leksikologiya haiqda tushuncha

PPTX 10 pages 61.4 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 61.4 KB

File type PPTX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

o‘zbekiston milliy universiteti jurnalistika va o‘zbek filologiyasi fakulteti 2-bosqich 201-guruh talabasi sadikova nursuluning hozirgi o‘zbek adabiy tili fanidan tayyorlagan taqdimoti mavzu: leksikologiya haiqda tushuncha reja: leksikologiyaning obyekti, predmeti va vazifalari haqida. leksikologiyaning turlari. leksikologiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi. har qanday til qurilishida so‘z va so‘zlar majmuasi muhim rol o‘ynaydi. zero tilni so‘zlarsiz tasavvur etish mumkin emas. shu sababli bo‘lsa kerak, kopengagen tilshunoslik maktabining asoschi-laridan biri yelmslayev tilni bir butun organizmga, so‘zlar majmuasini, ya‘ni lug‘at tarkibini esa tilning tanasiga o‘xshatgan edi. leksikologiya – tilshunoslikning yirik va asosiy sohalaridan biri. bu atama grek tilidan: “lexikos” so‘z, “logos” ta‘limot, ya‘ni “so‘z haqida ta‘limot” ma‘nolarini bildiradi. shuning uchub leksikologiyada tilning so‘z boyligi o‘rganiladi. uni lug‘at tarkibi yoki leksika ham deyiladi. leksika atamasi ikki ma‘noda ishlatiladi: 1)tildagi barcha so‘zlar yig‘indisi, majmuasi, ya‘ni bir tilning lug‘at tarkibi; 2)tilshunoslikning ana shu lisoniy boylikni o‘rganuvchi sohasi, ya‘ni fan tarmog‘i ( bu o‘rinda leksika – leksikologiya atamasining dublet muqobili). …

2 / 10

ika deb ataladi, u muayyan tildagi barcha so‘zlarni va shu so‘zlar bog‘lanishidan tarkib topgan ko‘chma ma‘noli turg‘un konstruksiyalarni o‘z ichiga oladi. leksika atamasi ba‘zan tor ma‘nolarda ham qo‘llanadi: dialektal leksika, kasb-hunar leksikasi, ilmiy leksika, vulgar leksika, tohir malik asarlari leksikasi kabi. leksikologiyaning predmeti – lug‘at boyligining strukturaviy va sistemaviy xususiyatlarini, taraqqiyot qonuniyatlarini, tilning boshqa sathlari (fonetik sath, grammatik sath) bilan aloqsaini tadqiq qilish. leksikologiyaning vazifalari: a) muayyan til lug‘at boyligidagi eskirish va yangilanish jarayonlarini, bu jarayonlarda lisoniy va nolisoniy (lingvistik va ekstralingvistik) omillarning ishtirokini o‘rganish; b) lug‘aviy birliklarning funksional-semantik tavsifini berish, eskirgan, yangi va zamonaviy qatlamlarini, tematik guruhlari va mikrosistemalarini aniqlash, lisoniy va uslubiy xususiyatlarini yoritish; d) talabalarni leksikaga oid nazariy bilimlar bilan qurollantirish, ularda leksik-semantik tahlil ko‘nikmalarini shakllantirish. leksikologiya barcha tillarning lug‘at boyligi taraqqiyotiga xos umumiy-nazariy masalalar bilan birga, ayrim olingan bir tilning lug‘at boyligi masalalari bilan ham shug‘ullanadi. shunga ko‘ra u dastlab ikki turga – umumiy leksikologiya va …

3 / 10

dqiq qilishdan umumiy leksikologiya tajribalari va xulosalariga tayanadi. u o‘z navbatida tavsifiy (sinxron) va tarixiy (diaxron) leksikologiya kabi turlarga bo‘linadi: a) tavsifiy leksikologiya tavsifiy leksikologiyada ayrim olingan bir tilning, masalan, o‘zbek tilining leksikasi statik holatda – shu tilning leksikasining avvalgi (o‘tmishdagi) taraqqiyot dinamikasiga bog‘lanmay o‘rganiladi, shunga ko‘ra u sinxron leksikologiya sanaladi. b) tarixiy leksikologiya tarixiy leksikologiyasida ayrim olingan bir tilning leksikasi dinamik holatda – tarixiy taraqqiyot jarayoni bilan bog‘lab o‘rganiladi, shunga ko‘ra u diaxron leksikologiya sanaladi. leksikologiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi leksikologiya tilshunoslikning semasiologiya, onomasiologiya, etimologiya va frazeologiya kabi bo‘limlari bilan hamkorlikda ish ko‘radi, bunday hamkorliksiz tilning lug‘at boyligidagi leksik-semantik hodisalarni, lug‘at tarkibi taraqqiyotiga oid til faktlarini to‘g‘ri yoritib bo‘lmaydi: semasiologiyada lug‘aviy birliklarning mazmun plani – semantik tarkibi va shu bilan bog‘liq masalalar tadqiq qilinadi: onomasiologiyada narsa-hodisalarni yoki tushunchalarni nomlash prinsiplari o‘rganiladi; etimologiyada so‘zlarning kelib chiqishi aniqlanadi; frazeologiyada tilning lug‘at boyligidagi ko‘chma ma‘noli turg‘un konstruksiyalar – frazemalar xususida bahs yuritiladi. …

4 / 10

va makroqurilma atamalari bilan nomlanadi. mikroqurilma – bu ayrim so‘zlar anglatgan har xil ma‘nolarning o‘zaro munosabatlaridir. tildagi polisemantik so‘zlar va ular anglatgan ma‘nolar bir butunlikda lug‘at tarkibining mikroqurilmalari hisoblanadi. medioqurilma tilning shakl va mazmun nomutanosibligini ro‘yobga chiqaruvchi omonimiya, paronimiya, omografiya, omofoniya, sinonimiya va antonimiya singari hodisalar munosabataini o‘z ichiga oladi. makroqurilma – bu lug‘at tarkibidagi mazmuniy (sinonimiya) va mavzuiy guruhlardan tarkib topadi. so‘zlarning muayyan bir ma‘no atrofida guruhlanishi, masalan, sekund, minut, soat, ertalab, tush payti va b. lar vaqt ma‘nosi doirasida tutashuvchi mikroguruhdir. bunday mikroguruhlar mazmuniy maydon deb ham ataladi. so‘zlarning muayyan mavzu doirasida birlashuvi, tutashuvi ham qurilmaning makroqurilmaning alohida ko‘rinish sanaladi. masalan, ot, ho‘kiz, echki, qo‘y va shu kabilar uy hayvonlari mavzuiy (tematik) guruhiga mansub so‘zlardir. leksikologiyada lug‘at boyligining sistema sifatida o‘rganilishi leksikologiyada tilning lug‘at boyligi sistemna sifatida tadqiq qilinadi, chunki bu boylik so‘zlar va iboralarning oddiy, mexanik yig‘indisi emas, balki o‘zaro aloqada bo‘lgan, birining bo‘lishi ikkinchisining bo‘lishini taqozo …

5 / 10

ydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati jamolxonov h. hozirgi o‘zbek adabiy tili. toshkent – “talqin” – 2005. berdialiyev abduvali, ermatov ixtiyor. hozirgi o‘zbek adabiy tili. toshkent “turon-iqbol” 2021. /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "leksikologiya haiqda tushuncha"

o‘zbekiston milliy universiteti jurnalistika va o‘zbek filologiyasi fakulteti 2-bosqich 201-guruh talabasi sadikova nursuluning hozirgi o‘zbek adabiy tili fanidan tayyorlagan taqdimoti mavzu: leksikologiya haiqda tushuncha reja: leksikologiyaning obyekti, predmeti va vazifalari haqida. leksikologiyaning turlari. leksikologiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi. har qanday til qurilishida so‘z va so‘zlar majmuasi muhim rol o‘ynaydi. zero tilni so‘zlarsiz tasavvur etish mumkin emas. shu sababli bo‘lsa kerak, kopengagen tilshunoslik maktabining asoschi-laridan biri yelmslayev tilni bir butun organizmga, so‘zlar majmuasini, ya‘ni lug‘at tarkibini esa tilning tanasiga o‘xshatgan edi. leksikologiya – tilshunoslikning yirik va asosiy sohalaridan biri. bu atama grek tilidan: “lexikos” so‘z, “logos” t...

This file contains 10 pages in PPTX format (61.4 KB). To download "leksikologiya haiqda tushuncha", click the Telegram button on the left.

Tags: leksikologiya haiqda tushuncha PPTX 10 pages Free download Telegram