fotoeffekt

DOCX 11 pages 138.3 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 138.3 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

reja: 1. tashqi va ichki fotoeffekt 2. fotoeffekt qonunlari 3. fotoeffektning kvant nazariyasi 4. fotoeffekt hodisasining qo’llanilishi fotoeffekt hodisasini nemis fizigi gers kashf etdi. havosi so’rib olingan c shisha ballonga ikkita elektrod a anod va k katod o’rnatilgan. katodga kvarsdan yasalgan d darcha orqali yorug’lik tushadi. b batareya yordamida elektrodlarga kuchlanish beriladi. kuchlanishning qiymati p potensiometr yordamida o’zgartiriladi va v voltmetr yordamida o’chanadi. katod vazifasini ruxdan yasalgan plastinka o’taydi. katodga yorug’lik tushmaganda elektr zanjirida tok hosil bo’lmaydi. katod yorug’lik bilan yoritilganda yorug’lik undan elektronlarni urib chiqaradi. 1-rasm bu hodisa fotoelektrik effekt yoki qisqacha fotoeffekt deb ataladi. agar elektron yoritilayotgan modda tashqarisiga chiqsa (butunlay ajralish) tashqi fotoeffekt deb ataladi. agar elektronlar faqat «o’z» atomlari va molekulalari bilan bog’lanishni yo’qotsa-yu, lekin yoritilayotgan moddaning ichida «erkin elektron»lar sifatida qolsa (qisman ajralishi) va shu bilan barcha moddaning elektr o’tkazuvchanligini oshira borsa, u vaqtda bunday fotoeffekt ichki fotoeffekt deb ataladi. tashqi fotoeffektni tekshirishda stoletov foydalangan …

2 / 11

iqaradigan elektronlarning maksimal soni (ya’ni, to’yinish fototoki) yorug’lik oqimiga to’g’ri proporsionaldir. 2. tushayotgan yorug’lik chastotasi ortishi bilan fotoelektronlarning tezligi orta boradi, ammo bu yorug’likning intensivligiga bog’liq bo’lmaydi. 3. fotoeffekt yorug’likning intensivligiga bog’liq bo’lmagan holda berilgan metall uchun fotoeffektning «qizil chegarasi» deb ataladigan aniq minimal chastotada boshlanadi. elektron yutgan yorug’lik kvantining hv energiyasi elektronning metalldan chiqish ishini bajarishga safrlanadi; bu energiyaning qolgan qismi fotoelektronning kinetik energiyasidan iborat bo’ladi. bunga ko’ra energiyaning saqlanish qonunini quyidagicha yoza olamiz: (1) bunda: a - elektronning chiqish ishi. 1905- yilda eynshteyn taklif qilgan va keyinchalik tajribalarda tasdiqlangan bu formulani eynshteyn tenglamasi deb ataladi. eynshteyn tenglamasidan bevosita ko’rinib turibdiki, yorug’lik chastotasi ortishi bilan fotoelektronning tezligi ortadi va yorug’likning intensivligiga bog’liq bo’lmaydi. bu xulosa fotoeffektning ikkinchi qonuniga mos keladi. (1) formulaga muvofiq, yorug’likning chastotasi kamayishi bilan fotoelektronlarning kinetik energiyasi ham kamayadi. ma’lum- ki, elektronlarning metalldan chiqish ishi ham bir metall uchun o’zgarmas kattalikdir, binobarin, bu kattalik yorug’lik chastotasiga …

3 / 11

oeffekt hodisasi ma’lum bir minimal chastota (yoki maksimal to’lqin uzunligi)dan boshlab kuzatiladi. bu xulosa fotoeffektning uchinchi qonuniga mos keladi. 2-rasm tok kuchining bu eng katta it qiymatiga to’yinish toki deb ataladi.2- rasmda keltirilgan grafikdan ko’rinib turibdiki, kuchlanish nol bo’lganda ham fototokning kuchi noldan farq qiladi. bu tok yorug’lik katoddan urib chiqargan elektronlarning bir qismi anod kuchlanishi bo’lmasa ham, anodga yetib borishidan hosil bo’ladi. agar batareyaning qutblari o’zgartirilsa, tok kamayadi va biror kuchlanishda tok nolga teng bo’lib qoladi. bu esa barcha elektronlarning yana katodga qaytishini bildiradi. bu vaqtdagi kuchlanish to’xtatuvchi yoki tormozlovchi kuchlanish deyiladi. tormozlovchi kuchlanishning qiymati yorug’lik urib chiqargan elektronlarning maksimal kinetik energiyasiga bog’liq bo’ladi. energiyaning saqlanish qonuniga asosan tormozlovchi kuchlanish quyidagi tenglamadan topiladi: (3) bunda: ut - tormozlovchi kuchlanish; m - elektronning massasi; e - elektron zaryadi; v- fotoelektronlarning tezligi. bu tenglik bajarilganda elektr maydonining elektronni ko’chirishda bajargan ishi elektron kinetik energiyasining o’zgarishiga teng bo’ladi. binobarin, elektronning tezligi quyidagi …

4 / 11

to’lqinning chastotasi (to’lqin uzunligi) orqali quyidagi ko’rinishda ifodalanadi: =hv= (5) 2. foton tinch tura olmaydi, u dunyoga kelishi bilan harakatlana boshlaydi. uni to’xtatish mumkin emas. foton mo tinchlikdagi massaga ega emas. fotonning moddani oddiy zarralaridan prinsipial farqi ham ana shunda. fotonlarning tinchlikdagi massasi yo’qligining isboti shundaki, yorug’lik dastalari o’zaro kesishganda ularning har biri bir-biriga bog’liq bo’lmagan holda tarqalishda davom etadi. 3. nisbiylik nazariyasiga binoan, massa va energiyaning o’zaro bog’liqlik qonuni bo’yicha e=mc2 edi. shunga ko’ra fotonning massasini hv=mfc2 tenglikdan aniqlash mumkin: yoki (6) bu massani elektromagnit maydon energiyaga ega bo’lganligi tufayli maydon massasi sifatida qaraladi. fotonning massasini o’lchashning imkoni yo’q va undan tashqari hech bir eksperimental dalilda bu massa fotonning boshqa xarakteristikalaridan farq qilib, bevosita o’zini namoyon etmaydi. lekin maydon massasi haqidagi tushunchadan bir qator hodisalarni, jumladan, elementar zarralarni tadqiq qilish bilan bog’liq hodisalarni tushuntirishda foydalaniladi. 4. fotonlarning muhim xossalaridan yana biri shuki, boshqa elementar zarralardan farqli o’laroq, ular nisbatan …

5 / 11

ganish yorug’lik haqidagi asosiy bilim- larimizni chuqurlashtirish uchun ko’p narsani beradi. shuning uchun fotoeffekt hodisasi katta ilmiy ahamiyatga ega. shu bilan birga fotoeffektning amaliy (texnik) ahamiyati ham katta. ayniqsa fotoelementlar yaratilgandan keyin fotoeffektning turli-tuman qo’llanish imkoniyati vujudga keldi. yorug’lik energiyasini elektr energiyasiga aylantirib beruvchi asboblar fotoelementlar deyiladi. a.g. stoletovning qurilmasini fotoelement deyish mumkin. 3-rasm 4-rasm hozirgi zamon fotoelementi ichki yuzining bir qismiga chiqish ishi kichik bo’lgan metall qoplangan shisha ballondan iborat bo’lib (3 - rasm), bu qatlam katod vazifasini o’taydi va manbaning manfiy qutbiga ulanadi. ballon ichiga yorug’lik shaffof «darcha» orqali kiradi. ballonga kavsharlangan metall halqa anod vazifasini o’taydi va manbaning musbat qutbiga ulanadi. odatda ballonda vakuum hosil qilinadi, biroq ba’zida ballonga inert gaz, masalan, neon yoki argon kiritiladi. vakuumli fotoelementlar o’ziga tushgan har bir lyumen yorug’lik hisobiga 5 dan 30 mikroampergacha tok beradi, holbuki gazli fotoelementlar esa har lyumenga 30 dan 700 mikro- ampergacha tok beradi. bunday asboblarda fototok …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fotoeffekt"

reja: 1. tashqi va ichki fotoeffekt 2. fotoeffekt qonunlari 3. fotoeffektning kvant nazariyasi 4. fotoeffekt hodisasining qo’llanilishi fotoeffekt hodisasini nemis fizigi gers kashf etdi. havosi so’rib olingan c shisha ballonga ikkita elektrod a anod va k katod o’rnatilgan. katodga kvarsdan yasalgan d darcha orqali yorug’lik tushadi. b batareya yordamida elektrodlarga kuchlanish beriladi. kuchlanishning qiymati p potensiometr yordamida o’zgartiriladi va v voltmetr yordamida o’chanadi. katod vazifasini ruxdan yasalgan plastinka o’taydi. katodga yorug’lik tushmaganda elektr zanjirida tok hosil bo’lmaydi. katod yorug’lik bilan yoritilganda yorug’lik undan elektronlarni urib chiqaradi. 1-rasm bu hodisa fotoelektrik effekt yoki qisqacha fotoeffekt deb ataladi. agar elektron yoritilayotgan modda...

This file contains 11 pages in DOCX format (138.3 KB). To download "fotoeffekt", click the Telegram button on the left.

Tags: fotoeffekt DOCX 11 pages Free download Telegram