gnoseologiya bilish haqidagi falsafiy ta’limot

PDF 35 pages 1.3 MB Free download

35 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type PDF

Pages 35

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 35

gnoseologiya bilish haqidagi falsafiy ta’limot gnoseologiya bilish haqidagi falsafiy ta’limot alijonova g.m. 1. bilish va uning shakllari 2. bilishning obyekti, subyekti va predmeti 3. bilish darajalari bilishning mohiyati, shakllanish va rivojlanish qonuniyatlari, xususiyatlarini o‘rganish falsafa tarixida muhim o‘rin egallab kelmoqda. inson o‘z bilimi tufayli borliq, tabiat, jamiyatni va nihoyat, o‘z-o‘zini o‘zgartiradi. bilishga qaratilgan inson faoliyatini va uni amalga oshirishning eng samarali usullarini tadqiq etish falsafa tarixida muhim ahamiyatga ega. shu bois ham falsafaning bilish masalalari va muammolari bilan shug‘ullanuvchi maxsus sohasi — «gnoseologiya» vujudga keldi va u qadimgi lotincha «gnozis» — bilish va «logos» — fan, ilm ma’nolarini anglatadi. inson bilishi nihoyatda ko‘p qirrali, murakkab va ziddiyatli jarayondir. gnoseologiya asosan, bilishning falsafiy muammolarini hal etish bilan shug‘ullanadi. har bir tarixiy davr jamiyatning rivojlanish ehtiyojlaridan kelib chiqib, gnoseologiya oldiga yangi vazifalar qo‘yadi. xususan, xvii asr o‘rtalarida yevropalik faylasuflar ilmiy bilishning ahamiyati, haqiqiy ilmiy bilishlar hosil qilishning usullarini o‘rganish, ilmiy haqiqat mezonini …

2 / 35

loaqal ta’lim oluvchi yoki tinglovchi, ilmu ulamolarni sevuvchi bo‘lgin  agar inson ilm nuri bilan o‘z yo‘lini yoritmasa, zulmat va nodonlik ko‘chasida qoladi. kishi qalbining nuri ilm va ma’rifat bilan baquvvat bo‘ladi. insoniyatning qadri ilm bilan hosil bo‘ladi. ilmdan hali hech kim zarar ko‘rgan emas. abdibek sheroziy  ilmsiz iliksiz so‘ngak kabi bo‘shdir, iliksiz so‘ngakka qo‘l urilmaydi. bilim bilan kishining martabasi oshdi, ilmsizlik esa kishini tubanlashtirdi. bilimli kishi keraqli so‘zni so‘zlaydi, keraksiz so‘zni ko‘mib tashlaydi. ahmad yugnakiy parmenid “haqiqat bu borliqni bilish, uning asosiy mezoni esa betakrorlik, doimiylik va abadiylikdan iboratdir” suqrot esa, “har bir odam o‘z fikriga ega bo‘lishi mumkin, ammo haqiqat barcha uchun bitta bo‘lishi lozim”. suqrot dialog usulining ijodiy qismi ana shunday haqiqatga erishishga qaratilgan edi. suqrot, birinchi bo‘lib, bilimni tushuncha darajasiga ko‘tarib dastlabki gnoseologik nazariyaga asos soladi. suqrot haqiqatni topishidagi o‘z usulini “doyalik mahorati” bilan solishtirgan. keyinchalik esa aqidaparastlikka qarshi qaratilgan uning tanqidiy savol berish usuli …

3 / 35

uchun ham u “tashqi narsalarning ta’siri natijasida biluvchida ularga muvofiq keladigan (his–tuyg‘uli siymolar) paydo bo‘ladiki, aql ulardan bilinayotgan narsaning “aqliy qiyofasini” idrok etadi va shu yo‘l bilan uning mohiyatini bilib oladi” degan xulosaga keladi. abu nasr forobiy “haqiqiy bilim izlaniladi va tahmin qilinadi”, deb hisoblaydi. shuning uchun ham mutafakkir “hamma odamlar ham haqiqatni turli yo‘llar bilan o‘zlashtirishga qodirlar, ular turli vositalar bilan o‘z ruhiyatlarida turli xil ilmlar orttirishga intiladilar va unga erishadilar ham” deydi. abu rayhon beruniy esa yuksak aql–zakovat, har qanday narsaga tanqidiy nuqtai nazardan yondashish, haqiqatni faqat tajribalar, tadqiqotlar olib borish yo‘li bilan aniqlash mumkin deb hisoblaydi. shuningdek, alloma ilohiy haqiqat ya’ni xudo haqida gapirib “azaldan unda olimlik bor. hech bir vaqt bilimsiz bo‘lgan emas.uning zoti–olim. u,avval ilmsiz bo‘lib, keyin ilm o‘rgangan zot emas”, - deb yozadi. ingliz olimi f.bekon haqiqatni o‘ziga xos epistemologik jihati haqida to‘htalib o‘tadi. shuningdek, u haqiqatni bilishdagi to‘siqlarni birma–bir sanab o‘tadi. uning fikricha, …

4 / 35

qatligi ayon bo‘lmasa ham isbotsiz asos qilib olinadigan zaruriy qoida yoki “amaliy” aqlning talabidir” deb yozadi. gegel esa “haqiqat o‘zida, o‘zining birligida turli tumanlikni, jumladan, voqeylikning qarama– qarshi tomonlarini ham sig‘dira olsagina haqiqat bo‘la oladi” deb hisoblaydi. shu ma’noda gegel “majhul haqiqat yo‘q, haqiqat hamma vaqt muayyandir” - degan xulosaga keladi. bunday bilish va bilim munosabatlari mohiyatini tushunishda dekart -“aqlni boshqarish qoidalari”; lokknin“insoniy ong haqida tajriba”;g leybnisga tegishli “inson ongi haqida yangi tajriba” berklining “odamzot bilimi boshlanishining talqini”; yumning “inson tabiati haqida talqin”; kantning “sof aql tanqidi” va boshqa shu kabi faylasuflarning asarlari muhim manba hisoblangan. mashhur fizik, nobel mukofoti sovrindori albert eynshteyn aytgan edi: “ilm dinsiz oqsoqdir. din ilmsiz ko’rdir.” kundalik faoliyat jarayonida tajribalar orqali bilimlar hosil qilish butun insoniyatga xos bolgan bilish usulidir. bilimlar bevosita hayotiy ehtiyojdan, farovon hayot kechirish zaruratidan vujudga kelgan va rivojlangan. insoniyatning ancha keyingi taraqqiyoti davomida ilmiy faoliyat bilan bevosita shug‘ullanadigan va ilmiy nazariyalar …

5 / 35

hum, tabiiy va ijtimoiy bolishi mumkin. bilish obyektlari eng kichik zarralardan tortib ulkan galaktikagacha bolgan borliqni qamrab oladi. bilish obyektlariga asoslanib, bilim sohalari tabiiy, ijtimoiy-gumanitar va texnik fanlarga ajratiladi. bilish subyekti. bilish bilan shug‘ullanuvchi kishilar va butun insoniyat bilish subyekti hisoblanadi. ayrim tadqiqotchi olimlar, ilmiy jamoalar, ilmiy tadqiqot institutlari ham alohida bilish subyektlaridir. inson va butun insoniyat ayni bir vaqtda ham bilish obyekti, ham bilish subyekti sifatida namoyon boladi. bilish predmeti subyektning bilish faoliyati qamrab olgan bilish obyektining ayrim sohalari va tomonlaridir. fanning o‘rganish sohasi tobora konkretlashib boradi. tabiatshunoslik fanlarini bilish predmetiga qarab botanika, zoologiya, geografiya, ixtiologiya va boshqa sohalari vujudga kelgandir. tadqiqot predmeti fanlarni bir-biridan farqlashga imkon beradigan muhim belgidir. oliy yuqori quyi bilish darajalarini shartli ravishda: insonning sezgi a’zolari (ko‘rish, eshitish, hid bilish, ta’m bilish, teri sezgisi) boshqa mavjudotlarda bolgani singari uning narsalarga xos xususiyat, belgilarini farqlash, tabiiy muhitga moslashish va himoyalanishi uchun yordam beradi. bilishning quyi bosqichida …

Want to read more?

Download all 35 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gnoseologiya bilish haqidagi falsafiy ta’limot"

gnoseologiya bilish haqidagi falsafiy ta’limot gnoseologiya bilish haqidagi falsafiy ta’limot alijonova g.m. 1. bilish va uning shakllari 2. bilishning obyekti, subyekti va predmeti 3. bilish darajalari bilishning mohiyati, shakllanish va rivojlanish qonuniyatlari, xususiyatlarini o‘rganish falsafa tarixida muhim o‘rin egallab kelmoqda. inson o‘z bilimi tufayli borliq, tabiat, jamiyatni va nihoyat, o‘z-o‘zini o‘zgartiradi. bilishga qaratilgan inson faoliyatini va uni amalga oshirishning eng samarali usullarini tadqiq etish falsafa tarixida muhim ahamiyatga ega. shu bois ham falsafaning bilish masalalari va muammolari bilan shug‘ullanuvchi maxsus sohasi — «gnoseologiya» vujudga keldi va u qadimgi lotincha «gnozis» — bilish va «logos» — fan, ilm ma’nolarini anglatadi. inson bilishi nihoya...

This file contains 35 pages in PDF format (1.3 MB). To download "gnoseologiya bilish haqidagi falsafiy ta’limot", click the Telegram button on the left.

Tags: gnoseologiya bilish haqidagi fa… PDF 35 pages Free download Telegram