odamning paydo bo'lishi

PPTX 39 pages 6.2 MB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.2 MB

File type PPTX

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

prezentatsiya powerpoint ma'ruzachi: zoologiya kafedrasi katta o'qituvchisi raxmatullaev b.a. termiz – 2022 mavzu: odamning paydo bo'lishi termiz davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti zoologiya kafedrasi 1 sistemalilik mezon bu … energetik mezon bu… axborot mezoni bu… cheklanmagan progress bu… cheklangan guruxli progress bu… biotexnik progress bu… aromorfoz bu… idioadaptatsiya bu… senogenez bu… katagenez bu… takrorlash uchun savollar odamning paydo bo‘lishi nixoyatda murakkab muammo bo‘lib, bu muammo evolyutsion ta’limotning asosiy munozarali qismi hisoblanadi. odamning kelib chiqishi to‘g‘risidagi masala materialistik dunyoqarashning shakllanishida muhim o‘rin tutadi. bu masala qadim zamonlardan beri insoniyat diqqatini jalb qilib kelmoqda. uzoq vaqtlar bu masala sirli bo‘lib keldi. odam o‘zining kelib chiqishi to‘g‘risidagi masalani hal qila olmadi, natijada xudo u jasadidan andoza olib odamni yaratgan, degan fikrlar paydo bo‘ldi. bu afsona har xil ko‘rinishda talqin etilib, hozirgacha yashab kelmoqda. qadimgi misrda dastlabki odamni xudo kulolning charxida yasagan, degan fikr paydo bo‘ldi. bunday afsona qadimgi yunonistonda ham tarqaldi. yunonistonda odamni …

2 / 39

ni sut emizuvchilarga kiritadi. rus olimi kaverznev odam bilan hayvonlar o‘rtasidagi o‘xshashlikni sezib, odam, mushuk, she’r, yo‘lbars, maymun va boshqalarni bir oila a’zolari deb qarash mumkin, deydi. odamning tarixiy rivojlanishi to‘g‘risidagi yangi tushunchani tasdiqlagan birinchi tabiat tadqiqotchisi j.b.lamark hisoblanadi. u odam o‘z tana tuzilishi bilan sut emizuvchilarga o‘xshash, biroq tik yurish, orqa, oldingi oyoqlarining tuzilishi va boshqa xususiyatlari bilan ulardan farq qiladi. odamlar qadimgi odamsimon maymunlarning ikki oyoqlab yurishga o‘tishi, to‘da-to‘da bo‘lib yashashi tufayli paydo bo‘lgan deb ko‘rsatadi. gekkel esa embriologik ma’lumotlarga asoslanib, odam primatlardan kelib chiqqanligini qayd etadi. u sut emizuvchilarning shajarasini tuzib geneologik chiziqgacha maymunlardan maymunlarga, ulardan odamlarga borib taqalishini ta’kidlaydi. gekkel uchlamchi davrning oxirida antropoidlar bilan odam o‘rtasida qandaydir oraliq mavjudotlar yashagan, deb taxmin qildi va ularni pitekantrop, ya’ni maymun odam deb atadi. ch.darvin 1871 yilda “odamning paydo bo‘lishi va jinsiy tanlanish” asarida odamning kelib chiqish masalasini alohida yoritdi. bu asarda u odam anatomik, fiziologik va boshqa …

3 / 39

g bo‘lishi, jabra yorig‘i, orqa miya kanali, ikki tomonlama simmetriya va boshqa belgilar odamni xordalilar (chopdata) tipiga kirishidan dalolat beradi. umurtqa pog‘onasining bo‘lishi odamni umirtqalilar (vertabrata) kenja tipiga taaluqliligini bildiradi. issiqqonlik, sut bezi, gavdaning jun bilan qoplanganligi bilan ular sut emizuvchilar (mammalia) sinfiga taaluqlidir. embrion yo‘ldosh orqali ona organizmidan oziqlanishi tufayli yo‘ldoshlilar (eutheria) kenja sinfiga kirgiziladi, ko‘plab belgilar odamni primatlar (primates) turkimiga, nomo avlodiga mansubligini bildiradi. odam tor burunlilar kenja turkumiga kiradi. zamonaviy odamsimon maymunlar-shimpanze, gorilla, orangutan, gibonlar 10-15 mln yil oldin odam bilan umumiy bo‘lgan ajdoddan ajralib chiqqan. odamning kelib chiqishi antropogenez deyiladi. odam bilan hayvonlar tuzilishidagi o‘xshashliklar. odam organizmidagi ko‘pgina organlar, ularning tuzilishi, joylashuvi ko‘p jixatdan umurtqali hayvonlarga o‘xshaydi, odam bilan umurtqali hayvonlarning skeleti, tana, kalla, qo‘l va oyoq suyaklaridan tashkil topgan bo‘lib, tayanch vazifani bajaradi, masalan, odamning qo‘li, qushlarning qanoti, sudralib yuruvchilarning, amfibiyalarning oldingi oyoqlari asosan yelka, bilak, tirsak, kaft usti, va barmoq suyaklaridan tashkil topgan. orqa …

4 / 39

r deyilganda, uning ajdodlarida yaxshi rivojlangan, lekin odam paydo bo‘lishi natijasida asta-sekin o‘z vazifasini yo‘qotib, qoldik holda saqlanib qolgan organlar tushuniladi (rudiment-lotincha qoldiq degan ma’noni bildiradi). mutloqo qisqargan organlar esa reduksiyalangan organ deyiladi. 90 dan ortiq rudiment organlar bor. masalan, ko‘richakning chuvalchangsimon o‘simtasi-apendiksning uzunligi 2-3 sm bo‘lib, uning yallig‘lanishi appenditsit kasalligini keltirib chiqaradi. odam hayotida dum qoldig‘i hech qanday vazifani bajarmaydi va rudiment holatda bo‘ladi. sut emizuvchilarda quloq suprasi tez harakatlanadi. shuning uchun tovush tezligi va kelayotgan joyini aniqlaydi. odamning hayvonot olamidan ajralib chiqishi va tabiat ustidan hukmronlik qila boshlashi tufayli quloq suprasi rudiment holda kelgan. odam ko‘zining ichki burchagidagi yarim oysimon parda biror vazifani bajarmaydi. u hayvonlar ko‘zidagi uchinchi qovoq (pirpiraydigan parda)ning rudimentidir. yarim oysimon parda qushlar, sudralib yuruvchilarda yaxshi rivojlangan. qushlar uxlaganda oq pardani kurish mumkin. odam tanasidagi jun (tuk) ham rudiment organdir. ma’lum bo‘lishicha, rudimengt organlar katta yoshdagi organizmlarga nisbatan embrionda ko‘proq bo‘ladi. odamning hayvonlardan kelib chiqqanligini …

5 / 39

i. masalan 18-20 kunlik embrionda jabra, keyinchalik jabra aparati bo‘ladi. u odamda keyinchalik yo‘qoladi. lekin bu dalil quruqlikda yashovchi barcha umurtqali hayvonlar, shu jumladan, odamda ham tarixiy rivojlanish natijasida jabra bilan nafas oluvchi baliqsimon ajdodlardan kelib chiqqanligidan darak beradi. 5-6 oylik ebrion tuk bilan qoplanadi, bola tug‘ilishidan oldin u to‘kilib ketadi. odamning 2 oylik embrionida dum bo‘ladi, keyinchalik esa u o‘sishdan to‘xtab, dum suyaklari, chanoq suyaklari orasida qolib ketadi va tashqariga chiqmaydi. odam embrionining rivojlanishida hiqildoq ba’zi belgilari bilan shimpanze hiqildog‘iga, bosh miya po‘stlog‘i esa tuban maymunlar bosh miya po‘stlog‘ining ham o‘zaro o‘xshashlik borligi aniqlangan. ba’zi hollarda odamda turli sabablarga ko‘ra, ona qornida embrion normal rivojlanmaydi. bunday hollarda atavizm, ya’ni qadimgi ajdodlarga xos bo‘lgan xususiyatlarning takrorlanish hodisasi ro‘y beradi. ayrim hollarda tug‘ilgan bolalar tanasining hayvonlarnikiga o‘xshash qalin jun bilan qoplanishi atavizm xodisasiga misoldir. 1820 yilda kostroma gubernasida tug‘ilgan antuan yevtixeyev va uning o‘g‘li fedorning butun basharasi va tanasi jun bilan …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "odamning paydo bo'lishi"

prezentatsiya powerpoint ma'ruzachi: zoologiya kafedrasi katta o'qituvchisi raxmatullaev b.a. termiz – 2022 mavzu: odamning paydo bo'lishi termiz davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti zoologiya kafedrasi 1 sistemalilik mezon bu … energetik mezon bu… axborot mezoni bu… cheklanmagan progress bu… cheklangan guruxli progress bu… biotexnik progress bu… aromorfoz bu… idioadaptatsiya bu… senogenez bu… katagenez bu… takrorlash uchun savollar odamning paydo bo‘lishi nixoyatda murakkab muammo bo‘lib, bu muammo evolyutsion ta’limotning asosiy munozarali qismi hisoblanadi. odamning kelib chiqishi to‘g‘risidagi masala materialistik dunyoqarashning shakllanishida muhim o‘rin tutadi. bu masala qadim zamonlardan beri insoniyat diqqatini jalb qilib kelmoqda. uzoq vaqtlar bu masala sirli bo‘lib keldi....

This file contains 39 pages in PPTX format (6.2 MB). To download "odamning paydo bo'lishi", click the Telegram button on the left.

Tags: odamning paydo bo'lishi PPTX 39 pages Free download Telegram