-bobda xorazmiy yana trigonometrik masalalarga murojaat qiladi va tangens, kotangens tushunchalarini kiritadi hamda ularga mos jadvallarni keltiradi. 29-bobda planetalar harakatining tezligi aniqdanadi. 30-bobda quyosh va oy ko‘rinmas kulchalarining o‘lchami keltiriladi. 31-32 va 36-37-boblar munajjimlik masalalariga bag`ishlangan, 33-35-boblar quyosh va oy tutilishi va parallaks (yoritgichning ko‘rinish farqi) masalalariga bag`ishlangan. abu abdulloh al-xorazmiy milodning ix–xi asrlari markaziy osiyoda ilm-fan yuksak taraqqiy etgan va buyuk allomalar davri edi. o‘sha davrning keng bilimli, peshqadam …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 42 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ix–xii asrlarda markaziy osiyo xalqlarining moddiy va ma’naviy madaniyatining yuksalishiga ta’sir ko’rsatgan tarixiy shart-sharoitlar va asosiy omillar"

mavzu: ix-xii asrlarda markaziy osiyo xalqlarining moddiy va ma’naviy madaniyatining yuksalishiga ta’sir ko’rsatgan tarixiy shart-sharoitlar va asosiy omillar. xush kelibsiz assalomu alaykum mavzu: ix-xii asrlarda markaziy osiyo xalqlarining moddiy va ma’naviy madaniyatining yuksalishiga ta’sir ko’rsatgan tarixiy shart-sharoitlar va asosiy omillar. ix-xii asrlardagi ijtimoiy-siyosiy hayotning moddiy va ma'naviy madaniyatninguksalishidagi ahamiyati. tabiiy fanlarning ravnaqi. reja tаyanch ibоrаlаr: rеnеssаns, sоmоniylаr, ismоil sоmоniy mаqbаrаsi, minоrаi kаlоn, sаrdоbа, хurfikrlik, mа’mun аkаdеmiyasi. аlgоritm, bаyt al-hikma, аlfrаgаnus, muаllimi sоniy, «хidоya», «qutаdg’u- bilik», «shоhnоmа», hаdislаr, imоm-al buхоriy, аt -tеrmiziy. adabiyotlar 1. kаrimоv i.а. tаriхiy хоtirаsiz kеlаjаk yo’...

Этот файл содержит 42 стр. в формате PPTX (16,2 МБ). Чтобы скачать "ix–xii asrlarda markaziy osiyo xalqlarining moddiy va ma’naviy madaniyatining yuksalishiga ta’sir ko’rsatgan tarixiy shart-sharoitlar va asosiy omillar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ix–xii asrlarda markaziy osiyo … PPTX 42 стр. Бесплатная загрузка Telegram