o’zbek adabiy tili me'yorlari
Предварительный просмотр (5 стр.)
Прокрутите вниз 👇
![da gap borganda, avvalo, adabiy til – xalq tilining, milliy tilning oliy shakli deyilgan ta'riflarga duch kelinadi. darhaqiqat, adabiy til xalq tili negizida shakllanadi. adabiy tilni yaratishdan maqsad umumxalq ommaviy aloqa vositasini yaratishdir. adabiy til ijtimoiy-siyosiy, ilmiy-madaniy hayotning barcha sohalarida aloqa quroli darajasiga ko‘tariladi. adabiy til vazifasining kengayishi undagi til vositalarining rivoj topishini, imkoniyatlarining kengayishini taqozo qiladi. adabiy tilning lug‘at tarkibi, grammatik tuzilishi muayyan qonun-qoidalarga bo‘ysunadi, ular saralangan, ishlangan, me'yorlashtirilgan bo‘ladi. demak, adabiy til me'yorlashtirilgan til bo‘lib, bu uning muhim xususiyatlaridan biri hisoblanadi. adabiy tilni me'yorlashtirish deganda tilning ko‘pchilikka ma'qul bo‘lgan ko‘rinishlarini tavsiya etish va shu asosda tilning fonetik, orfoepik, orfografik, leksik, grammatik qonun-qoidalarini ishlab chiqish va ularni tartibga solish tushuniladi. ilmiy manbalarda adabiy tilni me'yorlashtirishning quyidagi shartlari qayd etiladi: a) tilning ifoda vositalari tanlanadi; b) umum tomonidan qabul qilinadi va mustahkamlanadi;v) qoidalashtiriladi, lug‘at va grammatikalarda tavsiya etiladi; g) shu til vakillarining hammasi uchun majburiy hisoblanadi.[footnoteref:0] [0: ё.тожиев ва бошқалар. …](/media/previews/pages/preview_MLEC0yP.webp "o’zbek adabiy tili me'yorlari - Страница 2")
![mda ulardan foydalanish tartibi belgilab beriladi. hozirgi kunda o‘zbek adabiy tilining lug‘aviy me'yori ancha tartibga solingan. shunga qaramay, ba'zan nutqda so‘z qo‘llash bilan bog‘liq xatolar ham uchrab turadi. masalan: mana, yo‘l o‘rtasida tovushqon ko‘rib, pomeshchikning ovchisi quvdi shu mahal. (zulfiya.) berilgan she'riy parchada qo‘llangan tovushqon so‘zi shevaga xos bo‘lib, uning qo‘llanishi leksik me'yorga xilof. ba'zan nutqda paronimlarni noto‘g‘ri qo‘llash, (archish-artish, o‘tkazish-o‘tkazish kabilar) dubletlarning farqiga bormaslik (poeziya-nazm, tolib-talaba), sinonim so‘zlarni o‘z o‘rnida qo‘llamaslik (aft- chehra-turq-oraz) holatlari ham adabiy til leksik me'yorining buzilishiga olib keladi. orfoepik me'yor. orfoepik me'yor, ya'ni talaffuz me'yori til birliklarining og‘zaki nutq jarayonida adabiy til me'yoriga muvofiq kelishi masalasi bilan ish ko‘radi. adabiy tilning bu me'yori ishlab chiqilgan bo‘lsa-da, orfoepik lug‘atlar tuzilganligiga qaramay,[footnoteref:1] nutqiy jarayonda hanuzgacha ayrim til birliklarining talaffuzida xatolik ko‘zga tashlanadi. masalan, ruscha yoki rus tili orqali o‘zlashgan so‘zlarning talaffuzidagi nomuvofiqliklar, so‘zni yozilgandek talaffuz etish, qabul qilingan so‘zni o‘zbekcha aksent bilan talaffuz etish kabi masalalar bo‘yicha …](/media/previews/pages/preview_pKsg3GU.webp "o’zbek adabiy tili me'yorlari - Страница 3")
![so‘zlarining noto‘g‘ri o‘rinlashuvi sintaktik me'yorning buzilishiga olib kelgan.[footnoteref:2] [2: бу ҳақда қаранг. ф.исҳоқов. эътиқодимиз ҳам бор, эътирозимиз ҳам //нутқ маданиятига оид масалалар тўплами. –тошкент: фан, 1973. –б. 112-119.] so‘z yasash me'yori. bu me'yor tilda yangi so‘z yasash usullarini belgilab beradi, so‘z yasash qonuniyatlarini tekshiradi. ma'lumki, tilning lug‘at tarkibi yangi so‘z yasash hisobiga ham boyib boradi. so‘z yasash o‘z-o‘zidan amalga oshirilmaydi. har bir tilda so‘z yasashning o‘z ichki qonuniyatlari mavjud. o‘zbek tilida ham so‘z yasashning o‘ziga xos usullari (fonetik, semantik, leksik, morfologik, sintaktik, kompozitsiya usullar) bo‘lib, so‘z yasashda ularga e'tibor qaratish lozim bo‘ladi. imloviy me'yor. imloviy me'yor yozma nutqning madaniylik darajasini belgilovchi muhim omildir. bu me'yor til birliklarini to‘g‘ri yozish qonun-qoidalariga asoslanadi. hozirgi kunda o‘zbekistonda ikki yozuv turiga asoslangan imlo qoidalari bilan ish ko‘rilmoqda. bular: 1. kirillcha-o‘zbekcha yozuvga asoslangan imlo qoidasi.[footnoteref:3] bu qoida 1956 yil 4 aprelda tasdiqlangan bo‘lib, 72 paragrafdan iborat qonun-qoidalarni qamrab oladi. 2. lotincha -o‘zbekcha yozuvga asoslangan imlo …](/media/previews/pages/preview_qx2sZjW.webp "o’zbek adabiy tili me'yorlari - Страница 5")
О "o’zbek adabiy tili me'yorlari"
o’zbek adabiy tili me'yorlari reja 1.adabiy til me'yorlari haqida. 2.leksik-semantik me'yor. 3.fonetik, orfografik va orfoepik me'yor. 4.aksentologik va grammatik me'yor. 5.punktuatsion va uslubiy me'yor. tayanch tushunchalar: adabiy til me'yorlari: leksik-semantik me'yor, orfoepik me'yor, orfografik me'yor, fonetik me'yor, aksentologik me'yor, grammatik me'yor, so‘z yasash me'yori, imloviy me'yor, uslubiy me'yor, punktuatsion me'yor, nutq me'yorlari va adabiy nutq mezonlari. «nutq madaniyati» tushunchasi to‘g‘risida gap borganda, ko‘p hollarda, nutqda o‘rinli va o‘rinsiz so‘zlarning qo‘llanishi xususida bahs boradi. til birligining to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri qo‘llanganligini belgilashda ma'lum bir o‘lchovga (mezonga) asoslaniladi. mana shu o‘lchov tilshunoslikda adabiy til me'yori deb yuritil...
Этот файл содержит 17 стр. в формате DOCX (31,8 КБ). Чтобы скачать "o’zbek adabiy tili me'yorlari", нажмите кнопку Telegram слева.
DOC
PPTX
PPTX
PPTX
PPTX
PPTX
PPTX
PPTX
PPTX
ZIP
PPTX
PPTX