teodolit va uning qismlari

DOCX 16 pages 993.3 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 993.3 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

10-ma’ruza. teodolit va uning qismlari. reja: 1. teodolit va uning qismlari. 2. ko‘rish vositalari. 3. ko‘rish trubasini ko‘zga va narsaga to‘g‘rilash. 4. teodolit turlari. tayanch iboralar: gorizontal qo‘yilish, kollimatsion tekisliklar, teodolit, oddiy teodolit, takroriy teodolit, metall limbli, optik, taglik, o‘rnatish vinti, shtativ, limb, alidada, verner, verner aniqligi, mikroskoplar, shtrixli mikroskop, shkalali mikroskop, adialaklar, doiraviy, silindrik adialaklar, ampula, adialak o‘qi, adialak g‘ilofi. teodolit va uning qismlari. teodolit joyda burchakning gorizontal qo‘yilishini o‘lchash asbobi bo‘lib, 11.2-shaklda ko‘rsatilganidek quyidagi asosiy qismlardan iborat: taglik 1, limb 2, alidada 4, adilak 6 va ko‘rish trubasi 8. teodolitning limbi aylanmasa, bu teodolit oddiy, aylansa—takroriy teodolit deyiladi. takroriy teodolit limbining maxsus mahkamlash va qaratish vintlari bo‘ladi, oddiy teodolitda esa ular bo‘lmaydi. teodolitlar limbining nimadan yasalishiga qarab, ular metall limbli va optik teodolitlarga bo‘linadi. metall limbli teodolitlarning gorizontal hamda vertikal doiralari mis yoki bronzadan yasaladi (tt-50, tt-5 markali teodolit—taxometrlar). 11.2-shakl. teodelit sxemasi. vv1—asbob aylanish (vertikal) o‘qi; hh1—silindrik adilak …

2 / 16

k uchlarida (11) o‘rnatilgan uch ko‘targich vint 10 lar yordamida shtativ ustiga o‘rnatiladi. quyi tomonda taglikni shtativga mahkamlash uchun maxsus (prujinali yoki prujinasiz) o‘rnatish vinti 13 bo‘ladi, u o‘rnatish vinti deyiladi. ko‘tarish vintlari bilan adilak 6 yordamida asbob gorizontal vaziyatga keltiriladi. 11.2a-shakl. shtativ va shovunlar. a—oyog‘i o‘zgaradigan yog‘och shtativ, b—moslamali shovunlar; 1—shtativ boshi, 2—o‘rnatish vinti, 3—oyoq uzunligini boshqaruvchi, 4—siquv moslamasi, 5—oyog‘i, 6—tayanch, 7—metall uchli qalpoq. 8—oyoq remeni, 9—yelka remeni. shtativ. gost 11897—78 ga ko‘ra, shtativlar ikki tipga bo‘linadi. 1. shn shtativi, bu shtativ yaxlit uch oyoqli, uzunligi o‘zgarmaydi. 2. shr shtativi, bu shtativ suriluvchi ikkilanma uch oyoqli, quyidagi o‘lchamda bo‘ladi (11.2-shakl, a): shn-200 shtativi (200—shtativ doiraviy boshining diametri mm da), oyoqlarining uzunligi 1,70 m bo‘lib, t1, yorug‘lik dalnomeri sb-6 o‘rnatiladi. shn-160 shtativi, oyoqlari 1,60 m bo‘lib, n-05 ga moslangan. shr-160 shtativi yig‘ma oyoqlarining uzunligi 1,60 m bo‘lib, t2, t5, t15, tzo teodolitlariga, te, td, tv, tn taxeometrlariga, sm-2, sm-5 yorurlik …

3 / 16

mb markazida aylanuvchi, uchida ma’lum moslama bo‘lgan chizg‘ich 2 dir. teodolitlarda alidada limb markazida aylanuvchi doira 4 bo‘lib, bir diametrining ikki uchidagi yo‘nilgan qirra (5) ga qilingan maxsus shtrixlar (verner) yordamida limb bo‘laklaridan sanoq olinadi (11.z-shakl). alidadaning ham mahkamlash va qaratish vintlari bo‘ladi. 11.3-shakl. limb va alidada sxemasi; 11.4-shakl. 1—limb, 2—alidada, 3—limbdagi gradus bo‘laklari, 4—alidada doirasi, 6—verner verner va uning nazariyasi. verner limb va planimetr g‘ildiragi bo‘laklaridan sanoq olishda ishlatiladi. u quyidagicha yasaladi. agar a v yoyi limb bo‘lagi bo‘lib, undan p ta bo‘lak olinsa, bir bo‘lagining qiymati l deyilsa, av=nl bo‘ladi. av yoyga teng yoy alidadaning qirrasidan olinib, p+1 bo‘lakka bo‘linsa va bir bo‘lakning qiymati q deyilsa, av=(p+1) q bo‘ladi (11.4-shakl). shunda nl=(p+1) q (a) l—q=t bo‘ladi deb olinsa, bu verner aniqligi deyiladi. t ni topish uchun q o‘rniga uning (a) dagi qiymati ni qo‘ysak, (11.2) chiqadi, ya’ni verner aniqligi limbning bir bo‘lagi qiymati (l) ni verner bo‘laklarining soni …

4 / 16

vernerning minutli shtrixlari uzun, 30" li shtrixlari esa qisqa chizilgan. 11.5-shakl, b da vernerning 0 shtrixi limbning 1° li shtrixidan to‘rt bo‘lak o‘tgan, shunga ko‘ra limbdagi sanoq l°40 bo‘ladi; keyin vernerning 0 shtrixidan chapdagi 5 raqami yozilgan shtrix o‘ng tomonidagi kichik shtrix, ya’ni 0 shtrixdan chapdagi 9-shtrix limbning shtrixiga to‘g‘ri kelgan; shunga ko‘ra sanoq 90,5'=4,5' bo‘ladi. shunda verner sanog‘i 1°40'+4,5'=1°44,5' bo‘ladi, 11.5-shakl, a da esa sanoq 160°40' ga teng. 11.5-shakl. mikroskoplar. metall limbni mayda bo‘laklarga bo‘lish mumkin bo‘lmaganidan vernerlar yordamida 30" dan kichik aniqlik bilan sanoq olish mumkin bo‘lmaydi. optik teodolitlarda verner o‘rnida mikroskoplar ishlatiladi. mikroskop shtrixli va shkalali bo‘ladi. shtrixli mikroskop. mikroskop verner lupasi o‘rnida yoki boshqa yo‘l bilan limb shtrixlaridan sanoq olish moslamasidir. bunda truba ichiga, linzalaridan tashqari, bir shisha plastinka ham o‘rnatiladi. bu plastinka o‘rtasiga yolg‘iz bir vertikal shtrix chiziladi va bu shtrix bo‘yicha bo‘laklardan sanoq olinadi (11.6-shakl, a), bu shtrix indeks deyiladi. sanoq olishda limb bo‘laklaridan …

5 / 16

.6-shakl, b da limbi 20' dan bo‘lingan doiraning bir qismi (bir gradusi) ko‘rsatilgan. plastinkada limbning bir bo‘lagiga baravar yoy olib, u 10 bo‘lakka bo‘lingan, shunga ko‘ra shkalaning bir bo‘lagi 2' ga teng. shunda shakl bo‘yicha sanoq 34°20'+6,6'2=34°33,b' bo‘ladi. t-15 va t-5 teodolitlaridagi shkalali mikroskoplar turlicha bo‘ladi, ular bilan keyinroq tanishamiz. adilaklar. adilak geodezik asboblarni ishlatishdan oldin ularni gorizontal vaziyatga keltirish uchun kerak bo‘ladigan asbob bo‘lagi bo‘lib, ko‘rinishi jihatidan doiraviy va silindrik bo‘ladi. silindrik adilak aniqroq bo‘lganidan ko‘p ishlatiladi. adilaklar ampula, g‘ilof va taglikdan iborat. ampula—ichki yuzasi ma’lum gradusli yoy qilib ishlangan shisha nay (11.7-shakl). ampula issiq. efir sulfat yoki spirt bilan to‘ldirilgach, nayning og‘zi kavsharlab qo‘yiladi. ampula ichidagi suyuqlik sovigach, pufakcha (bo‘shliq) hosil bo‘ladi; u hamisha eng baland joyni egallaydi. 11.7-shakl. a. silindrik adilak ampulasi; b—reversion adilak ampulasi, v—kamerali adilak ampulasi. —adilak bir bo‘lagining qiymati, hh1—adilak o‘qi. ampula bo‘laklarining o‘rta nuqtasi (0) adilakning nol punkti deyiladi; 0 ga urinma bo‘lgan …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "teodolit va uning qismlari"

10-ma’ruza. teodolit va uning qismlari. reja: 1. teodolit va uning qismlari. 2. ko‘rish vositalari. 3. ko‘rish trubasini ko‘zga va narsaga to‘g‘rilash. 4. teodolit turlari. tayanch iboralar: gorizontal qo‘yilish, kollimatsion tekisliklar, teodolit, oddiy teodolit, takroriy teodolit, metall limbli, optik, taglik, o‘rnatish vinti, shtativ, limb, alidada, verner, verner aniqligi, mikroskoplar, shtrixli mikroskop, shkalali mikroskop, adialaklar, doiraviy, silindrik adialaklar, ampula, adialak o‘qi, adialak g‘ilofi. teodolit va uning qismlari. teodolit joyda burchakning gorizontal qo‘yilishini o‘lchash asbobi bo‘lib, 11.2-shaklda ko‘rsatilganidek quyidagi asosiy qismlardan iborat: taglik 1, limb 2, alidada 4, adilak 6 va ko‘rish trubasi 8. teodolitning limbi aylanmasa, bu teodolit oddiy, aylans...

This file contains 16 pages in DOCX format (993.3 KB). To download "teodolit va uning qismlari", click the Telegram button on the left.

Tags: teodolit va uning qismlari DOCX 16 pages Free download Telegram