quyosh turkumining paydo bo'lishi haqidagi kosmogonik va katostrofik gipotezalar

DOCX 6 sahifa 57,9 KB Bepul yuklash

6 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 57,9 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 6

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 6

3 - mа`ruzа mаvzu: quyosh turkumining paydo bo'lishi haqidagi kosmogonik va katostrofik gipotezalar i. mа`ruzа rеjаsi: 1. quyosh turkumining paydo bo'lishi haqidagi gipotezalar. 2. kant gipotezasi . 3. laplas gipotezasi. 4. v.g. fesunkov nazariyasi. 5. o.yu. shmidt kosmogonik gipotezasi. ii. tаyanch so‘zlаr vа ibоrаlаr: turkum, gipoteza, geliotsentrizm, geotsentrik, orbita, somon yo'li sistemasi, tumanlik, nazariya. iii. mаqsаd: tаlаbаlаrdа quyosh turkumining paydo bo'lishi haqidagi gipotezalar ( kant gipotezasi, laplas gipotezasi, fesunkov nazariyasi, shmidt kosmogonik gipotezasi) bilan tanishish. iv. mаvzuni vа аlоhidа sаvоllаrni o‘rgаnish uchun fоydаlаnilgаn vа tаvsiya etilаyotgаn аdаbiyotlаr ro‘yxаti: 1. тоshmuxamedov b.t.-umumiy geologiya, noshir, toshkent, 2011 2. toshmuxamedov b.t. “umumiy geologiya” darslik. – toshkent; imr, 2008, 351 b. 3.toshmuxamedov b.t., shermuxamedov t.z., tulyaganova n.sh. «umumiy geologiya»dan amaliy mashg'ulotlar (uslubiy qo'llanma). – toshkent, toshdtu, 2010. 4.тulyaganova n.sh. – umumiy va tarixiy geologiya fanidan amaliy mashg`ulotlar to`plami. 1 qism. «voris» nashriyoti. toshkent – 2013. 5. долимов т.н., троицкий в.и. – эволюцион геология. т., …

2 / 6

o'rtasida yer joylashgan bo'lib, qolgan hamma planetalar, quyoshning o'zi va boshqa yulduzlar ham yer atrofida aylanadi. ikkinchi fikr geliotsentrizm deb aytilganki, bu fikrga ko'ra olam markazida quyosh turadi. yaxudiylar olamning tuzilishi haqidagi diniy nuqtai nazarda geotsentrik gipotezani qabul qilganlar; xuddi shu gipoteza xristianlarda ham qonunlashtirilgan. rasm 3. quyosh sistemasi paydo bo'lishining uch bosqichi faqat xv asr oxirida polyak astronomi nikolay kopernik geliotsentrik gipotezani matematik ravishda asosladi, ammo bundan keyin ham u ko'p vaqtga tarqala olmadi. ital’yan jordano bruno kopernik ishini davom ettirdi. u geliotsentrik fikrlarni proza va poeziya yo'li bilan tasvirlab taraqqiy qildirdi va hatto olamning umumiy suratini xuddi hozirgi vaqtda solinadigan suratga o'xshatib chizdi. kopernik ishini davom qildirgan ikkinchi kishi - galileo galiley inkvizatsiya ta'qibi ostida o'z fikrlaridan qaytishga majbur bo'ldi va o'z umrining so'nggi yillarini bir qismini inkvizatsiya ta'qibi ostida, yana bir qismini esa qamoqda o'tkazdi. keyinchalik kepler, n’yuton va gershel’ geliotsentrizm ideyasini keng tarqatdilar. quyosh sistemasining kelib …

3 / 6

katga kelgan. o'zaro harakat qiluvchi xilma-xil yulduz zichliklari hosil bo'lib, ular o'zaro harakatda davom qilib kattaroq zichliklar (quyuqliklar) kichiklarini o'ziga tortgan. shunday qilib, birinchi tartibsiz holdagi zarrachalar alohida yirik zichliklar, ya'ni o'z planetalari bilan alohida ajralib turgan yulduzlar hosil bo'lgan. har qaysi markaz o'z ta'siri ostida bo'lgan barcha materiyani asta-sekin torta boshlaydi. shunday qilib, olamning quyosh sistemamiz bo'lgan qismida aylanmaydigan bitta yirik shar hosil bo'lishi kerak edi. ammo tortish kuchidan boshqa, itarish kuchi mavjud bo'lganligi tufayli to'qnash kelgan ikki zarra bir-birini itarib uloqtirib yuborishi mumkin. to'qnash kelgan zarralar yonma-yon urilishi mumkin, binobarin har bir zarraning harakat yo'nalishi har xil bo'lishi mumkin. bu harakat natijasida bir xil yo'nalishni olgan ko'pgina zarrachalar ko'p miqdorda materiya tortadi va quyuq materiyaning butun massasi shu yo'nalishda aylana boshlaydi. birinchi materiyada aylanish ana shunday paydo bo'lgan. aylanayotgan massa sharga o'xshab qolmaydi. uning zarrachalari, aylanayotgan har qanday jism zarralaridek, asosan bir ekvatorial tekislikka yig’ilib, markaziy jism, ya'ni …

4 / 6

di. laplas gipotezasiga ko'ra, quyoshda; planetalar va yo'ldoshlardagi materiya no'malum sabablarga ko'ra siyrak issiq massa yoki tumanlikdan iborat bo'lgan. bu aylanayotgan tumanga o'xshash massa markazi zarrachalarining o'zaro tortishish kuchiga muvofiq quyuqlasha boshlagan. quyosh sistemasi shu davrdan paydo bo'la boshlagan, chunki bu boshlang’ich quyosh edi. boshida u bizga ma'lum bo'lgan eng uzoq planetalar orbitasidan ham uzoqlarga tarqalgan o'tdek qizigan gazga o'xshash tumanlik, o'ziga xos atmosfera bilan o'ralgan bo'ladi. laplas fikricha, quyosh sistemasi ichidagi kometalar (dumli yulduzlar) quyosh sistemasiga boshqa tomondan kelgan jismlardan, kometalar butun olamda tarqalgan dastlabki tuman jismlarning quyuqlashgan bo'laklaridir. kometalar quyosh sistemasiga chetdan kirganliklari tufayli, quyoshning o'zi bilangina emas balki quyosh sistemasidagi planetalar ham o'zaro aloqadordir. shuning uchun, kometalarning harakat yo'li ba'zan cho'zilgan berk elliptik orbitaga aylanib qolgan. shunday qilib, ba'zi bir kometalar ma'lum bir vaqtda qaytib keladi. o'zgalari esa, quyosh sistemasi orasidan o'tib, undan butunlay chiqib ketadi. kant gipotezasidan laplas gipotezasining farqi shundan iborat bo'ldiki, u birdaniga keng …

5 / 6

o'z atrofida aylanishi uchun ketgan vaqtdan oz. quyoshning aylanish vaqti esa merkuriyning aylanishi vaqtidan kam. laplas gipotezasining paydo bo'lishi kant gipotezasining ham esga olishga sababchi bo'ldi. kant va laplas gipotezalari tuzilishi jihatidan bir-biriga juda yaqin bo'lganligidan hozirgi vaqtda ularni birga qo'yib “kant-laplas gipotezasi” deb yuritiladi. koinot va quyosh sistemasini keyingi o'rganishlar kant va laplas nazariyasiga teskari bo'lgan qator dalillarni ko'rsatdi. bunday ziddiyatlar birmuncha ko'p va ulardan ba'zilari juda muhimdir. shunday qilib, ba'zi planetalarning yo'ldoshlari, planetalarning aylanishi yo'nalishidan butunlay boshqa teskari yo'nalishda aylanishi ma'lum bo'lgan (uran va yupiter yo'ldoshlari). bu sabablar boshqa bir kancha gipotezalarning paydo bo'lishiga olib keladi. bir vaqtlar geologlarning diqqatini yuqorida aytib o'tilgan planetezimol gipoteza jalb qilgan. geolog chemberlen quyosh sistemasi, ikki osmon yoritkichi harakati natijasida vujudga kelgan spiralsimon tumanlikdan hosil bo'lgan deb taxmin qiladi. bu gipotezani astronom mul’ton matematik yo'l bilan ishlab chiqqan va u ikki tadqiqotchi nomi bilan mashhur bo'lgan, bu gipoteza 1905 yilda nashr qilingan. …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 6 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"quyosh turkumining paydo bo'lishi haqidagi kosmogonik va katostrofik gipotezalar" haqida

3 - mа`ruzа mаvzu: quyosh turkumining paydo bo'lishi haqidagi kosmogonik va katostrofik gipotezalar i. mа`ruzа rеjаsi: 1. quyosh turkumining paydo bo'lishi haqidagi gipotezalar. 2. kant gipotezasi . 3. laplas gipotezasi. 4. v.g. fesunkov nazariyasi. 5. o.yu. shmidt kosmogonik gipotezasi. ii. tаyanch so‘zlаr vа ibоrаlаr: turkum, gipoteza, geliotsentrizm, geotsentrik, orbita, somon yo'li sistemasi, tumanlik, nazariya. iii. mаqsаd: tаlаbаlаrdа quyosh turkumining paydo bo'lishi haqidagi gipotezalar ( kant gipotezasi, laplas gipotezasi, fesunkov nazariyasi, shmidt kosmogonik gipotezasi) bilan tanishish. iv. mаvzuni vа аlоhidа sаvоllаrni o‘rgаnish uchun fоydаlаnilgаn vа tаvsiya etilаyotgаn аdаbiyotlаr ro‘yxаti: 1. тоshmuxamedov b.t.-umumiy geologiya, noshir, toshkent, 2011 2. toshmuxamedov b.t. ...

Bu fayl DOCX formatida 6 sahifadan iborat (57,9 KB). "quyosh turkumining paydo bo'lishi haqidagi kosmogonik va katostrofik gipotezalar"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: quyosh turkumining paydo bo'lis… DOCX 6 sahifa Bepul yuklash Telegram