adabiy tili me'yorlari

DOCX 5 стр. 23,3 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 23,3 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 5

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

адабий тил меьёрлари маънодош сўзларни ўрнида ишлатиш сўз санъаткори учун фарз. тилимизнинг шу товланиб туришида шоир учун не-не битмас-туганмас хазиналар бор. м. шайхзода туғилдиму онам кўксидан ўзбек момо ифорин туйдим. алла айтса мурғак қалбимда она тилим сафосин суйдим! тил - халқ билан бирга умр кечириб, шаклланади, ривожланади. шунинг учун ҳам ҳар бир миллатнинг тили унинг бахти, тиргагидир. она тили эса муқаддас аждодларимизни бугунги ва келажак авлод тарихи билан чамбарчас боғловчи, мангуга бириктирувчи энг ишончли қуролдир. нутқимиз икки шаклда бўлади: оғзаки ва ёзма. оғзаки нутқ ўзаро муомала тилидир. ундан ўзаро суҳбатларда, баҳсларда фойдаланилади. ҳар икки нутқ шакли олдига бир хил талаблар қўйилади: фикрни аниқ ва тушунарли бўлиши, жумланинг тўғри, равон ҳамда таъсирли қурилиши ҳар қандай нутқнинг бош фазилатидир. ўзбек тилшунослиги фанининг туғилиши ҳақида гапирганимизда, бу масаланинг тил ўқитиш – тил фактларига илмий асосда ёндашиш талабини келтириб чиқаради. ўзбек тилшунослиги фани ва олий мактабларда ўқитиладиган лингвистик курслар октябрь тўнтарилишидан кейин туғилди. бирор …

2 / 5

доирасини аниқлаб – олиш муҳим вазифалардан бири. сўзларнинг структураси тил тараққиётининг турли даврларга кўра ҳар хил бўлади. масалан, ҳозир сўзининг маъносида қўлланилиши бугунги тил учун архаизмдир. ҳамма нарса тайёр каби янги сўз ясашда ҳам кўпроқ тайёр сўзи ишлатилади: тайёрланади, ҳозирланади. адабий номларни белгилаш тил ходисаларини ўзаро боғланган динамик характердаги нарсалар деб қараш, уларни таққослаш, шу йўл билан умумий қонун - қоидаларни аниқлаш орқали бўлади: тилнинг ҳамма ҳодисалари биргаликда бир бутунликни ташкил қилади. адабий нутқ ҳар бир сўз, қўшимча талаффузи, ёзилиши аниқ белгилаб берилган нутқ кўринишдадир. тил бирикмаларидан фойдаланиш жараёни мураккаб бўлиб, у тилдан ташқари ҳодисаларни ҳам ўз ичига олади. масалан, айнан бир сўз ёки гапни қайси даврда ва қайси вазиятда гапириш ҳам нутқ маданиятига дохил бўлиб, гапирувчи кишининг фаросати билан боғлиқ бўлади. адабий тил меъёрлари замонга қараб ўзгариб боради. агар хх аср 20-йиллари оғзаки ва ёзма нутқи учун усмонли туркий тили, татар тили фонетикаси ва граматикасига хос шаклларни ишлатиш меъёр …

3 / 5

ари бир тартибда (сифат ва от; равиш ва феъл каби) жойлашган. энг оддий қоида: ясовчи қўшимча ўзак ёки негизга қўшилади (бошла); сўнгги шакл ясайдиган қўшимчалари (бошла-н), сўнг шакл ясайдиган қўшимчалари (бошланади) тиркалади. отларда ҳам шундай: фарзандликнинг муқаддас шарафини оқлаймиз. [1: ҳамид олимжон. “ўрик гуллаганда” шеъри] тил товушларидан, сўз ва қўшимчаларидан, гап қурилиши билан боғлиқ бўлган ифода воситаларидан фойдаланиш ҳақидаги қоидалар нутқ меъёрлари дейилади. тил қурилиши тўғрисидаги қоидалар аксарият ҳолларда нутқ меъёрлари билан мос келади: кулди, дада, модда ва бошқалар. лекин айрим сўзларда (баланд, хурсанд) ва қўшимчаларда (кетди, айтди) -д товуши тушади ёки жарангсиз тарзда айтилади, лекин ҳамма вақт қоида бўйича -д айтилади ва ёзилади (айтти эмас). бундан иккита қоида – иккита меъёр юзага келади: · талаффуз меъёри: экти, кутти ва бошқа · ёзув меъёри: экди, кутди. баъзан эшитиш (талаффуз) бўйича ёзиш ҳам мумкин: келтирди, олдирди. аммо кўп ҳолларда меъёрни сақлаш шарт: дўвлат эмас - давлат; келутти эмас - келяпти, кеввоти …

4 / 5

утқ меъёрларини тарғиб қилишда катта хизмат қиладилар. синонимлардан фойдаланишда ҳам нутқимизга қабул қилинмаган чет сўзларни киритиб гапиришда ҳам нутқ меъёрларини бузиш ҳоллари учрайди. ҳар бир кишининг ёзма ва оғзаки нутқи савиясидан бутун халқ, миллат нутқ маданияти ҳосил бўлади. олим, ёзувчи, шоир, давлат арбобларининг оғзаки ва ёзма нутқи кўпинча намуна вазифасини ўтайди. ёзувчилар тарихий мавзуда асар ёзганларида ўша замон руҳини асарига олиб кириш учун ва тили ўша замон бўёғини акс эттириши учун персонажлар нутқига мазкур замонга хос нутқ унсурларини киритадилар. бу билан ёзувчи, шоир ўзининг, яъни муаллифнинг нутқида ҳам эскирган сўз ва шакллар ишлатилиши меъёр ҳисобланар экан, деган хулоса чиқмаслиги керак. ижодкор ўзига тегишли матнда замонаси адабий тили меъёрларига амал қилиши талаб қилинади. тил меъёрларини такомиллаштириш, нутқ маданиятини юксак даражага кўтариш сўзниниг фонетик тузилишини, унинг ясалиши ва ўзгариши қўшилиш - бирикиш қонуниятларини акс эттирувчи адабий меъёрларни яна ҳам аниқлаш мукаммаллаштириш ҳозирги куннинг долзарб вазифаларидан биридир. бу вазифаларнинг бажарилиши меъёрликни - қонун …

5 / 5

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "adabiy tili me'yorlari"

адабий тил меьёрлари маънодош сўзларни ўрнида ишлатиш сўз санъаткори учун фарз. тилимизнинг шу товланиб туришида шоир учун не-не битмас-туганмас хазиналар бор. м. шайхзода туғилдиму онам кўксидан ўзбек момо ифорин туйдим. алла айтса мурғак қалбимда она тилим сафосин суйдим! тил - халқ билан бирга умр кечириб, шаклланади, ривожланади. шунинг учун ҳам ҳар бир миллатнинг тили унинг бахти, тиргагидир. она тили эса муқаддас аждодларимизни бугунги ва келажак авлод тарихи билан чамбарчас боғловчи, мангуга бириктирувчи энг ишончли қуролдир. нутқимиз икки шаклда бўлади: оғзаки ва ёзма. оғзаки нутқ ўзаро муомала тилидир. ундан ўзаро суҳбатларда, баҳсларда фойдаланилади. ҳар икки нутқ шакли олдига бир хил талаблар қўйилади: фикрни аниқ ва тушунарли бўлиши, жумланинг тўғри, равон ҳамда таъсирли қурили...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOCX (23,3 КБ). Чтобы скачать "adabiy tili me'yorlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: adabiy tili me'yorlari DOCX 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram