leksikologiya

PPTX 18 pages 77.5 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 77.5 KB

File type PPTX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

prezentatsiya powerpoint lecture 6. mavzu: leksikologiya. so‘z til birligi sifatida. so‘zning leksik ma’nosi. etimologiya reja leksikologiya fani va uning tadqiqot obyekti so‘z – tilning asosiy birligi sifatida so‘zning leksik ma’nosi va uning turlari so‘zlarning ko‘p ma’noliligi va sinonimiya etimologiya va uning tilshunoslikdagi o‘rni leksikologiya va boshqa fanlar aloqasi leksikologiya lingvistikada tilning lug‘at boyligini o‘rganish bilan shug‘ullanadigan qatlamdir. leksikologiya fani so‘z m a’nosining o‘zgarishi, ya’ni so‘z ma’nosining kengayishi va torayishi, so‘zlarning shakli va ma’no munosabatlariga ko‘ra turlari, ulaming hududiy va ijtimoiy qatlamlari, yangi so‘zlarning paydo bo‘lishi kabi qator masalalami o‘z ichiga oladi. semasiologiya, leksikografiya, onomasiologiya, etimologiya, frazeologiya, onomastika kabi bo‘limlar leksikologiyaning tarkibiy qismlaridir. 1. semasiologiya til birliklari (til ishoralari)ni m a’no jihatdan o ‘rganadi. til ishoralari so‘zning shakli va so ‘zning m a’nosi jihatidan izohlanadi (bu o‘rinda bizni so‘z qiziqtirayotganligi uchun gap shu birlik to ‘g‘risida boradi). so‘zning shakli deganda uning tarkibidagi tovushlari, so‘zning m a’nosi deganda uni tashkil etuvchi tovushlar …

2 / 18

ni o ‘rganadigan fan b o ‘lib, antroponimika (odam larning ismini ilmiy jih atd an o ‘rganadi), toponimika (geografik nomlami o‘rganadi), etnonimika (millatlaming nomlarini o‘rganadi)dan tarkib topgan. asosiy birligi bo‘lmish so‘z, gap bo‘lib kelishi ham mumkin. 0‘zbek tilidagi nominativ va boshqa gaplar bunga misol bo‘la oladi. bu turdagi gaplar voqea va hodisalarning mavjudligini tasdiqlab, gapga xos hamma xususiyatlarni o‘zida mujassamlashtirgan bo‘ladi. soʻzning leksik maʼnosi – soʻzning material qismi – leksema bildiradigan maʼno; muayyan tovushlar majmuini maʼlum obyektiv voqelikka bogʻlash bilan kishi ongida yuzaga keladigan mazmunmundarija; lugʻaviy maʼno. mas, „bolalarni oʻynatdik“ gapidagi birinchi soʻz hali yosh, voyaga yetmagan odamni, goʻdakni, ikkinchi soʻz esa harakatni (bola bilan bogʻlangan harakatni) biddiradi. demak, „bola“ va „oʻyna“ soʻzlaridan ifodalanadigan mazkur konkret maʼnolar shu soʻzlarning leksik maʼnolaridir. soʻzning leksik maʼnosi muayyan soʻzning aniq mazmunini (narsa, belgi, harakat tushunchalarini ifodalash, emotsiyalarni bildirish) tashkil etadi. soʻzning leksik maʼnosi oʻzaknegizning oʻzi bilan ifodalanadi; yasovchi affikslar ham soʻzdagi material qismning …

3 / 18

adi. xususiy leksikologiya – alohida bir tilning lug‘at tarkibini o‘rganadi (masalan, o‘zbek leksikologiyasi). tarixiy leksikologiya – til lug‘at boyligining tarixiy taraqqiyotini tahlil qiladi. qiyosiy leksikologiya – turli tillarning lug‘at tarkibini taqqoslaydi. 2. so‘z – tilning asosiy birligi sifatida so‘z – tilning asosiy nominativ (nom beruvchi) birligi. u tovush qobig‘iga ega bo‘lib, ma’lum tushunchani bildiradi. so‘zning xususiyatlari: tovush (grafik) shaklga ega bo‘ladi. ma’noga ega bo‘ladi. til tizimida mustaqil ishlatiladi. grammatik shakllanish xususiyatiga ega. so‘zlar tilning leksemalari bo‘lib, ularning yig‘indisi tilning leksikasini tashkil qiladi. 3. so‘zning leksik ma’nosi va uning turlari leksik ma’no – so‘z orqali ifodalanadigan predmet, hodisa, belgi, harakat haqidagi tushuncha. masalan: “daraxt” – yashil o‘simlik, “kitob” – yozma asar. leksik ma’nolar quyidagilarga bo‘linadi: asosiy (denotativ) ma’no – so‘zning bevosita, lug‘aviy ma’nosi. masalan: “ko‘z” – ko‘rish organi. ko‘chma ma’no – asosiy ma’nodan ikkinchi darajada hosil bo‘lgan ma’no. masalan: “ko‘z” – buloqning ko‘zi, ignaning ko‘zi. terminologik ma’no – ilmiy atamalarda. masalan: …

4 / 18

orscha “dāstān” (hikoya, qissa). etimologiya orqali tilning tarixiy qatlamlari, o‘zlashma so‘zlar, milliy va xalqaro leksika o‘rganiladi. etimologik tadqiqotlar tilning madaniy, tarixiy va ijtimoiy taraqqiyotini ochib beradi. 6. leksikologiya va boshqa fanlar aloqasi leksikologiya – fonetika, morfologiya, sintaksis bilan uzviy bog‘liq. semasiologiya – so‘z ma’nolarini o‘rganadi. frazeologiya – barqaror so‘z birikmalarini o‘rganadi. onomastika – atoqli otlar tizimi. terminologiya – ilmiy va texnik atamalar tizimi. etimologiya – lug‘at tarkibining tarixiy ildizlarini ochib beradi. xulosa so‘z – tilning asosiy birligi bo‘lib, uning asosiy tadqiqot sohasi leksikologiya hisoblanadi. so‘zlarning leksik ma’nolari, ko‘pma’nolilik, sinonimiya, etimologiya masalalari tilning lug‘at boyligini, tarixiy taraqqiyoti va madaniy aloqalarini ochib beradi. shuning uchun leksikologiya tilshunoslikning markaziy bo‘limlaridan biridir. leksikologiya fanining asosiy tadqiqot obyekti nima? so‘z til tizimida qanday birlik sifatida qaraladi? so‘zning leksik ma’nosi deganda nima tushuniladi? leksik ma’no bilan grammatik ma’no o‘rtasidagi farq nimada? etimologiya nimani o‘rganadi? “so‘zning ko‘p ma’noliligi” deganda nima tushunasiz? ko‘chma ma’no qanday hosil bo‘ladi? leksikologiyaning …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "leksikologiya"

prezentatsiya powerpoint lecture 6. mavzu: leksikologiya. so‘z til birligi sifatida. so‘zning leksik ma’nosi. etimologiya reja leksikologiya fani va uning tadqiqot obyekti so‘z – tilning asosiy birligi sifatida so‘zning leksik ma’nosi va uning turlari so‘zlarning ko‘p ma’noliligi va sinonimiya etimologiya va uning tilshunoslikdagi o‘rni leksikologiya va boshqa fanlar aloqasi leksikologiya lingvistikada tilning lug‘at boyligini o‘rganish bilan shug‘ullanadigan qatlamdir. leksikologiya fani so‘z m a’nosining o‘zgarishi, ya’ni so‘z ma’nosining kengayishi va torayishi, so‘zlarning shakli va ma’no munosabatlariga ko‘ra turlari, ulaming hududiy va ijtimoiy qatlamlari, yangi so‘zlarning paydo bo‘lishi kabi qator masalalami o‘z ichiga oladi. semasiologiya, leksikografiya, onomasiologiya, etimologi...

This file contains 18 pages in PPTX format (77.5 KB). To download "leksikologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: leksikologiya PPTX 18 pages Free download Telegram