etika (axloq falsafasi)

DOCX 17 pages 59.7 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 59.7 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

11 – mavzu: etika (axloq falsafasi). ma’ruza rejasi: 1. etikaning mohiyati va ahamiyati. etikaning fan sifatidagi asosiy sohalari. 2. axloqning mohiyati, tarkibi va funksiyalari. 3. etikadagi qadriyatlar va kategoriyalar. axloqiy tamoyillar va me’yorlar. 4. axloqiy madaniyat. zamonaviy axloqiy tarbiyaning muammolari. tayanch tushuncha va iboralar: «etika», «axloq», “odob”, “xulq”, etikaning ob’ekti, etikaning predmeti, etikaning turli aspektlari (sohalari), kasbiy (professional) etika, axloq va ma’naviyat, etika kategoriyalari, axloqiy qadriyatlar, yevgenika, bioetika, axloqiy tamoyillar, axloqiy me’yorlar, axloqiy madaniyat, etiket, kasbiy odob. 1-savol bayoni: «etika» so‘zi yunoncha ethos – odob, urf-odat ma’nosini anglatadi. bu atama maxsus fan nomi sifatida ilk bor aristotel (er. avv. 384-322 y.y.) tomonidan fanga kiritilgan edi, keyinchalik uni qat’iy ma’noda stoiklar ishlatgan edilar. axloqshunoslik bir necha ming yillik tarixga ega bo‘lgan qadimiy fan. u bizda “ilmi ravish”, “ilmi axloq”, “axloq ilmi”, “odobnoma” singari nomlar bilan atab kelingan. ovro‘poda esa «etika» nomi bilan mashhur, biz ham yaqin-yaqingacha shu atamani qo‘llar edik. uni …

2 / 17

adga muvofiq deb bildik. axloqshunoslik qadimda fizika va metafizika bilan birgalikda falsafaning uzviy (uchinchi) qismi hisoblanar edi. keyinchalik (arastudan so‘ng) alohida falsafiy yo‘nalishdagi fan maqomini oldi. bu fikrni quyidagicha kengaytiribroq talqin etish mumkin. ma’lumki, falsafaning fanlar podshosi sifatidagi vazifasi barcha tabiiy va ijtimoiy ilmlar erishgan yutuqlardan umumiy xulosalar chiqarib, insoniyatni xaqiqatga olib borishdir. shundan kelib chiqqan holda, falsafaning tadqiqot ob’ektini tafakkur deb belgilash maqsadga muvofiq. axloqshunoslik axloqiy tafakkur taraqqiyotini tadqiq etadi va amaliyotda insonni ezgulik orqali haqiqatga olib borishga xizmat qiladi. shu bois uni axloq falsafasi yoxud ezgulik falsafasi deb atash mumkin. hozir u falsafiy fan sifatida uch yo‘nalishda ish olib boradi, ya’ni axloqiy tafakkur taraqqiyotini tadqiq etar ekan, u axloqni: 1) bayon qiladi; 2) tushuntiradi; 3) o‘rgatadi. shunga ko‘ra, u tajribaviy-bayoniy, falsafiy-nazariy va rasmona-me’yoriy tabiatga ega. qadimgilar uni amaliy falsafa deb ataganlar. zero sof nazariy axloqshunoslikning bo‘lishi mumkin emas. u insoniyat o‘z tajribasi orqali erishgan donishmandlik namunalarini hikmatlar, naqllar, …

3 / 17

nazariya bilan amaliyotning omuxtaligidadir. demak, «etika», «axloq» «xulq-atvor» tushunchalari bir-biriga yaqin, lekin ayni bir xil tushunchalar emas. etika axloq va xulq-atvor to‘g‘risidagi fandir, axloq-odob, xulq-atvor esa u o‘rganadigan ijtimoiy hodisalardir. etika fanining o‘rganish ob’ekti axloqdir. axloq – ijtimoiy ongning maxsus shakli, jamiyat ma’naviy hayotining muhim sohasi. etikaning predmeti axloq vujudga kelishi va taraqqiyotining umumiy qonuniyatlari, uning mohiyati, tarkibi, tamoyillari va me’yorlaridir. etika axloq vujudga kelishi va taraqqiyotining umumiy qonuniyatlarini o‘rganganligi sababli falsafiy fan bo‘lib hisoblanadi. uni qadimdan «amaliy falsafa» deb atab kelganlar. chunki falsafaning ontologiya, gnoseologiya, sotsiologiya, estetika, mantiq kabi boshqa sohalaridan farqli ravishda etika odamlarning o‘zlarini turli sharoitlarda qanday tutishlari, qanday qilib axloqiy bo‘lib borishi qonun-qoidalarini o‘rgatadi, ularning axloqiy munosabatlarini shakllantiradi. etika axloq haqidagi bir butun ilmiy nazariya bo‘lib, u o‘z predmetini ijtimoiy munosabatlar bilan chambarchas aloqadorlikda tadqiq etadi, faqat axloqning paydo bo‘lishi va tarixiy taraqqiyoti qonuniyatlarini, funksiyalarini aniqlash bilangina cheklanib qolmay, balki ayni paytda axloqning ijtimoiy mohiyatini, kishilarning …

4 / 17

g muhim masalalarini hal qilishga uringanlar. xulosa qilib aytganda, etikani faqatgina turli xil etika nazariyalari emas, balki real harakatdagi, jonli axloq qiziqtiradi, boshqacha aytganda, uni birinchi navbatda o‘z predmetining ob’ektiv dialektikasi qiziqtiradi. etika fani axloqni turli tomonlardan, nuqtai nazarlardan o‘rganadi. bu uning turli aspektlari (sohalari)ni hosil qiladi: axloqning umumiy nazariyasi – axloqning tabiati, mohiyati, o‘ziga xos xususiyatlari, tarkibi, axloq, rivojlanishi, uning jamiyatdagi o‘rni va ahamiyati kabi metodologik, umumiy-nazariy masalalarini o‘rganadi. tarixiy etika - axloq va axloqiy nazariyalarning tarixan vujudga kelishi, taraqqiyoti qonunlarini o‘rganadi. etik aksiologiya – axloqiy qadriyatlar, yaxshilik va yomonlik masalalarini tadqiq etadi. axloq genealogiyasi – axloqning vujudga kelishi masalalarini o‘rganadi. axloq sotsiologiyasi – axloqning boshqa ijtimoiy hodisalar, ijtimoiy hayotning turli sohalari bilan o‘zaro aloqalarini tadqiq etadi (axloq va iqtisod, axloq va siyosat, axloq va fan, axloq va din, axloq va madaniyat, axloq va san’at va h.k.). professional etika – axloqning turli kasblar doirasida o‘ziga xos amal qilish xususiyatlari, …

5 / 17

bi, vujudga kelishi va tarixiy taraqqiyotining qonunlarini o‘rganishda etika, falsafa, tarix, psixologiya, pedagogika, iqtisodiyot va boshqa fanlar bilan uzviy aloqada bo‘ladi. chunki bu fanlarning barchasi axloq masalalarini u yoki bu tomondan o‘rganadi. ammo etika boshqa fanlardan farqli ravishda axloqning mohiyati, tarkibi, funksiyalari, tarixiy tiplari, prinsiplari va normalarini, ular vujudga kelishi va taraqqiyotining umumiy qonuniyatlarini maxsus, batafsil o‘rganish bilan ajralib turadi. bunda u boshqa fanlar ma’lumotlari va faktlariga tayangan holda ish ko‘radi. boshqa fanlar esa etika ishlab chiqqan umumnazariy, metodologik prinsiplar, qonun-qoidalar, metodlarga asoslangan holda ish ko‘radi. axloqning ilmiy nazariyasi bo‘lgan etika hozirgi zamon sharoitida real axloqiy munosabatlar mohiyatini tadqiq etish va tushuntirishni, ijtimoiy taraqqiyot mazmuniga kiritadigan barcha ijobiylikni ochib berishni o‘z oldiga asosiy vazifa qilib qo‘yadi. etika real axloqiy munosabatlarni tadqiq etish bilan birga shu asosda axloqiy munosabatlarning qanday bo‘lishi lozimligini, ya’ni luzumiylikni ifodalab beradi, axloqni hayotda qaror toptiradigan ob’ektiv qonuniyatlarni tekshiradi. etika insoniyatning axloqiy tajribasini umumlashtirib, hayot kun tartibiga …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "etika (axloq falsafasi)"

11 – mavzu: etika (axloq falsafasi). ma’ruza rejasi: 1. etikaning mohiyati va ahamiyati. etikaning fan sifatidagi asosiy sohalari. 2. axloqning mohiyati, tarkibi va funksiyalari. 3. etikadagi qadriyatlar va kategoriyalar. axloqiy tamoyillar va me’yorlar. 4. axloqiy madaniyat. zamonaviy axloqiy tarbiyaning muammolari. tayanch tushuncha va iboralar: «etika», «axloq», “odob”, “xulq”, etikaning ob’ekti, etikaning predmeti, etikaning turli aspektlari (sohalari), kasbiy (professional) etika, axloq va ma’naviyat, etika kategoriyalari, axloqiy qadriyatlar, yevgenika, bioetika, axloqiy tamoyillar, axloqiy me’yorlar, axloqiy madaniyat, etiket, kasbiy odob. 1-savol bayoni: «etika» so‘zi yunoncha ethos – odob, urf-odat ma’nosini anglatadi. bu atama maxsus fan nomi sifatida ilk bor aristotel (er. avv. ...

This file contains 17 pages in DOCX format (59.7 KB). To download "etika (axloq falsafasi)", click the Telegram button on the left.

Tags: etika (axloq falsafasi) DOCX 17 pages Free download Telegram