o’zbek adabiy tili me'yorlari

PPTX 13 pages 93.2 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 93.2 KB

File type PPTX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

mavzu: o’zbek adabiy tili me'yorlari mavzu: o’zbek adabiy tili me'yorlari reja 1.adabiy til me'yorlari haqida. 2.leksik-semantik me'yor. 3.fonetik, orfografik va orfoepik me'yor. 4.aksentologik va grammatik me'yor. 5.punktuatsion va uslubiy me'yor. tayanch tushunchalar: adabiy til me'yorlari: leksik-semantik me'yor, orfoepik me'yor, orfografik me'yor, fonetik me'yor, aksentologik me'yor, grammatik me'yor, so‘z yasash me'yori, imloviy me'yor, uslubiy me'yor, punktuatsion me'yor, nutq me'yorlari va adabiy nutq mezonlari. «nutq madaniyati» tushunchasi to‘g‘risida gap borganda, ko‘p hollarda, nutqda o‘rinli va o‘rinsiz so‘zlarning qo‘llanishi xususida bahs boradi. til birligining to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri qo‘llanganligini belgilashda ma'lum bir o‘lchovga (mezonga) asoslaniladi. mana shu o‘lchov tilshunoslikda adabiy til me'yori deb yuritiladi. adabiy til me'yori, uning shakllanishi, rivojlanish qonuniyatlari nutq madaniyati sohasining tekshirish ob'ekti hisoblanadi. nutq madaniyati sohasining adabiy til me'yoriga munosabati quyidagilarda namoyon bo‘ladi: a) nutq madaniyati adabiy me'yordagi o‘zgarib, buzilib turuvchi, nutqiy nuqsonlarni yuzaga keltiruvchi xususiyatlarni topadi, ularni bartaraf etishga intiladi; b) nutq madaniyati adabiy til me'yorini doimiy rivojlanib, o‘zgarib …

2 / 13

javob topish lozim bo‘ladi. adabiy til haqida gap borganda, avvalo, adabiy til – xalq tilining, milliy tilning oliy shakli deyilgan ta'riflarga duch kelinadi. darhaqiqat, adabiy til xalq tili negizida shakllanadi. adabiy tilni yaratishdan maqsad umumxalq ommaviy aloqa vositasini yaratishdir. adabiy til ijtimoiy-siyosiy, ilmiy-madaniy hayotning barcha sohalarida aloqa quroli darajasiga ko‘tariladi. adabiy til vazifasining kengayishi undagi til vositalarining rivoj topishini, imkoniyatlarining kengayishini taqozo qiladi. adabiy tilning lug‘at tarkibi, grammatik tuzilishi muayyan qonun-qoidalarga bo‘ysunadi, ular saralangan, ishlangan, me'yorlashtirilgan bo‘ladi. demak, adabiy til me'yorlashtirilgan til bo‘lib, bu uning muhim xususiyatlaridan biri hisoblanadi. adabiy tilni me'yorlashtirish deganda tilning ko‘pchilikka ma'qul bo‘lgan ko‘rinishlarini tavsiya etish va shu asosda tilning fonetik, orfoepik, orfografik, leksik, grammatik qonun-qoidalarini ishlab chiqish va ularni tartibga solish tushuniladi. ilmiy manbalarda adabiy tilni me'yorlashtirishning quyidagi shartlari qayd etiladi: a) tilning ifoda vositalari tanlanadi; b) umum tomonidan qabul qilinadi va mustahkamlanadi;v) qoidalashtiriladi, lug‘at va grammatikalarda tavsiya etiladi; g) shu til vakillarining hammasi uchun …

3 / 13

‘zbek adabiy tilining lug‘aviy me'yori ancha tartibga solingan. shunga qaramay, ba'zan nutqda so‘z qo‘llash bilan bog‘liq xatolar ham uchrab turadi. masalan: mana, yo‘l o‘rtasida tovushqon ko‘rib, pomeshchikning ovchisi quvdi shu mahal. (zulfiya.) berilgan she'riy parchada qo‘llangan tovushqon so‘zi shevaga xos bo‘lib, uning qo‘llanishi leksik me'yorga xilof. ba'zan nutqda paronimlarni noto‘g‘ri qo‘llash, (archish-artish, o‘tkazish-o‘tkazish kabilar) dubletlarning farqiga bormaslik (poeziya-nazm, tolib-talaba), sinonim so‘zlarni o‘z o‘rnida qo‘llamaslik (aft- chehra-turq-oraz) holatlari ham adabiy til leksik me'yorining buzilishiga olib keladi. orfoepik me'yor. orfoepik me'yor, ya'ni talaffuz me'yori til birliklarining og‘zaki nutq jarayonida adabiy til me'yoriga muvofiq kelishi masalasi bilan ish ko‘radi. adabiy tilning bu me'yori ishlab chiqilgan bo‘lsa-da, orfoepik lug‘atlar tuzilganligiga qaramay, nutqiy jarayonda hanuzgacha ayrim til birliklarining talaffuzida xatolik ko‘zga tashlanadi. masalan, ruscha yoki rus tili orqali o‘zlashgan so‘zlarning talaffuzidagi nomuvofiqliklar, so‘zni yozilgandek talaffuz etish, qabul qilingan so‘zni o‘zbekcha aksent bilan talaffuz etish kabi masalalar bo‘yicha kamchiliklar mavjud. yozuv (grafik) me'yori. adabiy tilning grafik …

4 / 13

rim tovushlarning aks etishi bilan bog‘liq nomuvofiqliklar fonetik me'yorning buzilishiga sabab bo‘lmoqda. masalan: qorishiq va sirg‘aluvchi j uchun bir harfning berilishi, ng tovushi uchun kirillcha alifboda harfning yo‘qligi nutq madaniyatiga salbiy ko‘rsatishi tayin. aksentologik me'yor. aksentologik me'yor urg‘uni to‘g‘ri qo‘llash bilan bog‘liq me'yordir. adabiy tilning aksentologik me'yorida har bir so‘zda urg‘uning qo‘llanish o‘rni qat'iy tarzda belgilab beriladi. xulosa ma'lumki, so‘zdagi urg‘u ma'no farqlash xususiyatiga ega. urg‘u yordamida yozuvda farqlanmaydigan so‘zlar o‘zaro farqlanadi. buni quyidagi so‘zlar misolida ham kuzatish mumkin: atlas-atlas, fizik-fizik, bosma-bosma, hozir-hozir. anglashiladiki, urg‘uning o‘zgarishi so‘z ma'nosining o‘zgarishiga olib keladi. shu sababli har bir so‘zdagi urg‘uni o‘z o‘rnida qo‘llash maqsadga muvofiq. /docprops/thumbnail.jpeg

5 / 13

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbek adabiy tili me'yorlari"

mavzu: o’zbek adabiy tili me'yorlari mavzu: o’zbek adabiy tili me'yorlari reja 1.adabiy til me'yorlari haqida. 2.leksik-semantik me'yor. 3.fonetik, orfografik va orfoepik me'yor. 4.aksentologik va grammatik me'yor. 5.punktuatsion va uslubiy me'yor. tayanch tushunchalar: adabiy til me'yorlari: leksik-semantik me'yor, orfoepik me'yor, orfografik me'yor, fonetik me'yor, aksentologik me'yor, grammatik me'yor, so‘z yasash me'yori, imloviy me'yor, uslubiy me'yor, punktuatsion me'yor, nutq me'yorlari va adabiy nutq mezonlari. «nutq madaniyati» tushunchasi to‘g‘risida gap borganda, ko‘p hollarda, nutqda o‘rinli va o‘rinsiz so‘zlarning qo‘llanishi xususida bahs boradi. til birligining to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri qo‘llanganligini belgilashda ma'lum bir o‘lchovga (mezonga) asoslaniladi. mana shu o‘lchov t...

This file contains 13 pages in PPTX format (93.2 KB). To download "o’zbek adabiy tili me'yorlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbek adabiy tili me'yorlari PPTX 13 pages Free download Telegram