statistika fanining predmeti va uslubi

DOCX 44 pages 518.1 KB Free download

44 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 518.1 KB

File type DOCX

Pages 44

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 44

1-mavzu . statistika fanining predmeti va uslubi. reja: 1.1.statistikaning paydo bo`lishi va rivojlanishi 1.2.statistika haqida tushunch 1.3.statistika fanining predmeti va usuli. 1.4.statistika fanining tarmoqlari va uning boshqa fanlar bilan aloqadorligi. 1.5.bozor iqtisodiyoti sharoitida statistikaning tutgan o`rni va ahamiyati. tayanch iboralar: statistika, statistik tadqiqot, statistik to`plam, statistik ma`lumot, statistik ko`rsatkichlar. 1.1. statistikaning paydo bo`lishi va rivojlanishi insonlarda oddiy hisoblarni amalga oshirish zamriyati tug'ilganda, bu ishni ular qo'lidagi barmoqlari yordamida bajarganlar. lamiyatda ishlab chiqarish kuchlarining rivoj lanishi natijasida insonlar hisob-kitoblarni qo·l barmoqlari bilan emas. balki ayrim predmetlar orqali bajarishgakirishdilar. masalan, grek tarixchisi gerodotning (eramizdan oldingi 484-420 yillarda yashagan) ta'kidlashicha, qadimiy fors podshohi dariya o'z qo'shinlarining soni to'g'risida ma'lumotga ega bo'ush uchun har bir askarga bir donadan toshni olib kelib bir yerga to'plashni buyuradi. xuddi shunday ishni skiflar podshosi ariant ham bajaradi. ariant toshni emas, kamonning mis uchini to'plashni buyuradi. keyinchalik, insoniyat hisob-kitoblar olib borish texnikasining yangi pog'onasiga o'tadi, ya'ni boshlang'ich schyotlar paydo …

2 / 44

zmini to'la tushunish uehunjuda muhimdir. shuni yaxshi anglash kerakki, qadimiy jamiyatlarda schyotlaming yoki uehetning ayrim elementlari mavjud bo'lgan. xolos. davlatlal11ing paydo bo"la boshlashi, ijtimoiy faoliyat sifatida statistikani funksiyalari ommaviy ma'lumotlami to'plash va ulami tahlil qilishning qandaydir oddiy apparatini yaratishni talab qila boshladi. bundan shunday xulosa chiqarish mumkinki, statistika paydo bo'lishi boshlanayotgan vaqtning o'zida hukmron sinfvakillariga xizmat qilishga chorlangan edi. statistika fan sifatida xvii asrda angliyada paydo bo'lgan. siyosiy arifmetika maktabining namoyondalari jon graunt (1620-1674) va uilyam petti (1623-1687) statistika asoschilari hisoblanadilar. chunki birinchi bo'lib ijtimoiy-iqtisodiy tekshirishlarda statistikani qo'hash fikri u. pettida tug' ilgan edi. u. petti o'z asarlarida ("soliqlar va yig'imlar", 1662-yil.; "donolarga so'z", 1664-yil; "siyosiy arifmetika", 1676-yil) o'z tengdoshlarini qiziqtirgan sotsial va iqtisodiy savollarga miqdoriy hisob-kitoblarga suyangan holdajavob berishga harakat qiladi. u. pettining yaqin do'sti, fabrikant, lord, london shahrining hokimi j.graunt birinchi bo'lib o'lish to'g'risidagi ma'lumotlar jadvalini tuzdi . u tug'ilish masalalarini o'rgandi, birinchi bo'jib o'g'il bolalar va qizlar …

3 / 44

bir davlatda diqqatga sazovor bo'lgan faktlar (ro'y bergan hodisa va voqealar) haqida so'zlab beruvchi fandir. yangi fan o'z oldiga davlat holatini ta'riftash, tasvirlash yoki ro'yxatga olishni vazifa qilib qo'ydi. asosiy maqsad, boshqaruvchi sinf vakillarini alohida davlatlarda boshqaruv metodlari va ularning boyligi bilan tanishtirishdan iborat edi. bu tamoyil, g. konringni germaniyada juda mashhur va dongdor ma'ruzachiga aylantirdi. 1749-yilda gettigenda xalqaro huquq va statistika professori g. axenval c'oavlatshunoslik" fanini nazariyachilari orasida eng ko' zga ko' ringan olimlardan bir "davlatshunoslik" fanining "statistika" (iotincha "status" so'zidan olingan bo'lib, hodisalaming holatini, ahvolini bildiradi. "status" so'zi negizida italyancha '·stato" - davlat, amaliy siyosat va "statista"- davlat arbobi, davlatni biluvchi so' zlari yotadi) deb atagan. ilmiy statistikaning rivojlanishi bilan bir qatorda statistika amaliyoti ham paydo bo'la boshlaydi. hayot tobora qiyinlashib borganligi sababli, davlatlar statistik organlarni tuzishga majbur bo' ladilar. birinchi davlat statistika organi 1756-yilda shvetsiyada tashkil qilingan. fransiyada 1772-yildan butun mamlakat bo'yicha aholining harakatlari to'g'risida hisobotlar tuzish …

4 / 44

ni xulosalar qilishdir. statistika nimaga kerak? bu savolga javob berish uchun uning moxiyatini to'liq tushinib yetish talab etiladi. vaqt o'tish bilan statistikaning moxiyati va zaruriyati o'zgarib boradi. agarda, statistika paydo bo'lish paytlarida davlat extiyojlari qondirgan bo'lsa, sobiq ittifoq davrida asosan davlatning yillik va besh illik rejalarini bajarilishini nazorat qilish bilan shug'ullangan. hozirgi kunda, ya'ni bozor iqtisodiyoti sharoitida, mehnat taqsimoti rivojlangan va qiyinlashib ketgan, eng asosiysi yuqori raqobat shaklida ish olib borish sharoitida nafaqat davlatga, balki har bir kompaniyaga, firma yoki korxonaga. hatto har bir tadbirkorga dunyoning bir chekkasida qanday o'zgarishlar bo'layotganligi yoki hodisa va voqealarning o'zgarishi prognozi haqida ma'lumot zarur. bu yerda statistikadan yaxshi yordamchi topilmasa kerak, ya'ni faqatgina u ro'y berayotgan yoki beradigan hodisalarning hajmi, o'zgarish darajasi va istiqbolini xarakterlovchi raqamlarni yetkazib bera olishi mumkin. bu statistikaning amaliy mohiyatidir. yuqaridagi qisqa tahlildan ko'rinib turibdiki, statistikaga berilgan ta'riflar turli-tuman, bir-biriga a'xshamaydi. ularni bizni fikrimizcha, quyidagi guruhlarga ajratish mumkin: statistika deganda, …

5 / 44

iy ne`mat ishlab chiqarish ko`zda tutiladi. statistika iqtisodiy hodisalar miqdorini, ijtimoiy taraqqiyot negizi – iqtisodiy qonun va qonuniyatlarni aniq vaqt va joy sharoitida qanday miqdoriy bog’lanish va nisbatlarda yuzaga chiqayotganligini o`rganadi. bu o`rinda u ishlab chiqarishni uning ikki tomoni – ishlab chiqaruvchi kuchlar va ishlab chiqarish munosabatlarini bir butunligida olib tekshiradi. ikkinchidan, madaniy va ta`lim-tarbiya sohasidagi hodisalar tushuniladi. statistika ularni ham miqdor jihatdan o`rganadi. jumladan, u madaniy-ma`rifiy munosabatlarning, o`quv yurtlarining, maktab, bog’cha, kutubxona va hokazolarning rivojlanishini o`rganadi. uchinchidan, siyosiy va mafkuraviy hodisalar tushuniladi. barcha bo`lib o`tgan va bo`layotgan qurultoylar, plenumlar, sessiyalar, saylovlar, ulardagi qatnashchilarning soni, ovozlarning taqsimlanishi (ish tashlashlar, namoyishlar) kabilar ana shunday hodisalar turkumiga kiradi. to`rtinchidan, tabiiy hodislar tushuniladi. tabiiy ofatlar, ya`ni zilzila, suv toshqinlari, do`l yog’ishi, yong’in, portlash kabi hodisalar statistika fanining o`rganish ob`ekti hisoblanadi. statistika o’z predmetini quyidagi kategoriyalar yordamida o’rganadi: statistik to’plam – bu umumiy bog’liqlikda, qandaydir bir sifat belgisi bilan birlashgan va bir-biridan farq qiluvchi …

Want to read more?

Download all 44 pages for free via Telegram.

Download full file

About "statistika fanining predmeti va uslubi"

1-mavzu . statistika fanining predmeti va uslubi. reja: 1.1.statistikaning paydo bo`lishi va rivojlanishi 1.2.statistika haqida tushunch 1.3.statistika fanining predmeti va usuli. 1.4.statistika fanining tarmoqlari va uning boshqa fanlar bilan aloqadorligi. 1.5.bozor iqtisodiyoti sharoitida statistikaning tutgan o`rni va ahamiyati. tayanch iboralar: statistika, statistik tadqiqot, statistik to`plam, statistik ma`lumot, statistik ko`rsatkichlar. 1.1. statistikaning paydo bo`lishi va rivojlanishi insonlarda oddiy hisoblarni amalga oshirish zamriyati tug'ilganda, bu ishni ular qo'lidagi barmoqlari yordamida bajarganlar. lamiyatda ishlab chiqarish kuchlarining rivoj lanishi natijasida insonlar hisob-kitoblarni qo·l barmoqlari bilan emas. balki ayrim predmetlar orqali bajarishgakirishdilar. mas...

This file contains 44 pages in DOCX format (518.1 KB). To download "statistika fanining predmeti va uslubi", click the Telegram button on the left.

Tags: statistika fanining predmeti va… DOCX 44 pages Free download Telegram