nerv tizimining fiziologiyasi va oliy nerv faoliyatining yosh xususiyatlari

PPTX 25 pages 1.5 MB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

nerv tizimining fiziologiyasi va oliy nerv faoliyatining yosh xususiyatlari nerv tizimining fiziologiyasi va oliy nerv faoliyatining yosh xususiyatlari d.sultonov asab tizimining ahamiyati nerv boshqarish > gumoral boshqarish qo’zg’alish asab tizimi bo’ylab juda tez tarqaladi – sekundiga 100-120 m.gacha nerv impulslari aniq organlarga keladi va shuning uchun ham asab tizimi orqali bajariladigan javob reaksiyalari funksiyalarni gumoralli boshqarilishiga nisbatan faqatgina juda tez yetib bormasdan balki juda aniq ham bajariladi lekin organizmni tashqi muhit shart-sharoitlariga to’lig’icha va nozik moslashishini boshqarilishi asab va gumoral mexanizmlarni o’zaro aloqasi bilan bajariladi. bosh va orqa miyalar ko’ndalangiga kesilganda ancha qoramtir rang ko’k moddasi va ancha yorug’ oqimtir rang – oq moddalari ko’rinib turadi. ko’k moddasi nerv hujayralarining tanalari bilan hosil bo’lgan bo’lsa, oq moddasi miyelin po’stlog’i bilan qoplangan nerv tolalarining yig’ilishidan hosil bo’ladi. asab tizimining periferik qismi bosh va orqa miyadan tashqariga chiqib gavdaning turli organlariga yo’nalgan nerv tolalari bog’idan iborat bo’ladi. ularga nerv tugunlari yoki gangliyalar …

2 / 25

lar – kalta, kuchli shoxlanuvchi o’simtalardir. bitta hujayrada 1 dan 1000 tagacha dendritlar mavjud. asab tizimining turli qismlarida neyronlarning tanasi turli o’lchamlarda bo’ladi (uning diametri 4 dan 130 mk.gacha) va shakli ham har xil (yulduzsimon, doirasimon, ko’pburchakli) bo’lishi mumkin nerv hujayralarining embrional rivojlanishining dastlabki bosqichlarida ular uchun xarakterli bo’lgan belgi uncha ko’p bo’lmagan sitoplazma bilan o’rama katta yadroning mavjudligidir. rivojlanish jarayonida yadroning nisbiy hajmi kichrayadi. embrional rivojlanishning 3-oyida aksonlarning o’sishi boshlanadi. dendritlardagi tikanlar odatda tug’ilishdan keyin rivojlanadi. miyelinlashish jarayoni hammadan oldin, periferik nervlarda, so’ngra orqa miya tolalari, bosh miyaning dastak qismi, miyacha nervlari shunday holatga uchrasa, eng oxirida bosh miya katta yarim sharlari tolalari uchraydi. harakat nerv tolalari bola tug’ilgan paytdayoq miyelin po’stlogi bilan qoplangan bo’ladi. 3 yoshga kelib barcha nerv tolalarining miyelinlashuvi tamom bo’lsada, miyelin po’stlog’i va silindr o’qining o’sishi 3 yoshdan keyin ham davom etadi. refleks – reflektor - retseptor eksteroreseptorlar tashqi muhitning qo’zg’alishlarini qabul qiladi, ularga ko’zning …

3 / 25

i. tarnovchaning tomonlari bir-biriga yaqinlashib, tutashgan nerv nayini hosil qiladi. nerv nayining pastki qismidan orqa miya hosil bo’lsa, nerv nayining yuqorigi qismidan uchta kengaygan birlamchi miya pufaklari hosil bo’ladi. (oldingi, o’rta va keyingi, yoki rombsimon pufaklar). besh haftalik embrionda, oldingi pufakning ko’ndalang egatlari bilan va rombsimon pufakning yana ikki qismga bo’linib - beshta miya pufaklari hosil qilganligi yaqqol ko’rinadi. beshta miya pufaklaridan bosh miyaning barcha bo’limlari hosil bo’ladi. beshinchi bo’limdan uzunchoq miya, to’rtinchidan – varoliyev ko’prigi va miyacha uchinchidan –o’rta miya, ikkinchisidan – ko’z pufagi va oraliq miya, birinchidan –bosh miya katta yarim sharlari rivojlanadi bular orasida oldingi pufak juda jadal rivojlanadi. embrional rivojlanishning 3-oyida chap va o’ng yarim sharlarni bog’lab turuvchi qadoqli tana shakllanadi, homiladagi rivojlanishning oltinchi oyida yarim sharlar to’lig’icha qoplab oladi. bu paytda miyaning barcha bo’limlari aniq ko’rinib turadi orqa miyaning rivojlanishi orqa miya boshqa miyalardan oldin rivojlanadi. embrionda bosh miya hali miya puffaklari bosqichida bo’lganida, orqa …

4 / 25

so’rish, yutish, qusish, aksa urish kabi reflektor aktlarni bajarishda ishtirok etadi. yangi tug’ilgan bolalarda uzunchoq miya ko’prik bilan birga bor yo’g’i 8 g. ga yaqin massaga ega bo’ladi, bu esa bosh miyaning 2 % ni tashkil etadi (voyaga yetgan odamlarda bu nisbatn 1,6 % ni tashkil etadi). uzunchoq miyaning yadrolari shakllanishni, o’sishning homilalik davridayoq boshlaydilar va tug’ilish davriga kelib asosan shakllanib bo’ladi. yetti yoshda uzunchoq miyaning yadrolarini yetilishi asosan tugaydi miyacha yangi tug’ilgan bolalarda miyacha yaxshi rivojlanmagan, lekin miyacha nervlari yarim sharlarnikidan yaxshi rivojlangan bo’ladi. hayotning birinchi yilida miyacha jadal o’sadi. keyinchalik uning o’sish tempi susayadi, 15-yoshli bolalarda miyacha voyaga yetgan odamlardagi o’lchamga yetadi. bosh miyaning katta yarim sharlari voyaga yetgan odamlarda katta yarimsharlarining vazni bosh miya vaznining qariyib 80 % ni tashkil etadi. po‘stloq arxitektonikasi arxitektonika – bu po’stloqni umumiy tuzilish rejasi va uning mikroskopik tuzilish xususiyatlaridir. po’stloqni hosil qiluvchi nerv hujayralari va tolalari yetti qavatda joylashgan. turli qavatlarda …

5 / 25

a yetgan odamlarniki tipida bo’ladi. lekin egatlarning shakli, o’lchami holida chigalliklar tug’ilganidan keyin ham o’zgaradi. yangi tug’ilgan bolalarning nerv hujayralari duk shaklida bo’lib uncha ko’p bo’lmagan o’simtalarga ega bo’ladi, po’stloq esa voyaga yetgan odamlarnikidan ancha nozik va yupqa bo’ladi. nerv tolalarining miyelinlashishi, po’stloq qatlamlarining joylashuvi, nerv hujayralarining tabaqalanishi asosan 3 yoshga yetgach tugaydi. bosh miyaning kelgusi rivojlanishi assosiativ tolalar miqdorining ortishi va yangi nerv bog’lanishlarning hosil bo’lishi bilan xarakterlanadi. bu yillarda miyaning vazni juda kam o’zgaradi. oliy asab faoliyati tiplarining klassifikasiyasi. i.a.pavlov ana shu uchta asosiy xossalarning namoyon bo’lishini asosida quyidagilarni farqlashni taklif qildi: 1) kuchli tip, lekin muvozanatlashmagan qo’zg’alish tormozlanishdan ustun («jonsarak tip»); 2) kuchli tip, muvozanatlashgan asab jarayonlari tez harakatchan («harakatchan tip»); 3) kuchli tip, muvozanatlashgan asab jaaryonlari kam harakatchan («tinch», kam harakatchan, inert tip); 4) zaif-kuchsiz tip, asab hujayralari ish faoliyatini yo’qolishiga olib keluvchi tez charchashi bilan xarakterlanuvchi tip. organizmning shaxsiy hayoti davomida nima olingan yoki orttirilgan …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nerv tizimining fiziologiyasi va oliy nerv faoliyatining yosh xususiyatlari"

nerv tizimining fiziologiyasi va oliy nerv faoliyatining yosh xususiyatlari nerv tizimining fiziologiyasi va oliy nerv faoliyatining yosh xususiyatlari d.sultonov asab tizimining ahamiyati nerv boshqarish > gumoral boshqarish qo’zg’alish asab tizimi bo’ylab juda tez tarqaladi – sekundiga 100-120 m.gacha nerv impulslari aniq organlarga keladi va shuning uchun ham asab tizimi orqali bajariladigan javob reaksiyalari funksiyalarni gumoralli boshqarilishiga nisbatan faqatgina juda tez yetib bormasdan balki juda aniq ham bajariladi lekin organizmni tashqi muhit shart-sharoitlariga to’lig’icha va nozik moslashishini boshqarilishi asab va gumoral mexanizmlarni o’zaro aloqasi bilan bajariladi. bosh va orqa miyalar ko’ndalangiga kesilganda ancha qoramtir rang ko’k moddasi va ancha yorug’ oqimtir ran...

This file contains 25 pages in PPTX format (1.5 MB). To download "nerv tizimining fiziologiyasi va oliy nerv faoliyatining yosh xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: nerv tizimining fiziologiyasi v… PPTX 25 pages Free download Telegram