islomgacha bo‘lgan davrdagi qadimgi turkiy adabiyot

PPTX 18 стр. 426,9 КБ Бесплатная загрузка

18 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 426,9 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 18

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 18

bilingvizm va uning turlari islomgacha bo‘lgan davrdagi qadimgi turkiy adabiyot  reja: 1.moniylik oqimidagi qadimgi turkiy adabiyot. 2.budda oqimidagi qadimgi turkiy adabiyot. 3. “oltun yorug‘”ning yaratilishi tarjimalari. 4. irq bitiglari adabiy manba sifatida. 5. “o‘g‘uznoma” dostoni. tayanch so‘z va iboralar: moniylik, budda oqimi, “oltun yorug‘”, irq bitigi, “o‘g‘uznoma”.  moniylik oqimi: moniylik oqimi qadimgi turkiy muhitdagi alohida, o‘ziga xos bo‘lgan ma’naviy va falsafiy jarayonning mahsulidir. moniylik oqimining asoschisi - moniy ibn fatakdir. moniy yoshligida ko‘p sayohat qildi: o‘rta osiyoda, hindistonda uzoq vaqt yashab, bu o‘lkalardagi mahalliy dinlar, jumladan, braxmanizm, buddaviylik va nasroniylik oqimlarini chuqur o‘rgandi.  moniy ismi haqida: uning ismi ma’nosi to‘g‘risida har xil talqinlar yuradi: “telba”, “odamxo‘r”, “qimmatbaho tosh”. moniy izdoshlari esa uning ismini suryoniycha “moniy tirik” so‘zidan deb talqin qilgan edilar. moniy yaratgan ta’limot teosofik sinkretizm (narigi dunyo bilan bevosita muloqot qilish va xudoni bilish haqidagi qarashlarning yaxlitligiga) tayanadi.  o‘rta osiyo va eron hududida mustahkam ildiz …

2 / 18

eydi: “hikmat va yaxshi amallilar doimo (xudoning) elchilari vaqti-vaqti bilan keltirib turganlarining o'zidir. bir zamon u (hikmat va yaxshi amallar) bud (budda demoqchi - n.r.)ismli elchi orqali hindiston mamlakatiga, bir zamon zardusht orqali eron zaminiga va bir zamon iso orqali mag‘rib zaminiga yuborilgan. so‘ngra bu oxirgi asrda men moniyga - haqiqiy xudoning elchisiga - shu vahiy tushirilib va shu payg'ambar keltirilib, (men orqali) bobil zaminiga yuborildi”. “shopurqon” asaridan:  - moniyning olam borligi va ko'rinishi haqidagi dalillari beruniyni qoniqtirmadi va ularni xato deb hisobladi. moniyning nur odamlariga, qadimgi insonlar va “hayot ruhi”ga ishonishga da’vat etganini beruniy qoralaydi. moniy zardushtiylik ta’limotidan olgan nur va zulmat kurashining abadiyligini u ishonchsiz deb qaradi. moniyning ta’limotidagi muhim qirralarni beruniy quyidagicha bayon qiladi: “hayvon so'yishni va unga alam yetkazishni, olov, suv va o'simliklarga ziyon yetkazishni eng ochiq so‘z bilan - harom qildi. siddiqlar, ya’ni moniy mazhabidaigilarning taqvodorlari va zohidlari o‘zlariga farz qilgan qonunlar tuzdi. u …

3 / 18

, avliyo yepifaniyoning asarlarida (iv asr), nasroniy-suryonly yilnomalarida, qator arab va fors manbalarida ham bor.  budda oqimi: buddaviylik dunyodagi yirik, keng tarqalgan dinlar - islom va masihiylik (xristianlik)dan ham qadimiydir. “budda” degan nom sanskritcha bo‘lib, “ong tiniqlashuvi” ma’nosini bildiradi. buddaning hayotini tasvirlaydigan hikoyalar “chadik” deb ataladi va mifologik mazmunga yo‘g‘rilgan bo‘lib, “xudoning odami” timsolini gavdalantiradi. budda tarixiy shaxs sifatida talqin qilinadi. tirik mavjudotlarni azob-uqubatlardan qutqarish buddaning asosiy maqsadi bo‘lgan.  budda - haqiqat najotkori demakdir. uning asl nomi - siddxartxa. siddxartxaning onasi - shakiylar hukmdori mayyaning xotini bir kuni tushida yoniga oq filning kirib yotganini ko‘rdi. ma’lum vaqtdan so‘ng u o‘g‘il farzandli bo‘ldi. u boshqa ayollar singari tug‘may, qoltig‘dan dunyoga keltirdi. ayolning ovozini koinotdagi hamma xudolar eshitdi. borliqdagi uqubatlarning oldini oladigan zot keldi, deb xursand bo’ldilar. dono asita chaqaloqning buyuk qahramonliklar ko‘rsatishi haqida karomat qildi. chaqaloqqa siddxartxa deb ism qo‘ydilar. bu - “topshiriqni bajaruvchi” deganidir. siddxartxaning tug‘ilgan yili mil.ol. …

4 / 18

ermasa, hech kimdan hech narsa olmayman. 3. er-xotin o‘rtasidagi vafodorlikka rahna solmayman. 4. yolg‘on gapirishdan o‘zimni tiyaman. 5. 0‘z ustimdan nazoratni yo‘qotmaslik uchun mast qiluvchi ichimliklardan va giyohvandlikdan saqlanaman. 6. mechkaylikdan voz kechaman va garchi mumkin bo‘lsa ham ko‘p taom yemayman. 7. raqsga tushishdan, musiqa tinglashdan, qo‘shiq aytishdan, sahnada o‘zimni ko‘rsatishdan voz kechaman. 8. gulchambarlardan foydalanishdan, atir va turli taqinchoqlami ishlatishdan voz kechaman. 9. baland o‘rindiqlarda o‘tirishdan, qalin to‘shakda yotishdan voz kechaman. 10. oltin va kumushdan foydalanmayman.  “oltun yorug‘” haqida: “oltun yorug‘” sudurlardan tashkil topgan. sudur sanskritcha so‘z bo‘lib, “rishta”, “qoida”, “qo‘llanma” ma’nolarini bildiradi. sudur hind adabiyotining, jumladan, falsafiy adabiyotning alohida janri bo‘lib, biron ta’limotning asoslari bayon qilinadi. “oltun yorug‘”da ma’lum yaxlitlikni hosil qilgan bir qancha sudur jamlanib, xuddi ipga tizilganday tasavvur qoldiradi, ya’ni sudur janrining talablari bu asarda mujassamlashgan. sudur janri afsonalami, turli muloqot shakllarini, qoidalami, o‘gitlami, pand-nasihatlami o‘z ichiga oladi. asar buddaviylikka mansub bo‘lib, xalqning shuuriy izlanishlari, …

5 / 18

sxasi 10 kitobdan (tagzin?) iborat. asarni 1910-yili rus olimi s.ye. malov xitoyning gansu viloyatiga qarashli vinshgu qishlog'idagi buddaviylar ibodatxonasidan topgan. asar qo‘lyozmasi 710 sahifadan iborat bo‘lib, 1687-yili ko‘chirilgan. hozirda bu nusxa sankt-peterburgning osiyo muzeyida saqlanadi. bu asarni birinchi marta v.v.radlov va s.ye. malov eski uyg‘ur-turk alifbosida chop ettirganlar. o‘nta kitob 31 bo’limni o‘z ichiga oladi.  “irq bitigi” haqida: “irq bitigi” – qadimni turkiy moniy muhitda yaratilgan asar. qadimgi turkiy tilda irq – “fol”, irq bitig – “fol kitobi” degan ma’noni bildiradi. asar o‘rxun-еnasoy yozuvlari tipida bitilgan va kitob holida saqlangan yagona asardir. qo‘lyozma xix asrning oxirda sharqiy turkistonning dunxuan degan joyidan topilgan. asar tush va uning ta’biriga bag‘ishlangan. u isig sangun va ite chuq ismli o‘g‘lonlarga atab yozilgan. muallifi noma’lum.  e`tiboringiz uchun tashakkur!  image3.png /docprops/thumbnail.jpeg

Хотите читать дальше?

Скачайте все 18 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "islomgacha bo‘lgan davrdagi qadimgi turkiy adabiyot"

bilingvizm va uning turlari islomgacha bo‘lgan davrdagi qadimgi turkiy adabiyot  reja: 1.moniylik oqimidagi qadimgi turkiy adabiyot. 2.budda oqimidagi qadimgi turkiy adabiyot. 3. “oltun yorug‘”ning yaratilishi tarjimalari. 4. irq bitiglari adabiy manba sifatida. 5. “o‘g‘uznoma” dostoni. tayanch so‘z va iboralar: moniylik, budda oqimi, “oltun yorug‘”, irq bitigi, “o‘g‘uznoma”.  moniylik oqimi: moniylik oqimi qadimgi turkiy muhitdagi alohida, o‘ziga xos bo‘lgan ma’naviy va falsafiy jarayonning mahsulidir. moniylik oqimining asoschisi - moniy ibn fatakdir. moniy yoshligida ko‘p sayohat qildi: o‘rta osiyoda, hindistonda uzoq vaqt yashab, bu o‘lkalardagi mahalliy dinlar, jumladan, braxmanizm, buddaviylik va nasroniylik oqimlarini chuqur o‘rgandi.  moniy ismi haqida: uning ismi ma’nosi to‘g‘r...

Этот файл содержит 18 стр. в формате PPTX (426,9 КБ). Чтобы скачать "islomgacha bo‘lgan davrdagi qadimgi turkiy adabiyot", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: islomgacha bo‘lgan davrdagi qad… PPTX 18 стр. Бесплатная загрузка Telegram

islomgacha bo‘lgan davrdagi qadimgi turkiy adabiyot

Предварительный просмотр (5 стр.)

Хотите читать дальше?

О "islomgacha bo‘lgan davrdagi qadimgi turkiy adabiyot"

Похожие файлы