иш ҳақи ва меҳнат муносабатлари

PDF 16 pages 368.1 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 368.1 KB

File type PDF

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

xi-мавзу 264 12-боб. иш ҳақи ва меҳнат муносабатлари мамлакатда яратилган миллий маҳсулотнинг тақсимланиш тамойиллари, шакллари, усуллари муҳим аҳамият касб этиб, улардан амалда фойдаланиш масалалари иқтисодчи-мутахассислар ўртасида турли тортишув, баҳс-мунозараларга сабаб бўлиб келмоқда. айниқса, кишиларнинг ҳаѐт кечириши ва турмуш даражасини аниқлаб берувчи даромадларнинг асосий тури бўлган иш ҳақини таҳлил қилиш муҳим аҳамият касб этади. бу бобда иш ҳақининг иқтисодий табиати билан боғлиқ муаммолар, иш ҳақи шакллари ва бозор муносабатлари шароитида унинг даражасига таъсир кўрсатувчи омиллар, иш ҳақи ставкасини табақалаштириш масалалари, шунингдек, меҳнат муносабатларининг иқтисодий мазмуни ва уларни шакллантиришда турли шартномаларнинг ва касаба уюшмаларининг ролига алоҳида ўрин берилади. 12.1. яратилган маҳсулот ва даромадларнинг тақсимланиш тамойиллари иш ҳақининг мазмунини тўғри тушуниб олиш учун энг аввало яратилган миллий маҳсулотнинг тақсимланиш тартиби тўғрисида тасаввурга эга бўлиш лозим. мамлакатда ишлаб чиқарилган маҳсулотнинг (товар ва хизматларнинг) тақсимланиш тамойиллари бўйича турлича назариялар мавжуд. бозор иқтисодиѐтига доир адабиѐтларнинг кўпчилигида «уч омил» деб номланувчи назария кенг тарқалган. бу назариянинг асосчиларидан …

2 / 16

г ҳар учаласи товар ѐки хизматнинг нафлилигини яратишда қатнашиши кўрсатилади; б) яратилган нафлилик миқдори билан бу учала омилнинг миқдори ва унумдорлиги ўртасида боғлиқлик мавжудлиги, агар бу учала омил бир-бирига мос равишда миқдор ва сифат жиҳатидан ошса, товарлар ва хизматлар ҳажми ҳам кўпайиши асосланади. аммо бу ғояларнинг камчилиги ҳам мавжуд бўлиб, улар ҳозирги бозор иқтисодиѐти шароитига тўғри келмайди. 1. сей ва кларк иқтисодиѐт назарияси ҳали етарли даражада ривожланмаган даврда яшаб, ижод этганликлари учун, товар ва хизматларда 265 гавдаланган меҳнатнинг икки ѐқлама тавсифини ва ундан келиб чиқувчи товарнинг икки хил хусусиятини тушунмаганликлари туфайли, капитал ва ер товар нафлилигини яратишда пассив равишда қатнашсада, қиймат яратмасликларини, улар фақат эскиришига тенг, яъни амортизация ажратмаларига тенг қийматни янги товарга жонли меҳнат таъсирида ўтказишини, янги қиймат эса фақат жонли меҳнат томонидан яратилишини кўрсатиб беролмаганлар. 2. кларк томонидан яратилган қўшилган меҳнат унумдорлигининг камайиб бориш қонуни турли омилларнинг бир-бирига мослиги таъминланмаган, кўр-кўрона харажатлар ошириб борилган ҳамда илмий- техника тараққиѐти …

3 / 16

эканлигини унутдилар. иккинчидан, уларнинг яратилган маҳсулотни барча жамият аъзолари ўртасида тенг тақсимлаш зарур деган ғоялари мутлақо нотўғри бўлиб, бундай ҳолатда маҳсулотни кўпайтиришга ишлаб чиқарувчилар ўртасида ҳеч қандай қизиқиш бўлмаслиги ўз-ўзидан тушунарлидир. кейинчалик собиқ социалистик мамлакатларда, жумладан собиқ иттифоқда маҳсулот ва даромадлар давлат қўлида бўлиб, меҳнатнинг миқдори ва сифатига қараб тақсимланади деган ғоя ҳукмрон бўлди. лекин унинг талаблари бажарилмади. давлат, партия ва хўжалик раҳбарлари яратилган маҳсулотнинг кўпчилик қисмини ўз хоҳишларича давлат фойдасига тақсимладилар ва турли йўллар билан ўзлаштириб, ундан фойдаландилар, шу вақтнинг ўзида меҳнаткашлар ўз меҳнатининг миқдори, сифати ва унумдорлигига яраша ҳақ ола олмадилар. мана шу юқоридаги айтилган назарий фикрлар ва амалий тажрибаларни ҳамда ҳозирги даврда мамлакатимизда амалга оширилаѐтган иқтисодий ислоҳотлар талабларини ҳисобга олиб, яратилган маҳсулотни тақсимлашнинг қуйидаги асосий йўналишларини кўрсатишга ҳаракат қиламиз: а) умуман олганда маҳсулотни, бинобарин даромадларни тақсимлаш ҳам доим бир хил бўлмай, балки шу даврда амал қилиб турган иқтисодий муносабатлар тизимига, жумладан мулкчилик муносабатларига боғлиқ бўлади. ишлаб чиқаришнинг …

4 / 16

змат кўрсатишни бир маромда тўхтовсиз амалга оширишни кафолатлаш учун суғурта фондлари, қариялар, болалар, ногиронлар ва турли бошқа кам таъминланган оилаларни ҳимоя қилиш учун нафақа ҳамда ижтимоий ҳимоя фондларига ажратилади; г) давлатни бошқариш, мамлакат мудофаасини мустаҳкамлаш, аҳолининг тинч ҳаѐтини ва меҳнатини қўриқлаш, мамлакат миқѐсида фан-маданиятни, таълим тизимини, соғлиқни сақлашни ривожлантириш учун фондлар ажратилади (бу ажратмалар кўпдан-кўп давлат солиқлари тарзида амалга оширилади). ялпи ички маҳсулотнинг юқорида айтилганлардан қолган қисми ҳозирги замон бозор иқтисодиѐти шароитида капитал, ер эгалари ва ишчи кучи эгалари ўртасида тақсимланади ва жамият аъзоларининг ихтиѐрига келиб тушади. чунки бу жараѐн натижасида ишлаб чиқаришда қатнашган ишчи кучи эгаси ва бошқа омиллар эгалари – мулкдорларнинг маҳсулотдаги улуши аниқланади ҳамда уларнинг омилли даромадлари сифатида шаклланади. бу иш ҳақи, фоиз, рента ва фойда шаклидаги даромад турлари кўринишини олади. 12.2. иш ҳақининг иқтисодий мазмуни яратилган ялпи ички маҳсулотнинг маълум қисми, яъни ишчи ва хизматчиларга, яъни ишчи кучига тегишли қисми унинг ишлаб чиқарувчилари ўртасида меҳнатнинг миқдори, …

5 / 16

ѐлловчиларнинг иш ҳақини мазкур қуйи чегарадан пасайтиришга 267 интилишига олиб келиши мумкин. иқтисодий жиҳатдан ривожланган мамлакатларнинг хўжалик амалиѐтидаги иш ҳақининг даражасини кузатиш шуни кўрсатадики, ишчи кучи бозорида реал иш ҳақининг ўртача даражаси яшаш учун зарур жисмоний воситалар минимумига қараганда анча юқори даражада ўрнатилган. қийматнинг меҳнат назарияси (инглиз классик сиѐсий иқтисод мактаби, марксистик йўналишидаги иқтисодчилар) ишчи кучини алоҳида, ўзига хос товар деб ҳисоблайди. шу сабабли бу назария иш ҳақига товар бўлган ишчи кучи қийматининг ўзгарган шакли, яъни пулдаги ифодаси сифатида қарайди ва уни ишчи кучини такрор ишлаб чиқариш учун зарур бўлган тирикчилик воситалари қиймати сифатида аниқлайди. мазкур ғоя тарафдорлари ишчи кучи қийматига бир қатор омиллар, аввало табиий шарт- шароитлар, аҳолининг маданий ривожланиши, уларнинг малакаси ва ишчи оиласини сақлаш ҳамда уларнинг табиий такрор ишлаб чиқариш шароитлари таъсир қилишини кўрсатади. шу билан бирга бу ғояда ҳаѐтий эҳтиѐжлар ҳамда уларнинг қондирилиш усуллари мамлакатнинг илмий-техникавий, ижтимоий-иқтисодий ва маданий ривожланишида эришилган даражага боғлиқлиги таъкидланади. бу фикрлар …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "иш ҳақи ва меҳнат муносабатлари"

xi-мавзу 264 12-боб. иш ҳақи ва меҳнат муносабатлари мамлакатда яратилган миллий маҳсулотнинг тақсимланиш тамойиллари, шакллари, усуллари муҳим аҳамият касб этиб, улардан амалда фойдаланиш масалалари иқтисодчи-мутахассислар ўртасида турли тортишув, баҳс-мунозараларга сабаб бўлиб келмоқда. айниқса, кишиларнинг ҳаѐт кечириши ва турмуш даражасини аниқлаб берувчи даромадларнинг асосий тури бўлган иш ҳақини таҳлил қилиш муҳим аҳамият касб этади. бу бобда иш ҳақининг иқтисодий табиати билан боғлиқ муаммолар, иш ҳақи шакллари ва бозор муносабатлари шароитида унинг даражасига таъсир кўрсатувчи омиллар, иш ҳақи ставкасини табақалаштириш масалалари, шунингдек, меҳнат муносабатларининг иқтисодий мазмуни ва уларни шакллантиришда турли шартномаларнинг ва касаба уюшмаларининг ролига алоҳида ўрин берилад...

This file contains 16 pages in PDF format (368.1 KB). To download "иш ҳақи ва меҳнат муносабатлари", click the Telegram button on the left.

Tags: иш ҳақи ва меҳнат муносабатлари PDF 16 pages Free download Telegram