ontologiya – borliq haqidagi falsafiy ta’limot

PPT 50 стр. 6,5 МБ Бесплатная загрузка

50 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 6,5 МБ

Тип файла PPT

Страницы 50

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 50

ontologiya – borliq haqidagi falsafiy ta’limot ontologiya – borliq haqidagi falsafiy ta’limot alijonova g.m. reja: 1. ontologiya tushunchasining mazmun mohiyati 2. borliq va mavjudlik 3. borliqning atributlari 4. fazo va vaqt, makon va zamon borliq falsafiy bilimlarning alohida sohasi bo‘lib, unda borliq va yo‘qlik, mavjudlik va nomavjudlik muammolariga doir masalalarning keng doirasi o‘rganiladi, shuningdek mavjudlik sifatiga ega bo‘lgan barcha narsalarning mohiyati aniqlanadi. umum qabul qilingan falsafa tilida u ontologiya deb ham ishlatiladi. «ontologiya» atamasi (yunoncha ontos – borliq, logos – so‘z, talimot), borliq haqidagi talimot degan manoni anglatadi, ilmiy kategoriyasi sifatida falsafada xvii asrdan beri qo‘llanilmoqda. ontologiya har qanday falsafiy dunyoqarashning negizi hisoblanadi va shu tariqa o‘z tarkibiga kirmaydigan boshqa falsafiy muammolar talqinini ko‘p jihatdan belgilaydi. borliq masalasi insonning dunyoni oqilona anglash yo‘lidagi ilk urinishlaridayoq duch kelgan barcha masalalarning negizi hisoblanadi. muayyan narsalar mavjudligi yoki mavjud emasligi masalasi inson falsafiy mulohaza yurita boshlagani zahotiyoq uning diqqat markazidan o‘rin oldi. mifologiyaning …

2 / 50

ratsiyalarda hozirgacha mavjud. foma akvinskiy ontologiyasida borliq ham ehtimol tutilgan, ham amalda mavjud deb qaraladi. borliq - ayrim narsalarning mavjudligi, yani substansiyadir. foma akvinskiy imkoniyat va voqelik kabi kategoriyalar bilan bir qatorda materiya va shakl kategoriyalarini ilmiy muomalaga kiritadi. bunda materiya imkoniyat sifatida, shakl esa – voqelik sifatida qaraladi. “fuqarolik siyosati” va “fozil shahar odamlari” asarida borliq va uning ibtidosi masalasi haqida fikr yuritadi. forobiy borliq muammosini hal qilishda “vujudi vojib” va “vujudi mumkin”ning o‘zaro nisbatiga murojaat qiladi. uning fikricha “vujudi vojib” barcha mavjud yoki paydo bo‘lishi mumkin bo‘lgan narsalarning birinchi sababi. birinchi sabab sifatida u o‘zga turtkiga muhtoj emas. u mutloq borliq va donishmandlik ifodasi. “vujudi mumkin” esa doimo o‘zgarishda, ziddiyatli munosabatlarda bo‘lib, unda barcha narsalar oddiydan murakkabga, tartibsizlikdan tartiblilikka qarab harakat qiladi. “vujudi vojib“ yaratgan eng buyuk voqelikdan biri inson aqlidir. u “fuqarolik siyosati” asarida borliqni olti darajaga bo‘ladi: ibn sino fikricha ham borliqning asosi “vujudi vojib” yani …

3 / 50

mning ham boshi, malakut (farishtalar) va mulk (moddiyat) olamlarining asosi, butun borliq va odamning manbaidir. uni sufizmda jabarut, deb ataydilar (jabarut – arab tilida «buyuklik», ulug‘lik degan manolarni bildiradi) borliq, uning mutlaq vujudning haqiqati (asl mohiyati) ekanligi, butun borliqda yagona, bitta vujud mavjudligi va u alloh taolo ekanligi, boshqa vujudlar esa uning mavjudligi tufayli bor bo‘lgani haqidagi g‘oyalar vahdat ul-vujud falsafasining borliqshunosligi – ontologiyasini tashkil etadi. vahdat ul-vujud nazariyasining asoschisi shayx ul-akbar muhyiddin ibn al-arabiy(1165–1240)ning ilmiy-falsafiy g‘oyalari asosan quyidagi masalalarga bag‘ishlangan: - barcha narsalarning asl mohiyati allohdir; - allohdan tashqari hech qanday mavjudot yo‘q; - barcha narsalarning javhari (substansiyasi) yagonadir, shuning uchun, olamning har qanday qismi, hatto zarrasi ham shu yaxlit olam kabidir. sеn: «sizlar haqiqatan ham yerni ikki kunda yaratgan zotga kufr kеltiryapsizmi va unga tеngdoshlar qo‘shyapsizmi?! axir u zot olamlarning robbi-ku u zot o‘sha(еr)ning ustida tog‘larni qildi, uni barakotli qildi va uning (ahli) rizqini to‘rt kunda o‘lchovli etib …

4 / 50

tning o‘lchovidir. (fussilat 12.) (shunday qilib, osmonlaru yer olti kunda barpo qilindi. u kunlar qanday kunlar ekanini allohning o‘zigina biladi. ulamolarimiz, agar alloh taolo xohlasa, bularni ko‘z ochib yumguncha yaratar edi, lеkin bandalariga puxtalikni o‘rgatish uchun shoshilgani yo‘q, dеydilar. axir hajmini, ichlaridagi narsalarni tasavvur ham qilib bo‘lmaydigan darajada ko‘p va katta bo‘lgan yetti osmonning har birida allohning vahiysi asosida ish ko‘rilsa-da inson allohga kufr kеltirib o‘tirsa, shu to‘g‘ri bo‘ladimi? insonga yaqin osmonga yulduzlarni ziynat qilib yaratdik. o‘sha yulduzlar osmonni jinu shaytonlardan qo‘rib turadilar) mavjudlik tushunchasining tahlili uning «hozirlik», «dunyo» va «qo‘l ostidalik» tushunchalari vositasida ifodalanuvchi fenomenlar bilan ontologik o‘zaro aloqasini qayd etishdan boshlanadi. bunda mavjudlikni borliq turlaridan biri sifatida tushunish mumkin emasligi, mavjudlik muammosini, «uning shartlari va chegarasini» atroflicha o‘rganish zarurligi takidlanadi. faylasuflar hatto mavjudlik to‘g‘risidagi masalani qo‘yish usulida ham aniq bir to‘xtamga kelganlari yo‘q. bu xususda xaydegger «ongga nisbatan transsendent» bo‘lgan narsa mavjudmi, tashqi dunyoning mavjudligini isbotlash mumkinmi, mavjudlikni …

5 / 50

l kuchi bilan yoki fizik energiya tasirida, balki inson miyasi – tafakkur energiyasi yordamida ham amalga oshirilishini talab qiladi. substansiya (lot. substantia – mohiyat, birinchi asos), narsalarning yagona asosga egaligi, ularning kelib chiqishi bilan belgilangan umumiy va uzviy xossalari esa – atributlar (lot. attributum –xos bo‘lgan, qo‘shib olingan) degan g‘oyaga asoslanadi. shunday qilib, biron-bir obektning borlig‘i deganda substansial borliq, yani obektning substansiyadan vujudga kelishi bilan belgilangan borliq tushunilsa, bu obektni mavjud deb hisoblash orqali biz unda muayyan atributlarning mavjudligini taxmin qilamiz (holbuki «sof borliq»dan bunday borliqning tabiati haqida biron-bir taxmin kelib chiqmaydi). materiya haqidagi tasavvurlar rivojlanishining ikkinchi bosqichi yangi davr (xvi-xvii asrlar) falsafasida materiya tushunchasi fizikada qabul qilingan muayyan o‘zgarmas xossalar yig‘indisi sifatidagi «modda» tushunchasi bilan ayniylashtirilgan. masalan, ingliz materialistlari f.bekon va t.gobbs bunday xossalar qatoriga ko‘lamlilik, shakl, og‘irlik va hokazolarni kiritgan. bazan materiya tushunchasi bitta muayyan «birlamchi» xossa, masalan ko‘lamlilik yoki massa bilan ayniylashtirilgan (r.dekart, i.nyuton ).

Хотите читать дальше?

Скачайте все 50 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ontologiya – borliq haqidagi falsafiy ta’limot"

ontologiya – borliq haqidagi falsafiy ta’limot ontologiya – borliq haqidagi falsafiy ta’limot alijonova g.m. reja: 1. ontologiya tushunchasining mazmun mohiyati 2. borliq va mavjudlik 3. borliqning atributlari 4. fazo va vaqt, makon va zamon borliq falsafiy bilimlarning alohida sohasi bo‘lib, unda borliq va yo‘qlik, mavjudlik va nomavjudlik muammolariga doir masalalarning keng doirasi o‘rganiladi, shuningdek mavjudlik sifatiga ega bo‘lgan barcha narsalarning mohiyati aniqlanadi. umum qabul qilingan falsafa tilida u ontologiya deb ham ishlatiladi. «ontologiya» atamasi (yunoncha ontos – borliq, logos – so‘z, talimot), borliq haqidagi talimot degan manoni anglatadi, ilmiy kategoriyasi sifatida falsafada xvii asrdan beri qo‘llanilmoqda. ontologiya har qanday falsafiy dunyoqarashning negizi his...

Этот файл содержит 50 стр. в формате PPT (6,5 МБ). Чтобы скачать "ontologiya – borliq haqidagi falsafiy ta’limot", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ontologiya – borliq haqidagi fa… PPT 50 стр. Бесплатная загрузка Telegram