qozon va moskva lingvistik maktabi. fonologiyani shakllanishi

PPTX 11 pages 1.6 MB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.6 MB

File type PPTX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti jurnalistika va o‘zbek filologiyasi fakulteti filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili yo‘nalishi mustaqil ish fan: tilshunoslikka kirish va umumiy tilshunoslik mavzu: qozon va moskva lingvistik maktabi. fonologiyaning shakllanishi mavzu: qozon va moskva lingvistik maktabi. fonologiyaning shakllanishi 1.xix asr oxiri xx asr boshlarida rossiyada tilshunoslik taraqqiyotining o‘ziga xos xususiyatlari 2. moskva lingvistik maktabi va uning yirik namoyondalari 3. i.a.boduen de kurtene qozon tilshunoslik maktabining asoschisi sifatida 4. peterburg lingvistik maktabi va uning jahon tilshunosligida tutgan o‘rni reja: xx rus tilshunosligi asosida yagona falsafiy ta`limot – dialektik materializm ta`limoti yotadi. aniqrog`i, ushbu tilshunoslikning falsafiy asosi bo`lib, dialektik materializm hisoblanadi. yagona falsafiy asosga qurilgan ushbu davr tilshunosligining eng muhim, asosiy xususiyatlaridan biri bizdan tashqari va bizga bog`liq bo`lmagan holda mavjud obyektiv voqelikning, undagi predmet-hodisalarning birlamchiligini, bizning ongimizda aks etishini, til orqali anglashinishini, ifodalanishini ta`kidlash va targ`ib qilish bo`ldi. tilni o`ziga xos, alohida murakkab hodisa sifatida tushuntirishdi. xix …

2 / 11

ijtimoiy hodisa deb qaraydi va uning taraqqiyotini, undagi o`zgarishlarni jamiyatning taraqqiyoti va undagi o`zgarishlardan ko`radi. ikkinchi tomondan esa, tilning ichki taraqqiyotini har bir shaxsning individual faoliyatiga bog`laydi. shuning uchun u tafakkur bilan nutq orasidagi munosabat problemasini ilgari surib, uni assotsiativ psixologiyadagi subyektiv-idealistik nuqtai nazardan hal qilmoqchi bo`ladi. yosh grammatikachilar ta`siri ostida subyektiv-idealistik pozitsiyada turib, tildagi o`zgarishlarning yuz berishida analogiyaning (assotsiatsiyaning) roliga ahamiyat beradi. f.fortunatovning tilga bunday ikki tomonlama (o`z mohiyatiga ko`ra qarama-qarshi) fikr asosida yondoshishi tilning tashqi va ichki tarixi haqidagi ta`limotida o`z aksini topgan. qozon lingvistik maktabi moskva maktabi bilan bir qatorda xix asr oxirlarida qozon universitetida ham alohida lingvistik maktab maydonga keldi. unga mashhur rus va polyak tilshunosi ivan (yan) aleksandrovich (ignansi) boduen de kurtene (netsislav) (1845-1929) rahbarlik qildi. 1870-yilda leypsigda “xiv asrgacha bo`lgan qadimgi polyak tili haqida” nomli mashhur asari bosmadan chiqadi. 1874-yilda esa doktorlik dissertatsiyasini (“rezyan shevalarining fonetikasini o`rganish tajribasi”) himoya qiladi, shu yili qo`zon universitetida …

3 / 11

dinand de sossyur til va nutq deb nomlaydi. 4. nihoyat, i.a. buduen de kurtenening lingvistikaning borgan sari aniq fanlarga yaqinlashayotganini, lingvistikada matematikadagi miqdoriy deduktiv (umumiylikdan xususiylikka boruvchi) metoddan foydalanish mumkinligini oldinga surdi. v.a.bogoroditskiy boduenning talanti va har taraflama bilimli shogirdi v.a. bogoroditskiy qozon maktabiga xos bo`lgan umumiy nazariy yo`nalishni saqlagan holda, uni yana ham rivojlantirdi, ayrim masalalarni aniqladi. v.a. bogoroditskiyning asosiy asarlari shular: “rus tilida urg`usiz unlilar”, “rus tili grammatikasidan umumiy kurs”, “tilshunoslik va rus tili bo`yicha ocherklar”, “eksperimental ma`lumotlarga ko`ra rus tilining fonetikasi”, “umumiy tilshunoslik bo`yicha leksiyalar”, “oriy-yevropa tillarining qiyosiy grammatikasi” va boshqalar. uning turkiy tillarga bag`ishlangan asarlari ham diqqatga sazovordir. bular: “tatar va turkiy tilshunoslik bo`yicha etyudlar”, “boshqa turkiy tillar bilan bog`liq ravishda tatar tilshunosligiga kirish”, “tatar tilshunosligining ilmiy vazifalari haqida” va boshqalar. v.a. bogoroditskiy eksperimental fonetikaga asos soluvchilardan biri bo`lib, u qozon universiteti qoshida rossiyada birinchi marta fonetik laboratoriya tashkil qildi. peterburg maktabi xix asr boshlarida peterburgda …

4 / 11

shaxmatov o`zining ilmiy-tadqiqot ishlari bilan mavjud qiyosiy-tarixiy metodning asosiy yo`lini chuqurlashtirishga, mukammalashtirishga salmoqli hissa qo`shdi. uning ilmiy asarlari rus tilshunosligining turli yo`nalishida erishgan yuutuqlarini birlashtirar edi. ammo uning ustozi f.fortunatovning ta`siri hammadan kuchli bo`ldi. u fortunatovning asarlarini yuksak baholadi. a.a.shaxmatov a.a.shaxmatov rus tilining tarixini tasvirlar ekan, uning shakillanish tarixidagi bosqichlarni shunday ko`rsatadi: dastlab hind-yevropa bobo tili bo`lgan, undan slavyan tili ajralib chiqqan, boltiq slavyan tilidan umumslavyan tili, undan umumrus tili ajralib chiqqan. a.shaxmatov 1925-yilda e`lon qilgan “rus tili sintaksisi” nomli mashhur asari va unda bayon qilingan fikrlari hozirgacha til grammatikasini o`rganish sohasida o`z qimmatini yo`qotmagan. a.shaxmatov tilni o’rganish sintaksisga asoslanib olib borilishi kerak degan fikrda edi. shuning uchun tilshunoslik fanining sxemasi mana shunday bo’lishi lozim deb taklif qiladi: “til haqidagi ta’limiy gap sintaksisidan boshlanishi, izchillik bilan so`z birikmasi sintaksisiga, so`z turkumlari sintaksisiga, grammatik formalar haqidagi ta’limotga, tovushlar haqidagi ta’limotga, so`z yasash haqidagi ta’limotga va lug`at tarkibi haqidagi ta’limotga o`tishi mumkin …

5 / 11

betlar. 6. bekchanova z. h. "moskva va qozon lingvistik maktablarining o‘zaro aloqalari." o‘zbek tilshunosligi aktual masalalari. toshkent: 2008 78-85-betlar. 7. karimov a. b. "xx asr boshidagi lingvistik maktablarning shakllanishi." filologiya fanlari jurnali 2010 №1 12-20-betlar foydalanilgan adabiyotlar: maqolalar: image5.png image6.png image7.png image8.png /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qozon va moskva lingvistik maktabi. fonologiyani shakllanishi"

mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti jurnalistika va o‘zbek filologiyasi fakulteti filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili yo‘nalishi mustaqil ish fan: tilshunoslikka kirish va umumiy tilshunoslik mavzu: qozon va moskva lingvistik maktabi. fonologiyaning shakllanishi mavzu: qozon va moskva lingvistik maktabi. fonologiyaning shakllanishi 1.xix asr oxiri xx asr boshlarida rossiyada tilshunoslik taraqqiyotining o‘ziga xos xususiyatlari 2. moskva lingvistik maktabi va uning yirik namoyondalari 3. i.a.boduen de kurtene qozon tilshunoslik maktabining asoschisi sifatida 4. peterburg lingvistik maktabi va uning jahon tilshunosligida tutgan o‘rni reja: xx rus tilshunosligi asosida yagona falsafiy ta`limot – dialektik materializm ta`limoti yotadi. aniqrog`i, ushbu tilshunosli...

This file contains 11 pages in PPTX format (1.6 MB). To download "qozon va moskva lingvistik maktabi. fonologiyani shakllanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: qozon va moskva lingvistik makt… PPTX 11 pages Free download Telegram