topografik karta va plan nomenklaturasi

DOCX 11 pages 783.4 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 783.4 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

6-ma’ruza. topografik karta va plan nomenklaturasi. reja. 1. topografik karta va uning nomenklaturasi. 2. yassi to‘g‘ri burchakli gauss-kryuger koordinatalari. 3. zonaviy to‘g‘ri burchakli koordinatalar sistemasi. 4. kilometrlar to‘ri. tayanch iboralar: karta nomenklaturasi, varaqlarini nomerlash, varaqlarga bo‘lish, kolonna, meridian, parallel, qator, nomerlash uzoqlamasi, ekvator, masshtab, sfera, trapesiya, gauss proeksiyasi, zona, teng burchakli, konform proeksiya, o‘qiy meridian, zona nomeri, shartli koordinatalar boshi, kilometrlar to‘ri, koordinatomer. to‘rli masshtabdagi kartalar nomenklaturasiga 1:1000000 mashtabli davlat kartasi asos qilib olingan. karta varaqlarini belgilash sistemasi topografik karta nomenklaturasi deyiladi. kartani varaqlarga bo‘lish hamda varaqlar nomenklaturasini belgilash uchun butun yer sharining yuzasi har 6° dan o‘tkazilgan meridianlar bilan 60 ta kolonnaga bo‘linadi: kolonnalar arab raqamlari bilan nomerlanadi, nomerlash uzoqlamasi 180° bo‘lgan meridiandan boshlanib, g‘arbdan sharqqa tomon 1 dan 60 gacha oshib boradi (6.1-shakl). kolonnalar ekvatordan boshlab, shimoliy va janubiy qutblarga tomon har 4° dan o‘tkazilgan parallellar vositasida qatorlarga bo‘linadi. qatorlar o‘rni latin alfavitining bosh harflari bilan belgilanadi. yuqoridagidek …

2 / 11

rafik koordinatlari (kenglik) va (uzoqlik) ma’lum bo‘lsa, 1:1 000 000 masshtabli kartaning shu nuqta joylashgan varag‘ining nomenklaturasini anshqlash uchun qo‘yidagi formuladan foydalanish mumkin (kolonna nomeri t, qator nomeri p deb oliigan): (6.1) agar 180° bo‘lsa, (6.2) bo‘ladi. bu formuladan foydalanishda va larning faqat gradus qiymatlari tegishlicha 6 va 4 ga bo‘linib, butun bo‘linmalar olinadi va ular qiymatiga tegishlicha 31 va 1 qo‘shiladi. masalan, shimoliy yarim sharda biror nuqtaning geografik koordinatalari = 41° 18'; = 69° 17' deylik, shunda kolonna nomeri , qator nomeri esa bo‘ladi. 7.1-shakl. latin alfavitining 11 harfi k bo‘lganidan karta varag‘ining nomenklaturasi n, k-42 ko‘rinishda yoziladi. lekin mamlakatimiz faqat shimoliy yarim sharda joylashgani uchun karta, varag‘ining nomenklaturasini n harfini tashlab, k-42 ko‘rinishida yozish qabo‘l qilingan. 1:1 000 000 masshtabdagi kartaning bir varag‘ini 4 ta teng bo‘lakka bulib, 1:500 000 masshtabdagi kartaning 4 varag‘i hosil qilinadi; ularning nomlari rus alfavitining bosh harflari a, b, v, g bilan belgilanadi …

3 / 11

varag‘ining nomenklaturasi k-42-103-b deb yoziladi (6.4-shakl). 1:50 000 masshtabdagi kartaning bir varag‘iga 4 ta 1:25 000 masshtabli karta varg‘agi joylashadi, bo‘lar rus alfavitining kichik harflari a, b, v, g bilan belgilanadi va kerakli varaq hapfi 1:50 000 masshtabli karta varag‘i nomenklaturasi davomiga yoziladi, bunda 1:25 000 masshtabli karta nomenklaturasi hosil bo‘ladi. misolimizda k-42-103-b-a bo‘ladi (6.4-shakl). 1:25 000 masshtabdagi kartaning bir varag‘ida 4 ta 1:10 000 masshtabli karta varag‘i joylashadi, bo‘lar 1-4 gacha arab raqamlari bilan nomerlanadi va karta nomenklaturasini belgilashda varaq nomeri yigirma besh mingli karta varag‘ining nomenklaturasi oxiriga yoziladi. misolda k-42-103-b-a-1 bo‘ladi. bu varaqlarning joylanishi va nomenklaturasi 6.4-shaklda ko‘r-satilgan. 1:5 000 va undan yirik masshtabdagi planni varaqlarga bo‘lish va nomenklaturasini belgilash uchun 100 000 masshtabli karta varag‘i asos qilib olingan. 1:100 000 masshtab karta varag‘ida 256 (16x16) ta 1:5000, masshtabli plan varag‘i joylashadi, va 1 dan 256 gacha arab raqamlari bilan iomerlanadi. 1:5 000 masshtabli karta varag‘ining nomenklaturasini belgilash …

4 / 11

auss-krgyuger koordinatalari haqida tushuncha. sferani (sharni) tekislikka yoyib bo‘lmaganidan, har qanday karta ma’lum darajada bo‘zilib (xato bilan) chiziladi. har karta varag‘i to‘g‘ri chiziqli trapesiya bo‘lib tasvirlansa ham, joyda, yer shari yoyidan iborat bo‘lgan tomoni egri chiziqli trapesiya ko‘rinishidagi joydir. agar shu trapesiyalarning bir nechasi yonma-yon qo‘yilsa, bir-biriga yopishgan ko‘pyoqlik yasaladi (6.7-shakl). agar tekislikdagi trapesiyalarni bir tekislikka yonma-yon qilib joylasak o‘rtadagi varaqlar bir-biriga yopishsa ham o‘rtadan yuqo-ri va pastdagi varaqlar orasida uzilish (ochiqlik) hosil bo‘ladi; (6.8-shakl). bu kamchilikni topografik kartalarda yo‘qotish uchun 1928 yili k. f. gauss proeksiyasi qabo‘l qilindi. bu proeksiyada yerning sathiy yuzasidagi ikki meridian bilan chegaralangan joyning tekislikdagi yassi proeksiyasini (tasvirini) hosil qilish mumkin. ikki meridian orasida shimoldan janub gacha cho‘zilgan sfera yuzasidagi joy zona deyiladi. u proeksiyalash usuliga teng burchakli ko‘ndalang-silindrik proeksiya deyiladi. 7.7-shakl. 7.8-shakl. bu usulni 1830 yilda k. f. gauss nazariy jihatdan asoslagan edi; 1912 yilda kryuger hisoblash formulalarini ishlab chiqdi. shuning uchun ham u, …

5 / 11

yicha silindrga urinadi. zona nomeri n nuqta uzoqligi bo‘yicha quyidagi formula yordamida topiladi: (6.3) zona o‘qiy meridianining uzoqligi o quyidagicha aniqlanadi: o=6n-3° (6.4) m i s o l. uzoqligi =69° 18' bo‘lgan nuqta joylashgan zona nomeri , ya’ni nuqta 12 zonada yotadi, bu zona o‘qiy meridianining uzoqligi o =6n-3=612=69° bo‘ladi. 7.9-shakl. zonani ko‘ndalang silindrga proeksiyalash: 1-silindr: 2-shar; 3-zona; 4-zonannng o‘qiy meridiani; 5-ekvator. zonani proeksiyalashda quyidagicha ish ko‘riladi. yer shari silindr ichiga shunday kiritiladiki, zonaning o‘qiy meridiani silindrning ichki yuzasiga urinma bo‘ladi. keyin zona chegara chiziqlari va zonadagi harakterli nuqtalar shar radiusi yo‘nalishi bo‘yicha silindr ichki yuzasiga proeksiyalanadi. keyin silindr kl yasovchisi bo‘yicha kesilib yoyilsa, tekislik va unda zona proeksiyasi hosil bo‘ladi. bunday proeksiyalashda kichik uchastkaning silindrdagi tasviri joydagi (sferadagi) ga o‘xshash bo‘ladi: shunga ko‘ra mos chiziqlar orasidagi burchaklar ham sfera va proeksiyada teng bo‘ladi. lekin proeksiyadagi chiziqlar uzunligida buzilish (o‘zgarish) xosil bo‘ladi, ya’ni proeksiyadagi hamma chiziqlar sathiy yuzadagi gorizontal qo‘yilishdan …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "topografik karta va plan nomenklaturasi"

6-ma’ruza. topografik karta va plan nomenklaturasi. reja. 1. topografik karta va uning nomenklaturasi. 2. yassi to‘g‘ri burchakli gauss-kryuger koordinatalari. 3. zonaviy to‘g‘ri burchakli koordinatalar sistemasi. 4. kilometrlar to‘ri. tayanch iboralar: karta nomenklaturasi, varaqlarini nomerlash, varaqlarga bo‘lish, kolonna, meridian, parallel, qator, nomerlash uzoqlamasi, ekvator, masshtab, sfera, trapesiya, gauss proeksiyasi, zona, teng burchakli, konform proeksiya, o‘qiy meridian, zona nomeri, shartli koordinatalar boshi, kilometrlar to‘ri, koordinatomer. to‘rli masshtabdagi kartalar nomenklaturasiga 1:1000000 mashtabli davlat kartasi asos qilib olingan. karta varaqlarini belgilash sistemasi topografik karta nomenklaturasi deyiladi. kartani varaqlarga bo‘lish hamda varaqlar nomenklatur...

This file contains 11 pages in DOCX format (783.4 KB). To download "topografik karta va plan nomenklaturasi", click the Telegram button on the left.

Tags: topografik karta va plan nomenk… DOCX 11 pages Free download Telegram