islom dini aqidaviy yo'nalishlari va maktablari

DOCX 11 pages 59.2 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 59.2 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

7-mavzu. islom dinining aqidaviy yo`nalishlari va maktablari reja: 1. kalom ilmining shakllanishi. ilk aqidaviy adabiyotlarning islom dinining qabul qilinishidagi o`rni. 1. islom oqimlari va yo‘nalishlarining paydo bo’lishi sabablari, eʼtiqodidagi bo‘linishlarning sabablari va oqibatlari. 1. sunniylik va shialik yo‘nalishlarining paydo bo‘lishi va ular eʼtiqodidagi farqlar. 1. moturidiylik va ashʼariylik maktablari. tayanch so’z va iboralar: tasavvuf, sunniylik, shialik, xanafiya, molikiya, shofi’iya, hanbaliya, zaydiya, isno’ashariya, ja’fariya, ismoiliya 1- reja bayoni. kalom ilmining shakllanishi. ilk aqidaviy adabiyotlarning islom dinining qabul qilinishidagi o`rni. kalom(arab.-ravon nutq, jumla,gap,so’z)-islom ilohiyot ilmi. viii asrda arab xalifaligida paydo bo’lgan. kalom islom diniy ta’limotini asoslashga harakat qiladi. kalom ilmi tarafdorlari mutakallimlar deyiladi. kalom ilmi turli diniy-siyosiy guruhlar(xorijiylar,qadariylar, jabariylar, murjiiylar va h.k) paydo bo’lishi bilan bog’liq bahslar jarayonida vujudga keldi va taraqqiy etdi. moturidiya ta’limotiga movarounnahrlik olim abu mansur al–moturidiy asos solgan. aksariyat manbalarda moturidiy 870 yili samarqandning “moturid” qishlog‘ida tug‘ilgani va samarqandda 944 yili vafot etgani haqida ma’lumotlar uchraydi. ba’zi manbalarda …

2 / 11

da tan olingan va “moturidiya” deb atalgan. mazkur maktab o‘zining yarim–ratsionalistik qarashlari bilan boshqa aqidaviy ta’limotlardan ajralib turadi. unda, masalalarning echimini topishda faqat qur’on va sunnatga tayanibgina qolmasdan, mantiqiy tafakkur orqali ham yondoshilgan. moturidiya ta’limotida asosan mo‘‘taziliya, shia, xorijiya, jabariya, qadariya kabi ta’limotlarga raddiyalar berilgan. moturidiya ta’limoti xi–xii asrlarda keng miqyosda rivojlangan. ushbu davrlarda endi ta’limot nafaqat movarounnahrda, barki xuroson, iroq. misr va shom o‘lkalariga ham tarqala boshlangan. bunda moturidiya ta’limoti vakillaridan abul mu’in an–nasafiy, abu hafs an–nasafiy, alouddin as–samarqandiy, nuriddin as–sobuniy, ibrohim as–saffor, alouddin al–asmandiy kabi movarounnahrlik olimlarning katta bo‘lgan. ash’ariya. ushbu ta’limotga basralik abul hasan al–ash’ariy (873–936) asos solgan. ash’ariy umrining yarmini asosan mo‘‘taziliyaga qarshi kurashishga bag‘ishlagan bo‘lsada, dastlab uning o‘zi mazkur ta’limot vakili bo‘lgan. mo‘‘taziliya ta’limotida ash’ariyning ustozi abu ali al–jubboiy bo‘lgan. qirq yoshida u mo‘‘taziliya ta’limotidan voz kechadi va bag‘dodga ko‘chib umrining oxirigacha o‘sha erda yashagan. ash’ariy muhammad ibn jarir at–tabariy, ibrohim ibn ahmad al–marvaziy, mahmud …

3 / 11

utasavvif atamalarining kelib chiqishi haqida xilma–xil qarashlar mavjud. hozirgi paytga kelib ko‘proq tasdiqlangan va ko‘pchilik (sharq va g‘arb olimlari) tomonidan qabul qilingan fikr shuki, ushbu atama «jun, yung» ma’nosini bildiruvchi suf (o‘zak harflari – svf) so‘zidan olingan. bundan tashqari mazkur atamaning kelib chiqishi ilk islom davrida zohidlik guruhlari ko‘rinishida shakllangan «ahl as–suffa» (payg‘ambarning madinadagi uyi yaqinidagi suffaga yig‘iluvchi zohid kishilar)ga tegishli degan fikrlar ham mavjud. g‘arbiy evropa tadqiqotchilari esa to xx asrga qadar uni yunoncha – «sophia» (hikmat) so‘zidan kelib chiqqan degan fikrga moyil bo‘lganlar. sufiylik amaliyotining asosini zikr tashkil etadi. tariqat hayotini tashkil etishda tasavvufda ustoz–shogird sifatida qabul qilingan murshid–murid aloqalari muhim rol o‘ynaydi. aynan shu aloqa jamiyat ichida o‘zaro manfaatlarni birgalashib himoya qiluvchi tashkilot tuzilishi uchun asos bo‘lib xizmat etdi. 2-reja. islom oqimlari va yo‘nalishlarining paydo bo’lishi sabablari, eʼtiqodidagi bo‘linishlarning sabablari va oqibatlari. rasululloh (s.a.v.) shunday deganlar: “yahudiylar 71 firqaga bo‘linganlar. nasroniylar 72 firqaga bo‘linganlar. mening ummatim 73 …

4 / 11

keldilar. muhojirlar xalifani quraysh qabilasidan saylanishini xohlar edilar. chunki quraysh qabilasi arabiston yarim orolida nufuzi yuqori edi. agar xalifa boshqa qabiladan saylansa, davlat ichida fitna oralashi shubxasiz, chunki muxojirlar birinchilardan bo‘lib payg‘ambarga iymon keltirganlar va makka mushriklarining azoblarini birga totgan edilar. ansorlar esa muhojirlardan ko‘ra xalifalikka o‘zlarini xaqliroq deb bilardilar. ular payg‘ambar qiyin axvolda qolganda unga yordam qilganlar va o‘z shaharlarining to‘rini bo‘shatib bergandilar va u bilan birga mushriklarga qarshi elkama-elka turib jang qilgan edilar. muhojirlar xalifalikka quraysh qabilasining nomzodini qo‘yar ekanlar, payg‘ambarning “imomlik quraysh xaqqi”, “imomlik qurayshdan, qozilik ansordan va azon chaqirish esa xabashdandir” - degan hadislarini dalil qilar edilar. ular xalifalikka umar ibn al-xattob yoki abu ubayda ibn jarroxning nomzodini ko‘rsatardilar. mazkur xalifalikka nomzodlar orasida payg‘ambarning urug‘idan xalifa saylanish tarafdorlari ham bor edilar. ular ali ibn abi tolib, abbos, zubayr, fotima va boshqa xoshim urug‘ining vakillari edi. ular xalifalikka payg‘ambar oilasidan boshliq saylash ishtiyoqida edilar. bu guruh xalifalikka …

5 / 11

mbar o‘rinbosarining o‘rinbosari” deb atashlari zarur edi. bunday qiyin talaffuzdan qochish maqsadida umar ibn al-xattob o‘zini “amirul mu’minin”, ya’ni mu’minlarning amiri deb atashlarini ma’qul ko‘rgan edi. xalifalik ali ibn abi tolibga etib kelgach, esa uning tarafdorlari uni “imom” deb atay boshladilar. shunday qilib, ilk arab xalifalari: xalifa, amirul mu’minin va imom laqablari bilan nomlanganlar. shunday qilib islom dini ikki oqimga bo‘lindi: sunniylar va shialar. sunniylar oqimining mazhablari quyidagilardan iborat: xanafiya, molikiya, shofi’iya, hanbaliya mazhablari. shia oqimining mazhablari quyidagilar: zaydiya, isno’ashariya, ja’fariya, ismoiliya, ubaydiya, karmatiylar va boshqalar. abu abdulloh halimiy shunday degan: “ahli sunnaning asosiy xususiyati uchta: 1. har amirning orqasida namoz o‘qish (ya’ni ularni fosiq va fojirga ajratmaslik); 1. har bir davlat rahbarining rahnamoligida jihod qilish (ya’ni ular bilan birga jang qilish, ularga qarshi jang qilmaslik); 1. ahli qibladan bo‘lgan har bir kishiga janoza namozini o‘qish (ya’ni ularni kofir demaslik)”. xorijiylik. hazrat alining yon berganidan norozi bo‘lgan uning 12 ming …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islom dini aqidaviy yo'nalishlari va maktablari"

7-mavzu. islom dinining aqidaviy yo`nalishlari va maktablari reja: 1. kalom ilmining shakllanishi. ilk aqidaviy adabiyotlarning islom dinining qabul qilinishidagi o`rni. 1. islom oqimlari va yo‘nalishlarining paydo bo’lishi sabablari, eʼtiqodidagi bo‘linishlarning sabablari va oqibatlari. 1. sunniylik va shialik yo‘nalishlarining paydo bo‘lishi va ular eʼtiqodidagi farqlar. 1. moturidiylik va ashʼariylik maktablari. tayanch so’z va iboralar: tasavvuf, sunniylik, shialik, xanafiya, molikiya, shofi’iya, hanbaliya, zaydiya, isno’ashariya, ja’fariya, ismoiliya 1- reja bayoni. kalom ilmining shakllanishi. ilk aqidaviy adabiyotlarning islom dinining qabul qilinishidagi o`rni. kalom(arab.-ravon nutq, jumla,gap,so’z)-islom ilohiyot ilmi. viii asrda arab xalifaligida paydo bo’lgan. kalom islom dini...

This file contains 11 pages in DOCX format (59.2 KB). To download "islom dini aqidaviy yo'nalishlari va maktablari", click the Telegram button on the left.

Tags: islom dini aqidaviy yo'nalishla… DOCX 11 pages Free download Telegram