nerv tizimining fiziologiyasi va oliy nerv faoliyatining yosh xususiyatlari

DOCX 18 стр. 376,2 КБ Бесплатная загрузка

18 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 376,2 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 18

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 18

nerv tizimining fiziologiyasi va oliy nerv faoliyatining yosh xususiyatlari reja: 1.nerv tizimining umumiy tuzilishi. 2.nerv markazlari haqida tushuncha va ularning fiziologik xususiyatlari. 3.bosh miya katta yarim sharlari po‘slog‘ini tekshirish usullari. 4.shartli va shartsiz reflekslar. 5.oliy nerv faoliyati haqida tushuncha. 6.birinchi va ikkinchi signal tizimi haqida tushuncha. 7.o‘quvchilarning kun tartibi. 8.uyqu va uyqu gigiyenasi. tayanch tushunchalar: nerv, neyron, qo‘zg‘alish, tormozlanish, bosh va orqa miya, shartli va shartsiz refleks, ichki va tashqi tormozlanish, signal, birinchi va ikkinchi signal, tip, xolerik, sangvinik, flegmatik, melanxolik, aqliy mehnat, charchash va o‘ta charchash, nevroz, ratsionalizatsiyalash. nerv tizimining funksiyasi ikki qismga bo‘lib o‘rganiladi. nerv tizimining birinchi funksiyasi odam organizmining barcha, hujayra, to‘qima, organlari va tizimlarining ishini boshqarish, tartibga solish, tashqi muhitdan, ichki organlardan keladigan axborotlarni qabul qilish va ularni markaziy nerv tizimiga yetkazib berish, organizmdagi barcha organlarni bir-biri bilan bog‘lash va organizmning bir-butunligini ta’minlash, ichki sekretsiya bezlarida ishlab chiqariladigan turli gormonlarning qon orqali organizmga ko‘rsatadigan ta’sirini, moddalar …

2 / 18

lov nerv tizimining bu vazifasini oliy nerv faoliyati deb atagan. nerv tizimining bu vazifasini uning yuqori qismida joylashgan (bosh miya yarim sharlari va uning po‘stloq qismi) nerv markazlari bajaradi. nerv tizimi ikki qismdan iborat: markaziy va periferik nerv tizimi. markaziy nerv tizimiga bosh va orqaa, miya kiradi. periferik nerv tizimiga orqa miyadan chiqadigan 31 juft sezuvchi, harakatlantiruvchi nerv tolalari, bosh miyadan chiqadigan 12 juft nervlar. hamda umurtqa pogonasi atrofida va ichki organlarda joylashgan nerv tugunchalari kiradi. bajaradigan vazifasiga ko‘ra, nerv tizimi ikki qismga bo‘linadi: somatik va vegetativ nerv tizimi. somatik nerv tizimi odam tanasining sezgi organlari, skelet muskullari ishini boshqaradi. vegetativ nerv tizimi ichki organlar (nafas olish, qon aylanish, ovqat hazm qilish, ayirish va oshqozon hamda ichki sekretsiya bezlari ishini boshqaradi. nerv tizimini nerv hujayralari va nerv tolalari tashkil qiladi. nerv hujayralariga neyron deb ataladi. nerv tolasining asosiy xususiyati qo‘zg‘aluvchanlik va o‘tkazuvchanlikdan iborat. nerv markazlaridagi yana bir xususiyat dominanta xususiyati …

3 / 18

ning ikkinchi xil hujayralari - neyrogliya yoki gliotsitlar (neuroglia) kelib chiqishi bo‘yicha neyronlar bilan bog‘liq bo‘lsa ham, bir qator yordamchi vazifalarni bajaradi. neyron (neyrotsit) nerv hujayrasi bo‘lib, tanadan, o‘simtalari va nerv oxirlaridan tashkiltopgan. nerv hujayrasining shakli va kattaligi nerv tizimining turli qismlarida turlichadir. ularning kattaligi 4-6 mkmdan (miyachaning donador qavati) 100-130 mkmgacha (bosh miya po‘stloq qismining yirik besh hujayralari) bo‘lishi mumkin. nerv hujayralarining shakli ularning o‘simtalari soniga bog‘liq. bir o‘simtali nerv hujayralarining shakli odatda dumaloq yoki kolbasimon, ikki o‘simtali nerv hujayralari - duksimon, ko‘p o‘simtali nerv hujayralari esa noto‘g‘ri yulduzsimon shaklda bo‘ladi. nerv hujayralarining o‘ziga xos xususiyati ularda o‘simtalar bo‘lishidir. nerv hujayrasining yadrosi ko‘pincha markazda joylashib, xromatini kam bo‘lgani uchun och bo‘yaladi. yadro, yadrocha va yadro teshiklari kompleksi juda o‘zgaruvchan (labil) tuzilmalar bo‘lib, turli ta’sirlar va patologik holatlarda o‘zgaradi. nerv hujayrisining sitoplazmasida umumiy organellalar va shuningdek faqat nerv hujayralariga mansub bo‘lgan maxsus tuzilmalar - tigroid modda va neyrofibrillalarning borligini ko‘rish …

4 / 18

xil pigment kiritmalari uchraydi. melanin turli kattalikdagi donalar sifatida faqatgina qora moddaning neyronlarida va sayyor nervning dorzal yadrosida uchraydi. lipofussin lipoidlar saqlovchi modda bo‘lib, mayda donalar sifatida hamma nerv hujayralarida uchraydi. yosh ulg‘ayishi bilan bu pigmentning miqdori oshadi. neyrogliya (yunon. glia - yelim, nerv yelimi) yordamchi to‘qima bo‘lib, o‘zining tuzilishi va faoliyati bo‘yicha turlicha bo‘lgan ko‘pgina hujayralardan iborat. neyrogliya - tayanch (markaziy va pereferik nerv tizimining stromasini tashkil etadi), chegaralovchi glial pardalar hosil qilib nerv elementlari atrofidagi biriktiruvchi to‘qimadan ajratib turadi) trofik (nerv hujayralaridagi modda almashinuvida ishtirok etadi), himoya (multipotensial va mikrogliya hujayralar) va sekretor vazifani o‘taydi. neyrogliya nerv oxirlarining tuzilishida ishtirok etib, nerv impul’sini hosil bo‘lishda va uni o‘tkazishda hamda nerv tolalarning degeneratsiya va regeneratsiyasi ishtirok etadi. hamma neyrogliya elementlari ikki genetik turga – makrogliya va mikrogliyaga bo‘linadi[footnoteref:1]. [1: anatomy of the human body.henry gray.nega assefa alemaya university yosief tsige jimma university.in collaboration with the ethiopia public health training …

5 / 18

ib, uning orqa qismidan orqa miya taraqqiy etadi. nerv nayining oldingi qismi homila hayotining 3 haftasi oxirida kengayib, uchta birlamchi miya pufakchalarini hosil qiladi. oldingi miya pufagi old tomonda oxirgi qatlam (lamina terminalis) vositasida yopiladi. bu uchta birlamchi pufakchalardan oldingi va orqadagisi homila taraqqiyotining 2 oyida ikkiga bo‘linadi va bir-biriga qo‘shilgan beshta miya pufagi hosil bo‘ladi. bunda orqa miya pufagi ko‘ndalang egat yordamida uzunchoq miya (myelencephalon) va o’rta miya (metencephalon) ga bo‘linadi. o‘rta miya pufagi o‘zgarmaydi va o‘z nomini saqlab qoladi. oldingi miya pufagi ham oraliq miya (diencephalon) va oxirgi miya (telencephalon) ga bo‘linadi. hosil bo‘lgan beshta miya pufaklari biri ketidan biri joylashadi. dastlab uning devori yupqa bo‘lib, bir qavat epiteliydan iborat bo‘ladi. tez orada miya pufakchalari o‘sishida ma’lum bir o‘zgarish kuzatiladi. oldingi miya pufagi tez o‘sib, bo‘ylama egat yordamida o‘ng va chap yarimsharlarga bo‘linadi. yarimsharlar orqa tomonga qarab o‘sib, miyaning boshqa qismlari ustini qoplaydi. bu orada bosh miya qismlari …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 18 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "nerv tizimining fiziologiyasi va oliy nerv faoliyatining yosh xususiyatlari"

nerv tizimining fiziologiyasi va oliy nerv faoliyatining yosh xususiyatlari reja: 1.nerv tizimining umumiy tuzilishi. 2.nerv markazlari haqida tushuncha va ularning fiziologik xususiyatlari. 3.bosh miya katta yarim sharlari po‘slog‘ini tekshirish usullari. 4.shartli va shartsiz reflekslar. 5.oliy nerv faoliyati haqida tushuncha. 6.birinchi va ikkinchi signal tizimi haqida tushuncha. 7.o‘quvchilarning kun tartibi. 8.uyqu va uyqu gigiyenasi. tayanch tushunchalar: nerv, neyron, qo‘zg‘alish, tormozlanish, bosh va orqa miya, shartli va shartsiz refleks, ichki va tashqi tormozlanish, signal, birinchi va ikkinchi signal, tip, xolerik, sangvinik, flegmatik, melanxolik, aqliy mehnat, charchash va o‘ta charchash, nevroz, ratsionalizatsiyalash. nerv tizimining funksiyasi ikki qismga bo‘lib o‘rganilad...

Этот файл содержит 18 стр. в формате DOCX (376,2 КБ). Чтобы скачать "nerv tizimining fiziologiyasi va oliy nerv faoliyatining yosh xususiyatlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: nerv tizimining fiziologiyasi v… DOCX 18 стр. Бесплатная загрузка Telegram