arab mamlakatlaridagi iqtisodiy g'oyalar

DOCX 17 pages 33.9 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 33.9 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

o`rta asr iqtisodiy tafakkuri bu iqtisodiy ta’limotlar tarixi reja: 1. arab mamlakatlaridagi iqtisodiy g`oyalar 2. o`rta osiyodagi iqtisodiy g`oyalar 3. g`arbiy evropadagi iqtisodiy g`oyalar f. akvinskiyning iqtisodiy qarashlari tayyorladi: iqtisod 23/1 sherpulatova maftuna arab mamlakatlaridagi iqtisodiy g`oyalar arabistonda feodal munosabatlariga o`tish va yagona davlat tashkil etish yangi islom dinining paydo bo`lishi bilan birga yuz berdi. umumarab davlatning boshlig`i muhammad payg`ambar ham diniy, ham madaniy ishlarni amalga oshirdi. bu jarayon keyinchalik musulmon davlatlarining siyosiy va iqtisodiy qarashlariga katta ta’sir ko`rsatdi. qur’oni karimdagi iqtisodiy ko`rsatmalar islom dinining muqaddas kitobi - qur’oni karimda (arabcha - qiroat, ya’ni o`qish) iqtisodiy fikr va ko`rsatmalar muayyan darajada o`z aksini topgan. islom dinida qur’oni karim alloh tomonidan payg`ambarimiz muhammadga 23 yil davomida vahiy qilingan deyiladi. payg`ambarimiz muhammad alayhissalom 570 yili makkada quraysh qabilasiga mansub bo`lgan hoshimiylar xonadonida tug`ilib, 632 yil iyun oyida madinada vafot etdilar. qur’oni karimdagi asosiy g`oyalardan biri musulmonlarning qardoshligi bo`lib, arab qabilalari shu bayroq …

2 / 17

da turli kasblarni egallash, ayniqsa dehqonchilik, qo`ychilik bilan shug`ullanish, mehnat qilish zarurligi marhamat qilingan. islom aqidasida isrofgarchilikka qarshi kurash, qur’oni karimdagi «englar, ichinglar, xadya qilinglar, ammo isrof qilmanglar» degan oyatlar asosida olib boriladi (bu hozirgi davrda eng asosiy muammolardan biri hisoblanadi). «daryo bo`yida taxorat qilsalaringiz ham suvni isrof qilmanglar» kabi qoidalar aynan hozirgi zamon iqtisodiyoti va ekologiyasi uchun nihoyatda ahamiyatlidir. ibn xoldunning iqtisodiy qarashlari iqtisodiy fikrlarning rivojlanishida arab mutafakkiri ibn xoldunning (1332-1405) hissasi benihoya katta. u tunisda zodagonlar oilasida tug`ulgan. uning asosiy asari «kitob-ul-ibar» («ibratli misollar kitobi»-1370 y.), ibn xoldun ijtimoiy rivojlanishning umumiy qonuniyatlarini ko`rsatib berishga harakat qildi. uning fikricha, tarixiy jarayon asosini kishilik jamiyatining rivojlanishi tashkil etadi. dastlab odamlar yovvoyi holatda bo`lgan. keyinchalik kishilik jamiyati tabiat dunyosidan ajralib chiqqach, o`z rivojlanishida ikki bosqichni bosib o`tadi: «primitiv» va «tsivilizatsiya». ularning biri ikkinchisidan «odamlar yashash vositalarini qanday topa olishi» bilan ajralib turiladi. birinchi bosqichda odamlar asosan dehqonchilik va chorvachilik bilan shug`ullangan …

3 / 17

lan ta’minlash, eng avvalo shahar aholisining zichligiga bog`liq. shahar aholisining zichligi uning rivojlangan yoki rivojlanmaganligining ramziy belgisi hisoblangan. shuning uchun, agar shahar rivojlangan bo`lsa, unda «zarur» va «zarur bo`lmagan» buyumlar etarli bo`ladi; bunda birinchisining bahosi (dehqonchilikda shaharliklar ham ishtirok etganligi tufayli) pasayib boradi, ikkinchining esa (zeb-ziynat buyumlariga talabning keskin o`sishi sababli) bahosi oshib boradi. va aksincha, shahar aholisining kamligi natijasida uning rivojlanmay qolishi barcha moddiy boyliklarning etishmasligini va qimmatchilikni keltirib chiqaradi. shu bilan birga, mutafakkirning ta’kidlashicha, soliq qancha past bo`lsa, har qanday shaharning, bir butun jamiyatning ravnaqi shuncha yaxshi bo`ladi. u bozor bahosi shakllanishining bir qancha qonuniyatlarini ta’riflab, soliqlar va har xil yig`imlar tovar qiymatining oshishiga olib keluvchi omil hisoblanadi, deb ko`rsatib berdi. ibn xoldun bozorning rag`batlantiruvchi rolini bilgan: bozor mexanizmi ishlab chiqaruvchilarni mehnat unumdorligini oshirishga va mahsulot sifatini yaxshilashga majbur etadi. ibn xoldun pulni xo`jalik hayotining muhim elementi deb hisobladi va pul rolini xudo tomonidan yaratilgan metallar ichida - …

4 / 17

bozorda oldi-sotdi bo`lmaydi va odamlar oziq-ovqat qidirib boshqa mamlakatlarga chiqib ketadilar». o`rta osiyodagi iqtisodiy g`oyalar o`rta osiyo mustaqil davlatlarining tashkil topishi, yaqin va o`rta sharq mamlakatlari bilan aloqalarning kuchayishi ularning fan va madaniyatining yana ham rivojlanishiga katta turtki bo`ldi. o`rta osiyo x-xiv asrlarda sharqda ilg`or ijtimoiy tafakkurlar rivojlangan bir markazga aylandi. bu davrda dunyoga mashhur bo`lgan forobiy, ibn sino, beruniy, yusuf xos hojib va boshqa ko`plab olim va shoirlar etishib chiqdi. ularning asarlarida iqtisodiy fikrlar ham o`z aksini topgan. biz ularni quyida ko`rib chiqamiz. a. forobiyning iqtisodiy fikrlari o`rta asr davrida ilg`or iqtisodiy fikrlarni ilgari surgan buyuk mutafakkirlardan biri, aristotelning izdoshi, uning asarlarini tahlil qilgan «ikkinchi muallim» abu nosir forobiy (870-950) hisoblanadi. u ko`p qirrali olim bo`lib, o`z bilimini oshirish yo`lida tinmay mehnat qilgan, qaysi yurtda mashhur olim borligini eshitishi bilan suhbatlashib, undan saboq olish uchun yo`lga chiqqan. u 70 dan ko`p tilni bilgan. forobiy bir asarni bir marta o`qib …

5 / 17

ga borib qolgan forobiy olimlar bilan suhbat qurib o`tirgan hokimning saroyiga kirib qoladi. hokim uni ham o`tirishga taklif etadi. shunda forobiy: «qayerga o`tiray, o`zimga loyiq joygami yoki bo`sh joygami», deb so`raydi. «o`zingga loyiq joyga o`tiraqol», deydi hokim. shunda forobiy to`ppa-to`g`ri hokimning yoniga borib o`tiradi. u bundan jahli chiqib boshqalarga sirli bo`lgan tilda soqchiga: «bu turk odobsizlik qildi, uni ahloqsizligi uchun ketayotganda jazolanglar», deydi. shunda forobiy «men hech qanday gunoh qilganim yo`q-ku, nima uchun meni jazolashga buyurasiz», deb so`raydi. bu savolni eshitib xayron bo`lgan hokim: «bu tilni hech kim bilmaydi-ku, sen qayerdan va kimdan o`rgangansan?», -deydi. «men ko`p tillarni o`rganganman», javob beradi forobiy. shu vaqt o`tirgan olimlarning biri bir masalani o`rtaga tashlaydi. yig`ilganlar o`rtasida qizg`in munozara boshlanib ketadi. hech kim bu masalaga to`g`ri javob bera olmaydi. shunda forobiy uni har tomonlama tushuntirib beradi. shunda hokim forobiydan: «sen «ikkinchi muallim» emasmisan? », deb so`raydi. forobiy tasdiqlovchi ishora qiladi. «ikkinchi muallim» bugungi kunda …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arab mamlakatlaridagi iqtisodiy g'oyalar"

o`rta asr iqtisodiy tafakkuri bu iqtisodiy ta’limotlar tarixi reja: 1. arab mamlakatlaridagi iqtisodiy g`oyalar 2. o`rta osiyodagi iqtisodiy g`oyalar 3. g`arbiy evropadagi iqtisodiy g`oyalar f. akvinskiyning iqtisodiy qarashlari tayyorladi: iqtisod 23/1 sherpulatova maftuna arab mamlakatlaridagi iqtisodiy g`oyalar arabistonda feodal munosabatlariga o`tish va yagona davlat tashkil etish yangi islom dinining paydo bo`lishi bilan birga yuz berdi. umumarab davlatning boshlig`i muhammad payg`ambar ham diniy, ham madaniy ishlarni amalga oshirdi. bu jarayon keyinchalik musulmon davlatlarining siyosiy va iqtisodiy qarashlariga katta ta’sir ko`rsatdi. qur’oni karimdagi iqtisodiy ko`rsatmalar islom dinining muqaddas kitobi - qur’oni karimda (arabcha - qiroat, ya’ni o`qish) iqtisodiy fikr va ko`rsatm...

This file contains 17 pages in DOCX format (33.9 KB). To download "arab mamlakatlaridagi iqtisodiy g'oyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: arab mamlakatlaridagi iqtisodiy… DOCX 17 pages Free download Telegram