asteroidlar va kometalar («dumli yulduzlar»)

PPTX 37 стр. 2,2 МБ Бесплатная загрузка

37 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 2,2 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 37

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 37

презентация powerpoint 42-§. asteroidlar va mitti planetalar. 43-§. kometalar («dumli yulduzlar»). o’qituvchi: turdiyev baxtiyor mardiyevich darsning rejasi: asteroidlar va mitti planetalar. tisius-bode qonuni. asteroidlarning yirik vakillari. pluton va mitti sayyoralar. kometalar (dumli yulduzlar). kometalarning kimyoviy tarkibi. davriy kometalar va ularning turlari. kometalar manbai – oort bulutlari chorasi. 1596-yili bosilgan «kosmografiya sirlari» asarida iogann kepler mars bilan yupiterning orasida yana bir planeta bo‘lishi kerak degan gumon bilan chiqqan edi. keplerning bu farazi ikki asrdan so‘ng planetalarning quyoshdan o‘rtacha uzoqliklarini ifodalovchi ajoyib empirik (bevosita kuzatishlardan aniqlangan) qonuniyatning ochilishi bilan tasdiqlandi. 1772-yili vittenberglik astronom iogann titsius planetalarning astronomik birliklarda ifodalangan katta yarim o‘qlari quyidagi munosabatdan topilishini aniqladi: a = (0,4 + 0,3·2n) a.b., bu yerda n – ∞, 0, 1, 2, 3, 4, ... qiymatlarni oladi. quyidagi jadvalda planetalar orbitalari katta yarim o‘qlarining yuqoridagi formula yordamida topilgan qiymatlari ularning quyoshdan haqiqiy uzoqliklari bilan solishtirilgan (2-jadval). № planeta n planetaning titsius formulasi yordamida hisoblangan …

2 / 37

bir osmon jismini topdi. unga serera deb nom qo‘yishdi. shundan so‘ng 1807-yilgacha olimlar tomonidan quyoshdan shunday masofada yana 3 ta – pallada, yunona va vesta nomli mayda planetalar topildi. ularga asteroidlar (yunonchada «yulduzsimon») degan nom berildi. 1890-yilda ularning soni 36 taga yetdi. topilgan mayda planetalar qadimgi rim afsonalarining qahramonlari, xudolarning nomlari bilan yuritiladigan bo‘ldi. so‘ngra ularning soni juda ko‘payib ketgach, 45-sidan boshlab oddiy ayollarning nomi, keyinroq esa asteroidlarga filosofiya, geometriya, yustitsiya kabi fan nomlari hamda geografik nomlar beriladigan bo‘ldi. urush yillarida kitob xalqaro kenglik stansiyasida ishlagan astronom g.neuymin topgan asteroidlardan biriga (1351-sonlisiga) «o‘zbekistoniya» deb nom berildi. asteroidlarning massalari 2,38 · 1019 kg dan (vesta), ya’ni yer massasidan 25 ming marta kichik, to 1012 kg (germes) gacha bo‘lib, o‘rtacha zichligi 2 g/cm3 dan (toshli asteroid) to 7–8 g/cm3 gacha (temir-nikelli asteroid) boradi. 81-rasmda bir guruh asteroidlarning quyosh atrofidagi orbitalarining o‘zaro joylashishlari tasvir langan. asteroidlardan ikar, germes, eros va adonislar yerga davriy …

3 / 37

ham birorta osmon jismi bo‘lishi kerak degan fikrni bildirdi. xx asr boshida astronom lovell noma’lum planetani qidirish bilan shug‘ullandi. bu osmon jismi pluton planetasi bo‘lib chiqdi. uni 1930-yilda k.tombo topdi. xx asr oxiriga kelib, neptun planetasi orbitasi tashqarisida ham asteroidlar belbog‘i topildi va unga «koyper belbog‘i» deb nom berildi. buning sababi, 1951-yildayoq uning mavjudligini amerikalik astronom j. koyper bashorat qilgan edi. olimlar bu belbog‘ gigant planetalardan 35–50 a.b. uzoqlikda joylashgan bo‘lib, asteroidlar va kometalardan tashkil topgan degan fikrni berdilar. 1992-yilda koyper belbog‘idagi diametri 280 km bo‘lgan 1992qb1 (albion) – birinchi obyekt topildi. 2000-yilning may oyiga kelib topilgan transneptun (neptunorti) obyektlarining soni 300 taga yaqinlashib qoldi. bu jismlarning bari planetalar singari quyosh atrofida uning planetalari kabi to‘g‘ri yo‘nalishda aylanadi (82-a rasm). ularni asteroid yoki kometa deb atash juda qiyin, chunki yangi ochilayotgan bu jismlarning diametri ancha katta bo‘lib, 100–800 km ni tashkil qiladi. eng oxirgi tadqiqotlarning natijasiga ko‘ra, bu belbog‘da diametri …

4 / 37

s, yupiter, saturn, uran va neptun. bu guruhga «klassik planetalar» degan nom berilgan. mitti planetalar – quyosh atrofida aylanuvchi osmon jismlari bo‘lib, tashqi jism kuchlaridan ustun bo‘lgan o‘z-o‘zidan gravitatsiyalanish ta’sirida sharsimon shaklni egallashi uchun yetarlicha katta – salmoqli bo‘lishi va boshqa planetalarning yo‘ldoshi bo‘lmasligi lozim. mitti planetalar plutonga o‘xshash bo‘lib, ularning eng yirigi eridadir. pluton, xaron, sedna hamda eng katta asteroid serera ham aynan shu mitti planetalar orasidan joy olgan (82-b rasm). «kometa» yunoncha so‘z bo‘lib, «sochli» degan ma’noni anglatadi. kometalarga «sochli» yoki «dumli yulduzlar» degan nom ularning quyosh yaqi- nidan o‘tayotgandagi ko‘rinishlariga binoan berilgan (83-rasm). xususan, kometa quyosh tomon kelayotib, gigant planetalarning orbitalariga yaqinlashganda, uning massasi mujassamlashgan yadrosi xira yulduz shaklida ko‘zga tashlanadi.kometaning osmon jismlaridan ekanligini 1577-yilda astronom t. brage aniqlagan. ungacha kishilar kometani yer atmosferasi hodisasi deb tushunishgan. xvii asrning boshlarida i.kepler va g.galiley «dumli yulduzlar» quyosh sistemasini to‘g‘ri chiziq bo‘ylab kesib o‘tadi va keyin unga butunlay qaytmaydi, …

5 / 37

ishonch bilan ayta olaman. agar u qaytib kelsa, u holda boshqa kometalarning ham quyosh yaqiniga qaytib kelishlariga (ya’ni davriyligiga) shubha qolmaydi». olim yanglishmagan edi. galley bashorat qilgan «dumli yulduz» 1759-yilning 12-martida perigeliydan o‘tdi va uning bashorati tasdiqlandi. bu nyutonning tortishish qonunining haqligini isbotladi. quyosh sistemasining a’zosi ekanligi tasdiqlangan kometa, uning kashfiyotchisi sharafiga galley deb ataladigan bo‘ldi. kometalarning yadrosi muzlagan gazlar va ularga yopishgan turli o‘lchamdagi chang, tosh va metall zarrachalardan tashkil topadi. muzlagan gaz aksariyat ammiak, metan, karbonat angidrid, sian va azotdan iborat bo‘lib, kometa quyoshga yaqinlashayotganda yadro uning taftidan intensiv bug‘lana boshlaydi va yadro atrofida qalin gaz qatlami – komani vujudga keltiradi. bunda kometalarning dumlari quyosh nurlarining bosimi va quyosh «shamoli» (korpuskular zarrachalarining oqimi) ta’sirida paydo bo‘ladi. kometa quyoshga yaqinlashgan sayin, komaga gaz va changning intensiv ajralib chiqishi oqibatida unga ta’sir etuvchi bosim kuchi ham ortib, kometaning dumi quyoshdan teskari tomonga qarab kun sayin cho‘zila boradi va millionlab kilometrni …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 37 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "asteroidlar va kometalar («dumli yulduzlar»)"

презентация powerpoint 42-§. asteroidlar va mitti planetalar. 43-§. kometalar («dumli yulduzlar»). o’qituvchi: turdiyev baxtiyor mardiyevich darsning rejasi: asteroidlar va mitti planetalar. tisius-bode qonuni. asteroidlarning yirik vakillari. pluton va mitti sayyoralar. kometalar (dumli yulduzlar). kometalarning kimyoviy tarkibi. davriy kometalar va ularning turlari. kometalar manbai – oort bulutlari chorasi. 1596-yili bosilgan «kosmografiya sirlari» asarida iogann kepler mars bilan yupiterning orasida yana bir planeta bo‘lishi kerak degan gumon bilan chiqqan edi. keplerning bu farazi ikki asrdan so‘ng planetalarning quyoshdan o‘rtacha uzoqliklarini ifodalovchi ajoyib empirik (bevosita kuzatishlardan aniqlangan) qonuniyatning ochilishi bilan tasdiqlandi. 1772-yili vittenberglik astronom i...

Этот файл содержит 37 стр. в формате PPTX (2,2 МБ). Чтобы скачать "asteroidlar va kometalar («dumli yulduzlar»)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: asteroidlar va kometalar («duml… PPTX 37 стр. Бесплатная загрузка Telegram