гносеология

PDF 44 pages 4.1 MB Free download

44 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.1 MB

File type PDF

Pages 44

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 44

слайд 1 2-бўлим: мантиқ мавзу: тафаккур мантиқий шакллари ва қонунлари. тушунча, хукм ва хулоса чиқариш режа:  тафаккур мантиқ илмининг ўрганиш объекти сифатида.  тафаккур шакллари ва қонунлари ҳақида тушунча.  формал мантиқнинг асосий қонулари.  мантиқни ўрганишнинг аҳамияти. «гносеология» - соф фалсафий категория. унинг номи юнонча gnosis – билим, илм ва logos – таълимот, фан сўзларидан келиб чиққан. сўзма-сўз маъноси - «билиш ҳақидаги таълимот (фан)», «онг ҳақидаги таълимот (фан)». so гносеология нима: билишнинг билмасликдан билим сари юксалиши, инсоннинг ўзликни англаш жараёни; 1)инсоннинг дунёни билиш имконияти; билимлар табиати ва уларнинг мазкур билимларда акс этувчи нарсалар билан ўзаро нисбати ўрганилади. икки оқим -рационализм (рационалистлар) инсонда туғма ғоялар, адолат, инсонийлик, уйғунлик ғоялари ва тажрибадан олиниши мумкин бўлмаган бошқа ғоялар мавжудлигидан келиб чиқади. (ақлга) -эмпиризм (эмпиристлар, ф. бэкон, ж. локк, т. гоббс, д. юм, л. фейербах), аксинча, инсон, инсоният шахсий ёки ижтимоий тажрибага эга бўлгунга қадар бирон-бир ғоя мавжуд бўлишини инкор этадилар.(тажрибага) оддий …

2 / 44

ириб, фикрда билишидир. интуитив билиш ҳеч бир бевосита ҳиссий идроксиз ва мантиқий муҳокамасиз бирор янги тасаввур ёки фикрнинг бирданига, кутилмаганда туғилишидир. билишнинг пайдо бўлишига кўра ҳиссий билиш – инсон билишининг дастлабки босқичи. мияда предмет-ҳодисаларнинг ташқи томон, белгилари акс этиб, сигнал ва ҳиссий образлари ҳосил бўлади. у ҳис қилиш, сезги, идрок ва тасаввур каби шаклларда содир бўлади. ҳис қилиш – киши ўзи, атрофдаги нарса, ҳодиса, киши ёки кишиларга муносабатида ўзининг муайян ҳолатга кириши. сезги эса инсон сезги аъзоларига предмет-ҳодисаларнинг бевосита ёки билвосита таъсири натижасида юзага келадиган ҳиссий образлардир. сезги аъзолари: кўриш, таъм, ҳид, тери ва эшитиш сезгиси. идрок борлиқдаги предмет-ҳодисаларни яхлит ҳолда, уларнинг ҳамма асосий ташқи белги ва хусусиятларини умумлаштирган ҳолда инъикос эттирувчи ҳиссий образидир. тасаввур – илгари идрок этилган, аммо айни вақтда бевосита идрок этилмаётган предмет-ҳодисаларнинг инсон миясидаги қайта ишланиб, тикланган ҳиссий образдир. билиш - воқеликнинг, шу жумладан, онг ҳодисаларининг инсон миясида субъектив, идеал образлар шаклида акс этишидан ақлий билиш …

3 / 44

сабат)нинг хослиги ѐки хос эмаслигини ифодаловчи тафаккур шакли хулоса чиқариш – бир ва ундан ортиқ чин мулоҳаза лардан маълум қоидалар ѐрдамида янги мулоҳазани келтириб чиқаришдан иборат тафаккур шакли мантиқ фанининг ўрганиш объекти  тафаккурдир. у тафаккур шакллари, қонунлари - ва усуллари тўғрисида баҳс юритади мантиқ  диалектик мантиқ  математик мантиқ  формал мантиқ «мантиқ» арабча сўз бўлиб, «сўз, фикр» маъноларини англатади. юнонча logika сўзига мувофиқ келади мантиқ илмининг ривожланиш босқичлари  қадимги дунёда мантиқий қарашлар ривожи (мил ав iii-i минг йилликлар)  ўрта асрларда мантиқ илми тараққиѐти (милодий аср бошларидан xv асргача)  янги давр ғарбий европасида мантиқий илмлар ривожи (xv-xix асрлар)  ҳозирги кунда мантиқ илми тараққиёти мантиқ қонунларининг фикрлаш жараѐнидаги ўрни  фалсафада қонун тушунчаси нарса ва ҳодисаларнинг муҳим, зарурий, умумий, нисбий барқарор муносабатларини ифодалайди.формал иантиқ илмида эса қонун тушунчаси фикрлаш элементлари ўртасидаги ички, муҳим, зарурий алоқадорликни ифодалайди. қонунлар амал қилиш доирасига кўра амал қилиш кўламига кўра …

4 / 44

истисно қонунига кўра, нарса - ҳодисанинг мазмунини тўла қамраб олувчи икки зид мулоҳазадан бири албатта, чин бўлиб, иккинчиси хатодир. учинчи фикрнинг бўлиши мумкин эмас (формуласи – «а ѐки в, ѐки в эмас»)  ҳар қандай нарса-ҳодисанинг реал асоси бўлгани каби уларнинг инъикоси бўлган фикр – мулоҳазалар ҳам албатта, исботланган бўлиши керак. (формуласи – « агар в мавжуд бўлса, унинг асоси сифатида а ҳам мавжуд») тилнинг иккита тури мавжуд. табиий ёки миллий тил табиий ёки миллий тиллар тарихан шаклланган товушлар (нутқ) ва графика (ёзув) нинг ахборот белгилари системасидан иборат. табиий тилнинг алоҳида олинган ҳар қандай белгиси ўз холича ҳеч нарсани ифода қилмайди. сунъий тил сунъий тил табиий тил негизида яратилган ёрдамчи ахборот белгилари системасидан иборат бўлиб, у мавжуд баён қилиш ва узатиш учун хизмат қилади. сунъий тилда сунъий йўл билан яратилган махсус белгилар, яъни символлар-рамзлар ишлатилади. сos2+sin2=хабарларни аниқ ҳамда тежамли 1 • - билимларнинг мавжуд бўлим шакли сифатида олиб қараш зарур. …

5 / 44

еримент ва ҳоказо асосида) ѐки чинлиги аввалдан тасдиқланган бошқа мулоҳазалар ѐрдамида асослаб беришга айтилади. далиллашнинг бевосита ѐки воситали турлари. бевосита далиллаш  ҳиссий билишга, яъни кўриш, тажриба- эксперимент орқали амалга оширилади. воситали далиллаш эса, чинлиги аввалдан тасдиқланган бошқа мулоҳазаларга асосланади ва хулоса чиқариш кўринишида намоѐн бўлади.  далиллашнинг биринчи усули эмпирик, иккинчи усули назарий билимларга асосланади. далиллашнинг хусусий кўриниши мантиқий исботлашдир.  бирор фикр, мулоҳазанинг чинлигини, чинлиги аввалдан тасдиқланган бошқа мулоҳазалар орқали асослашга айтилади.  исботлашдан мақсад-бирор фикрнинг чинлигини аниқлаш бўлса, далиллашдан мақсад ҳам фикрнинг чинлигини аниқлаш, унинг аҳамиятини ва муайян фаолият учун қўллаш мумкинлигини асослашдир. реципиент  (лот - қабул қилувчи) – тингловчиларга бирор фикрнинг тўғри ѐки хатолиги асослаб берилади ва уларда шу фикрга нисбатан ишонч туйғуси шакллантирилади.  далилловчи шахснинг сўз санъатини қай даражада эгаллаганлиги, яъни нотиқлик маҳорати тингловчиларда ишонч-эътиқоднинг шаклланишида муҳим рол ўйнайди. исботлаш ва унинг структураси, исботлаш турлари.  исботлаш бир ҳукмнинг чинлигини у билан боғланган …

Want to read more?

Download all 44 pages for free via Telegram.

Download full file

About "гносеология"

слайд 1 2-бўлим: мантиқ мавзу: тафаккур мантиқий шакллари ва қонунлари. тушунча, хукм ва хулоса чиқариш режа:  тафаккур мантиқ илмининг ўрганиш объекти сифатида.  тафаккур шакллари ва қонунлари ҳақида тушунча.  формал мантиқнинг асосий қонулари.  мантиқни ўрганишнинг аҳамияти. «гносеология» - соф фалсафий категория. унинг номи юнонча gnosis – билим, илм ва logos – таълимот, фан сўзларидан келиб чиққан. сўзма-сўз маъноси - «билиш ҳақидаги таълимот (фан)», «онг ҳақидаги таълимот (фан)». so гносеология нима: билишнинг билмасликдан билим сари юксалиши, инсоннинг ўзликни англаш жараёни; 1)инсоннинг дунёни билиш имконияти; билимлар табиати ва уларнинг мазкур билимларда акс этувчи нарсалар билан ўзаро нисбати ўрганилади. икки оқим -рационализм (рационалистлар) инсонда туғма ғоялар, адолат, ин...

This file contains 44 pages in PDF format (4.1 MB). To download "гносеология", click the Telegram button on the left.

Tags: гносеология PDF 44 pages Free download Telegram