olam,quyosh sistemasi, sayyoralar, asteroidlar, kometalar, meteor jismlar

PPTX 23 стр. 2,8 МБ Бесплатная загрузка

23 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 2,8 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 23

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 23

slayd 1 3 - mavzu: olam, quyosh sistemasi, sayyoralar, asteroidlar, kometalar, meteor jismlar reja: 1. koinot 2. olam va metagalaktika 3. galaktikalar 4. meteor va meteoritlar 5. sayyoralar koinot deb — fazoviy apparatlar, yerni sunʼiy yoʻldoshlari va sayyoralararo stansiyalar orqali oʻrganiladigan yaqin koinot nazarda tutiladi. bugungi kunda koinotning sarhadlari toʻla toʻkis oʻrganila olingan emas. koinotdagi borliqning asosini vodorod tashkil etadi. vodorodning turli omillar natijasida qayta ishlanishi (yuqori harorat va gravitatsiya (tortishish kuchi)) natijasida turli koʻrinishdagi galaktikalar va ularning tarkibida yulduz (quyosh sistemalari) vujudga keladi. koinotning qariyb ~ 85 foiz massasi qora teshiklar va ulkan qora teshiklarga toʻgʻri keladi. beruniy, ulugʻbek, kopernik, bruno, galiley, kepler, nyuton va boshqa olimlarning ishlari koinot haqida tasavvur hosil qilishda haqiqiy inqilob boʻldi hamda yerning koinotdagi vaziyati haqidagi, sayyoralarning harakat qonunlariga asos solindi. 19 – asrda rus astronomi struve, nemis astronomi bessel va boshqa olimlar koinotni tadqiq etish va yaqin yulduzlargacha boʻlgan masofani aniqlaydigan yangi jarayonlarni …

2 / 23

d.ga yaqin) galaktikalarning hammasi metagalaktikaning bir qismi. metagalaktika hech qanday obyekt boʻlmay, koinotning shartli ravishda olinayotgan qismi xolos. galaktikalar asosan turli fizik bogʻlangan toʻdalarni va guruxlarni tashkil qiladi. guruhlar ikki yoki undan ortiq yulduz sistemasidan; oʻnlab, yuzlab va, hatto, minglab galaktikalarni oʻz ichiga olgan toʻdalardan, galaktikalardan tuzilgan tumanliklardan iborat boʻladi. masalan, bizning galaktika va unga yaqin joylashgan boshqa (taxminan 150 ta) galaktikalar mahalliy galaktikalar guruhi deb ataladigan toʻdaga kiradi. galaktika (yun. galaktikos — sutli, sutsimon) yulduzlar, yulduz qoldiqlari, yulduzlararo gaz-chang va qora moddadan iborat katta, gravitatsiya bilan bogʻlangan tizimdir. ya’ni umumiy oʻzaro tortishish kuchi bilan bogʻlangan va quyoshni ham oʻz ichiga olgan 200 mlrd.dan ortiq yulduzning ulkan gravitatsion sistemasi. ingliz astronomi v.gershel 18-asrda galaktikani izchil oʻrgana boshladi. keyinchalik esa uni jahondagi koʻp olimlar oʻrganishdi va galaktikaning yangi-yangi qirralarini aniqlashdi. oʻzbekistonda galaktikaga doir masalalar asosan oʻzbekiston fa astronomiya institutida va oʻzbekiston milliy un-ti astronomiya kafedrasida oʻrganiladi. galaktika massasining 97 % ini …

3 / 23

ar, yangi va oʻta yangi yulduzlar, gaz-chang moddalari hamda yulduzlarning tarqoqsimon toʻdalari kiradi. ii tur yulduz toʻplamiga qisqa davrli sefeidalar, subkarlik, qizil gigant kabi yulduzlar hamda yulduzlarning sharsimon toʻdalari kiradi. ular, asosan, galaktikaning sfera tashkil etuvchi qismidan joy olgan. galaktika markazi qavs yulduzlar turkumida joylashgan. u koʻproq changdan iborat qalin qatlam bilan oʻralgan. galaktika oʻzak, asosan, qizil gigantlar, quyi spektral sinflarning mitti yudduzlaridan iborat. galaktikamiz oʻzagi va somon yoʻli qismi bir qarashda tinch, sokin boʻlib koʻrinadi. aslida esa ularda tinimsiz va joʻshqin kechayotgan turli fizik jarayonlar, jumladan, yulduzlar portlashi, gaz oqimi uzluksiz ajralib turishi yoki murakkab toʻqnashuvlari, yulduzlar kollapega uchrash holatlari, pulsar va qora oʻralarning vujudga kelishi hodisalari kuzatiladi. kuzatiladigan olamda 170 milliarddan (1,7 × 1011) ortiq galaktika mavjud. aksariyat galaktikalar diametri 1000 - 100 000 parsek va bir-biridan millionlab parsek (megaparsek) uzoqlida joylashgan. galaktikalararo fazo juda siyrak gazdan (~1 atom/m3) iborat. 20 tacha yulduz kattaligigacha keladigan ravshanlikdagi galaktikalardan – …

4 / 23

archa materiallar markaz atrofida aylanadi. qo'llari juda uzun bo'lganlar aylana shaklida emas, balki barbarga o'xshash uzunroq shaklga ega bo'lishadi. ushbu galaktikalarning markazida yulduzlar tug'iladi deb o'ylashadi. noto'g'ri galaktikalar: ular aniq morfologiyaga ega emaslar, lekin hali topilmagan yosh yulduzlarga ega bo'lishadi. linzasimon galaktikalar: ular spiral va elliptik galaktikalar o'rtasida joylashgan shaklga ega. aytish mumkinki, ular yulduzlararo materialning oz miqdoriga ega bo'lgan qurolsiz disklardir, ammo ba'zilari ma'lum miqdorni taqdim etishi mumkin. koinotdagi eng chiroyli galaktikalar andromeda galaxy galaxy sombrero antenna galaktikalari galaxy qora ko'zi meteorit, meteor, asteroid va kometa «meteor» so‘zi ham, «meteorit» so‘zi ham yunoncha bir xil ma’noga ega «havoga ko‘tarilgan» tarjimasini beradi. roskosmosning koinot atamalari lug‘atiga ko‘ra, meteorit – bu koinotdan yerga qulagan jismning – meteoroidning atmosferada oxirigacha yonib ketmagan qoldig‘idir. yer atmosferasiga kirgach, meteoroid harorati bir necha ming darajagacha ko‘tariladi, bu holat o‘z navbatida, fazo jismining maydalanib parchalanishiga olib kelishi mumkin. sayyoramizning atmosferasi meteoroidning tezligini keskin pasaytiradi, ammo shunga …

5 / 23

ilmalari massasi ichida ularning hissasi 1,5% ni tashkil etadi. uchinchi tur meteoritlar – toshli, ular sayyoramizda topilgan meteoritlar ichida mutlaqo ko‘p sonni tashkil qiladi, 92,8 %. bu meteoritlar kremniy, magniy, kalsiy, temir, alyumin va boshqa kimyoviy unsurlardan tashkil topgan. 90% dan ortiq toshli meteoritlarning tarkibida xondr – deb ataluvchi millimetrli yumaloq silikatli donachalar mavjud. tarkibida xondr mavjud bo‘lgan meteoritlarni xondrit – deb atashadi, tarkibida xondr aniqlanmaganlarini esa, axondrit – deb atashadi. «asteroid» atamasi qadimiy yunon tilidan «yulduzlar kabi» ma’nosini anglatadi, 2006 yildan so‘ng u keng ommalashdi va «mitti sayyora» tushunchasining o‘rnini egalladi. quyosh orbitasida aylanuvchi nisbatan kichik bo‘lgan osmon jismlari asteroidlar deb ataladi. odatda ular bir xil shaklga ega emaslar, ularning diametri esa 1500 km.dan oshmaydi. shu bilan birga asteroidning minimal diametri 30 m.dan kam bo‘lmasligi kerak: kichik hajmdagi osmon jismlari meteoroidlar deb ataladi. hajm va og‘irlik jihatidan asteroidlar quyosh sistemasidagi sayyoralardan ancha kichik bo‘lishadi, shuningdek ularda o‘zlarining atmosferasi mavjud …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 23 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "olam,quyosh sistemasi, sayyoralar, asteroidlar, kometalar, meteor jismlar"

slayd 1 3 - mavzu: olam, quyosh sistemasi, sayyoralar, asteroidlar, kometalar, meteor jismlar reja: 1. koinot 2. olam va metagalaktika 3. galaktikalar 4. meteor va meteoritlar 5. sayyoralar koinot deb — fazoviy apparatlar, yerni sunʼiy yoʻldoshlari va sayyoralararo stansiyalar orqali oʻrganiladigan yaqin koinot nazarda tutiladi. bugungi kunda koinotning sarhadlari toʻla toʻkis oʻrganila olingan emas. koinotdagi borliqning asosini vodorod tashkil etadi. vodorodning turli omillar natijasida qayta ishlanishi (yuqori harorat va gravitatsiya (tortishish kuchi)) natijasida turli koʻrinishdagi galaktikalar va ularning tarkibida yulduz (quyosh sistemalari) vujudga keladi. koinotning qariyb ~ 85 foiz massasi qora teshiklar va ulkan qora teshiklarga toʻgʻri keladi. beruniy, ulugʻbek, kopernik, bruno...

Этот файл содержит 23 стр. в формате PPTX (2,8 МБ). Чтобы скачать "olam,quyosh sistemasi, sayyoralar, asteroidlar, kometalar, meteor jismlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: olam,quyosh sistemasi, sayyoral… PPTX 23 стр. Бесплатная загрузка Telegram