borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi. bilish falsafasi (gnosеologiя)

PPTX 38 pages 27.6 MB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.6 MB

File type PPTX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

3 – mavzu: borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi. bilish falsafasi (gnosеologiya) 3 – mavzu: borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi. bilish falsafasi (gnosеologiya) reja: 1. borliq tushunchasining mohiyatiga oid falsafiy va tabiiy ilmiy konsepsiyalar 2. borliq shakllarining tasnifi 3. bilish jarayonining mohiyati va mezonlari 4. bilishning shakllari va darajalari 5. metod va metodologiya tushunchalarining ta’rifi tayyorladi: phd, v.v.b. dotsent d.m. mirakbarova falsafaning borliqni o‘rganuvchi ta’limoti — ontologiya (yun. “ontos” – borliq, “logos” – ta’limot) deb ataladi. bu tushunchani 1636 yilda fanga birinchi bo‘lib nemis faylasufi rudolf goklenius kiritgan. “ontologiya” 1646 yilda iogann klauberg tomonidan ilmiy muomalaga kiritilgan. xristianvolf bu atamani o‘z darsligida qo‘llash orqali keng tarqalishiga sabab bo‘lgan. borliq tushunchasining mohiyatiga oid falsafiy va tabiiy ilmiy konsepsiyalar borliq nima? ontologiyaning predmetini borliq tashkil etadi. uning mazmuni borliq va yo‘qlik, me’yor va sifat, miqdor va o‘lchov, makon va zamon, harakat va o‘zgarish kabi tushunchalar orqali yoritiladi. borliq o‘ziga obyektiv va subyektiv reallikni, …

2 / 38

borliq alloh tomonidan yaratilgan va uning irodasiga bog‘liq holda yashaydi. 3. borliqni alloh yaratgan va uning keyingi taraqqiyoti o‘z qonuniyatlari va inson erkinligiga ham bog’liqlik asosida kechadi. borliq muammosining falsafiy tahlili shuni ko‘rsatadiki, borliq bir butun abadiy mavjud, undagi narsa va hodisalar o‘tkinchidir. borliq haqidagi konsepsiyalar: substansiya — muayyan narsalar, hodisalar, voqealar va jarayonlarning xilma-xil ko‘rinishlari ichki birligini ifoda etuvchi va ular orqali namoyon bo‘luvchi mohiyatdir. markaziy osiyoda vujudga kelgan zardushtiylik ta’limotida borliq quyosh va olovning hosilasidir, alangalanib turgan olov borliqning asosiy mohiyatini tashkil etadi, deb hisoblangan. chunki bu g‘oya bo‘yicha, har qanday o‘zgarish va harakatning asosida olov yotadi va u borliqqa mavjudlik bahsh etadi. qadimgi yunon faylasufi suqrot borliqni bilim bilan qiyoslaydi va uningcha, biror narsa, biz uni bilsakkina bor bo‘ladi, insonning bilimi qancha keng bo‘lsa, u shuncha keng borliqni qamrab oladi, deb hisoblaydi. qadimgi dunyoning atomist olimi demokrit borliq atomlar majmuasidan iborat deb tushuntirgan. uning fikricha, borliqning mohiyati …

3 / 38

babli mavjuddir. 9 falsafiy ta’limotlarda substansiyaga nisbatan yondashuvlar: monizm - (yunon. “monos” – “bitta”, “yagona”) dunyo narsalar va hodisalar rang- barangligi bir substansiyadan iborat. materialistik monizm - dunyo yagona moddiy asosdan iboratligi haqidagi falsafiy ta’limot. idealistik monizm - dunyo yagona ruhiy substansiyadan vujudga kelganligini e’tirof etuvchi ta’limot. dualizm - (lot. “dualis” – “ikki yoqlama”) birinchi asos sifatida ikkita substansiya olingan falsafiy yondashuv. moddiy g‘oyaviy plyuralizm - (lot. “ko‘plik”, “ko‘p xillik”, “ko‘p sonlik”) dunyoning negizida ikkita emas, balki undan ko‘proq mohiyat borligini tan oluvchi ta’limot. borliqning asosiy shakllari moddiy borliq ma’naviy borliq 1. faqat moddiy jismlarnigina o‘ziga qamrab oluvchi olamni moddiy olam deyishadi. ayrim kishilar uni jismoniy, ya’ni fizik olam deb atashadi. 2. tabiat borlig‘i ham alohida olam turi sifatida mavjud. individuallashgan ma’naviy borliq (alohida shaxsga tegishli bo‘lgan ma’naviy olam). obyektivlashgan ma’naviy borliq (subyekt ongidan chiqib, umumiylashgan, ommalashgan borliq). til, madaniyat, fan, san’at, kitoblar, nazariyalar, formulalar, qonunlar, urf-odatlar, bayramlar obyektivlashgan ma’naviy …

4 / 38

shakllari inson borlig‘i ijtimoiy borliq insonning narsalar olamidagi borlig‘i – inson tabiatdagi boshqa narsalar qatori tabiat qonunlariga bo‘ysunadi. u ham biologik hususiyatlarga ega jonzotdir. 2. insonning o‘ziga xos borlig‘i – inson boshqa jonzotlardan farqli o‘laroq o‘ziga hos hususiyatlarga ega: ong, til, madaniyat, axloq, bilim, o‘z-o‘zini anglash, o‘z harakatlarini baholash, boshqarish va hokazo. ijtimoiy borliq jamiyat borlig‘i ham deyiladi. u jamiyatning moddiy hayoti, moddiy ne’matlar ishlab chiqarish va bu jarayonda kishilar kirishadigan moddiy munosabatlarni anglatadi. biosfera va noosfera haqidagi ta’limotlar inson aql-idrokining olamga ta’sir ko‘rsatish chegarasi «noosfera» deb ataladi. qadimda insonning tabiiy muhitga ta’siri o‘ta kuchsiz bo‘lgan. davrlar o‘tishi bilan inson qo‘lida qudratli kuch va quvvat manbalari to‘plangach, uning tabiatga ta’siri o‘zgardi, atrof-muhitni ifloslantirib, biosferadagi tabiiy muvozanatni izdan chiqara boshladi. falsafaning bilish masalalari va muammolari bilan shug‘ullanuvchi sohasi — “gnoseologiya” (“epistemologiya”) (lot. “gnozis”- “bilish”, “logos” – “ta’limot”, “fan”, “ilm”) deb ataladi. gnoseologiya, asosan, bilishning falsafiy muammolarini hal etish bilan shug‘ullanadi. bilish …

5 / 38

ijtimoiy garmoniyaga erishishdir bilish obyekti. insonning bilimlar hosil qilish uchun ilmiy faoliyati qaratilgan narsa, hodisa va jarayon, munosabatlar bilish obyektlari hisoblanadi. bilish subyekti. bilish bilan shug‘ullanuvchi kishilar bilish subyekti hisoblanadi. bilish predmeti bilish obyektining ayrim qismlari yoki yo‘nalishlaridir. masalan, tabiatshunoslik fanlarini bilish predmetiga qarab botanika, zoologiya, geografiya va boshqa sohalarga ajratamiz. bilish obyektlari moddiy, ma’naviy, konkret, mavhum, tabiiy va ijtimoiy bo‘lishi mumkin. bilish obyektlari eng kichik zarralardan tortib ulkan galaktikagacha bo‘lgan borliqni qamrab oladi. bilish obyektlariga asoslanib, bilim sohalari tabiiy, ijtimoiy-gumanitar va texnik fanlarga ajratiladi. bilish subyektlari. ayrim olingan tadqiqotchi-olimlar, ilmiy jamoalar, ilmiy tadqiqot institutlari ham bilish subyektlaridir. ilmiy faoliyat tabiat va jamiyat mohiyatini bilishgagina emas, balki insonning o‘ziga ham qaratilishi mumkin. inson va butun insoniyat ayni bir vaqtda ham bilish obyekti, ham bilish subyekti sifatida namoyon bo‘ladi. bilishning ikki shakli: kundalik (empirik) bilish kundalik bilish kundalik hayotiy tajribalar orqali hosil bo‘ladi. bunday bilimlarni sistemalashtirish va umumlashgan holda keyingi avlodlarga …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi. bilish falsafasi (gnosеologiя)"

3 – mavzu: borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi. bilish falsafasi (gnosеologiya) 3 – mavzu: borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi. bilish falsafasi (gnosеologiya) reja: 1. borliq tushunchasining mohiyatiga oid falsafiy va tabiiy ilmiy konsepsiyalar 2. borliq shakllarining tasnifi 3. bilish jarayonining mohiyati va mezonlari 4. bilishning shakllari va darajalari 5. metod va metodologiya tushunchalarining ta’rifi tayyorladi: phd, v.v.b. dotsent d.m. mirakbarova falsafaning borliqni o‘rganuvchi ta’limoti — ontologiya (yun. “ontos” – borliq, “logos” – ta’limot) deb ataladi. bu tushunchani 1636 yilda fanga birinchi bo‘lib nemis faylasufi rudolf goklenius kiritgan. “ontologiya” 1646 yilda iogann klauberg tomonidan ilmiy muomalaga kiritilgan. xristianvolf bu atamani o‘z darsligida ...

This file contains 38 pages in PPTX format (27.6 MB). To download "borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi. bilish falsafasi (gnosеologiя)", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq (ontologiya) va rivojlan… PPTX 38 pages Free download Telegram