o'rta asrdagi iqtisodiy g'oyalar, qarashlar

DOC 12 стр. 134,5 КБ Бесплатная загрузка

12 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 134,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 12

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 12

3-mavzu. o'rta asrdagi iqtisodiy g'oyalar, qarashlar 1. o‘rta asr davridagi iqtisodiy qarashlarning o‘ziga xosligi. arab mamlakatlaridagi iqtisodiy g‘oyalar o‘rta asr davriga (feodalizm) kelib iqtisodiy hodisa va jarayonlarni ancha to‘g‘ri aks ettirgan iqtisodiy g‘oya va nazariyalar shakllandi va rivojlandi. ular o‘sha davrdagi ijtimoiy, iqtisodiy rivojlanishidan kelib chiqqan holda o‘ziga xos xususiyat kasb etadi. bunday xususiyatlardan biri, eng avvalo, iqtisodiy g‘oya va nazariyalarda diniy qarashlarning ustunligidir. o‘sha davrda xo‘jalik hayotidagi diniy-axloqiy me’yorlar, ularning bozor iqtisodiy munosabatlari va ijtimoiy tizimda demokratik tamoyillarning o‘rnatilishiga to‘sqinlik qilishi yangi iqtisodiy g‘oya, nazariyalarning din “pardasiga o‘rab” berilishiga sabab bo‘lgan. o‘rta asr natural xo‘jalik turi yoki feodalizm sharqdagi bir qator mamlakatlarda iii – viii va yevropadagi mamlakatlarda v – xi asrlarda o‘rnatildi. ushbu davrning boshidayoq siyosiy hokimiyat va iqtisodiy qudrat oqsuyaklar va cherkov xodimlarining qo‘lida bo‘lgan, ular goh ochiq, goh yashirin tarzda tovarli iqtisodiyot ko‘lamining va sudxo‘rlikning kengayish moyilligini qoralagan. arab mamlakatlarida feodal munosabatlarning shakllanishi, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sharoitini …

2 / 12

boylik shu asosda paydo bo‘lishi uqtiriladi. bu muqaddas kitobda savdoga katta ahamiyat beriladi, sudxo‘rlik (sudxo‘rlik foizi) qoralanadi, xususiy mulkning muqaddasligi, birovning mulkiga xiyonat va hatto hasad qilish katta gunoh deb ko‘rsatiladi. islomda jamiyatning tengsizligi taqdiri azaldan deb tan olinadi, ammo halollik va to‘g‘rilikka buyuriladi va yolg‘on ishlatish, o‘g‘rilik va mehnatsiz daromad topish man qilinadi. qur’oni karimda qarz olish va berish, merosni taqsimlash, yetim-yesirlarga muruvvat, xayr-ehson qilish, o‘zaro yordam berish haqidagi g‘oyalar hamda soliq turlari va miqdori to‘g‘risidagi tushunchalar katta ahamiyat kasb etadi. oyati karima va hadisi shariflarda turli kasblarni egallash, ayniqsa, dehqonchilik, qo‘ychivonlik bilan shug‘ullanish, mehnat qilish zarurligi marhamat qilingan. islom aqidasida isrofgarchilikka qarshi kurash, «yenglar, ichinglar, hadya qilinglar, ammo isrof qilmanglar», degan ko‘rsatmalar asosida olib boriladi (bu hozirgi davrda eng asosiy muammolardan biri hisoblanadi), «daryo bo‘yida tahorat qilsangiz ham suvni isrof qilmanglar» kabi qoidalar aynan hozirgi zamon iqtisodiyoti va ekologiyasi uchun nihoyatda ahamiyatlidir. ibn xoldunning iqtisodiy qarashlari. iqtisodiy fikrlarning …

3 / 12

alar, ikkinchi bosqichda, olimning fikricha, ularga hunarmandchilik, savdo, ilm va san’at qo‘shiladi. iqtisodiyotning barcha tarmoqlarining muvaffaqiyatli rivojlanishi xalq boyligini bir necha bor ko‘paytirish, har bir kishining mo‘l-ko‘llikka erishish imkonini beradi. ammo ortiqcha moddiy boylik ishlab chiqarish imkoniyatini beruvchi sivilizatsiyaga o‘tish, olimning ta’kidlashicha, umumiy, ijtimoiy va mulkiy tenglik kelib chiqqanini, jamiyatning tabaqalarga bo‘linishi zarurligi tugaganini bildirmaydi. ibn xoldunning ko‘rsatib berishicha, fuqarolarni hayotiy zarur buyumlar va zeb-ziynat buyumlari bilan yoki uning atamasi bo‘yicha «zarur» va «zarur bo‘lmagan» buyumlar bilan ta’minlash, eng avvalo, shahar aholisining zichligiga bog‘liq. shahar aholisining zichligi uning rivojlangan yoki rivojlanmaganligining ramziy belgisi hisoblangan. shuning uchun agar shahar rivojlangan bo‘lsa, unda «zarur» va «zarur bo‘lmagan» buyumlar yetarli bo‘ladi; bunda: birinchisining bahosi (dehqonchilikda shaharliklar ham ishtirok etganligi tufayli) pasayib boradi, ikkinchining esa (zeb-ziynat buyumlariga talabning keskin o‘sishi sababli) bahosi oshib boradi. aksincha, shahar aholisining kamligi natijasida uning rivojlanmay qolishi barcha moddiy boyliklarning yetishmasligini va qimmatchilikni keltirib chiqaradi. shu bilan birga, mutafakkirning …

4 / 12

ikricha, pul «barcha sotib olinadigan» buyumlardagi inson mehnatining miqdoriy mazmunini aks ettiradi. u «mehnatning qiymatini», ya’ni ish haqini tavsiflab, uning miqdori: birinchidan – «kishi mehnati miqdoriga», ikkinchidan «boshqa mehnatlar ichida uning tutgan o‘rniga», va uchinchidan «odamlarning unga (mehnatga) bo‘lgan ehtiyojiga» bog‘liq deb tasdiqladi. ibn xoldun: “ijtimoiy hayot asosini mehnat faoliyati tashkil etadi”, · deydi. uning yozishicha, «jamiyatning ahvoli, uning boyligi va ravnaqi faqat mehnatga va kishilarning boylikni o‘zlashtirishga bo‘lgan ishtiyoqiga bog‘liq. agar odamlar yashash vositalari to‘g‘risida qayg‘urmasalar va ularga egalik qilish uchun mehnat qilmasalar unda bozorda oldi-sotdi bo‘lmaydi va odamlar oziq-ovqat qidirib, boshqa mamlakatlarga chiqib ketadilar». 2. o‘rta osiyodagi iqtisodiy g‘oyalar o‘rta osiyo mustaqil davlatlarining tashkil topishi, yaqin va o‘rta sharq mamlakatlari bilan aloqalarning kuchayishi ularning fan va madaniyatining yana ham rivojlanishiga katta turtki bo‘ldi. o‘rta osiyo x– xiv asrlarda sharqda ilg‘or ijtimoiy tafakkurlar rivojlangan bir markazga aylandi. bu davrda dunyoga mashhur bo‘lgan forobiy, ibn sino, yusuf xos hojib, amir …

5 / 12

etiga uning tomonidan «men bu kitobni yuz marta o‘qidim», boshqa bir kitobda esa «bu kitobni qirq marta o‘qidim, lekin yana o‘qishim kerak», deb yozilgan. forobiy aristotel asarlarini o‘qib o‘rganish bilan birga, ularga sharhlar ham yozgan. buyuk alloma ibn sino aristotelning «metafizika» asarini forobiy yozgan sharhlar yordami bilangina to‘liq tushunganligi haqida yozgan. forobiy bugungi kunda ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan moddiy ehtiyojlar to‘g‘risida ta’limot yaratdi. uning fikricha, odamlarning ehtiyoji jamiyat shakllanishining asosiy sababidir. «tabiatan har bir odam shunday yaralganki, u yashashi va kamol topishi uchun ko‘p narsalarga ehtiyoj sezadi. ularni u bir o‘zi topa olmaydi va ularga erishish uchun kishilar jamoasiga muhtoj bo‘ladiki, uning har biri u ehtiyoj sezayotgan narsalardan biron-birini beradi. bunda har bir odam boshqalarga nisbatan xuddi shunday holatda bo‘ladi». jamiyat shakllanishi uchun moddiy ehtiyojlar to‘g‘risida bunday tushuncha o‘sha davrdagi ilg‘or fikrlardan hisoblanadi. shu bilan birga, moddiy boylik yaratishdagi mehnat va mehnat qurollarining ahamiyatini, har xil hunar turlarini uqtirib o‘tgach, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 12 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o'rta asrdagi iqtisodiy g'oyalar, qarashlar"

3-mavzu. o'rta asrdagi iqtisodiy g'oyalar, qarashlar 1. o‘rta asr davridagi iqtisodiy qarashlarning o‘ziga xosligi. arab mamlakatlaridagi iqtisodiy g‘oyalar o‘rta asr davriga (feodalizm) kelib iqtisodiy hodisa va jarayonlarni ancha to‘g‘ri aks ettirgan iqtisodiy g‘oya va nazariyalar shakllandi va rivojlandi. ular o‘sha davrdagi ijtimoiy, iqtisodiy rivojlanishidan kelib chiqqan holda o‘ziga xos xususiyat kasb etadi. bunday xususiyatlardan biri, eng avvalo, iqtisodiy g‘oya va nazariyalarda diniy qarashlarning ustunligidir. o‘sha davrda xo‘jalik hayotidagi diniy-axloqiy me’yorlar, ularning bozor iqtisodiy munosabatlari va ijtimoiy tizimda demokratik tamoyillarning o‘rnatilishiga to‘sqinlik qilishi yangi iqtisodiy g‘oya, nazariyalarning din “pardasiga o‘rab” berilishiga sabab bo‘lgan. o‘rta as...

Этот файл содержит 12 стр. в формате DOC (134,5 КБ). Чтобы скачать "o'rta asrdagi iqtisodiy g'oyalar, qarashlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o'rta asrdagi iqtisodiy g'oyala… DOC 12 стр. Бесплатная загрузка Telegram