jadid dramasi. m.behbudiy, g’.zafariy, fitrat ijodi

DOCX 10 pages 31.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 31.5 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

jadid dramasi. m.behbudiy, g’.zafariy, fitrat ijodi mahmudxoʻja behbudiy xx asr boʻsagʻasidaga turkiston ijtimoiy-siyosiy harakatchiligining eng yirik namoyandasi, yangi davr oʻzbek madaniyatining asoschisidir. turkiston jadidlarining tan olingan rahnamosi, mustaqil jumhuriyat gʻoyasining yalovbardori, yangi maktab gʻoyasining nazariyotchisi va amaliyotchisi, oʻzbek dramaturgiyasini boshlab bergan birinchi dramaturg, teatrchi, noshir, jurnalist. u tariximizning gʻoyat ogʻir va murakkab bir davrida yashadi. xvi asrdan boshlangan inqiroz va turgʻunlik, oʻzaro janjal, mahalliy urugʻchilik nizolari millatni holdan toydirgan, imkondan foydalanib oʻlkani zabt etgan rusiya zoʻr berib, uni turgʻun va tutqun saqlashga urinardi. mana shunday bir sharoitda vatanni butunlay yoʻq boʻlish xavfidan saqlab qolish, avlodlarni erk va ozodlik, mustaqillik ruhida tarbiyalash, maʼrifat va taraqqiyotta boshlash jadidlar nomi bilan tarixga kirgan behbudiy boshliq fidoyilar zimmasiga tushdi. turkistonda “usuli jadid”, “usuli savtiya” nomlari bilan shuhrat topgan yangi maktabni shular tashkil qilib, shular birinchi boʻlib zamonaviy maktab gʻoyasini ilgari surdilar. ular oʻz hisoblaridan maktablar ochib, yosh avlodni istiklolga tayyorladilar, sheʼr va maqolalar, sahna …

2 / 10

budxoʻja vafot etadi. yosh mahmudxoʻja togʻasi qozi muhammad siddiq tarbiyasi va qaramogʻida oʻsib voyaga yetadi. arab sarfu nahvini kichik togʻasi mulla odildan oʻrganadi. 18 yoshida qozixonada mirzolik qila boshlaydi. oʻz ustida qunt bilan ishlab, shariatning yuksak maqomlari – qozi, mufti darajasigacha koʻtariladi. yosh mahmudxoʻja dunyoqarashining shakllanishida rusiya jadidchilik harakatining asoschisi ismoilbek gasprinskiyning xizmati katta boʻlgan. u 1892 yilda turkistondagi maktablarni isloh kilish, “usuli savtiya”ni joriy etish taklifi bilan general gubernator n. o. rozenbaxga murojaat etadi. javob olmagach, 1893 yilda oʻzi toshkentga keldi. samarqand, buxoroda boʻldi. mahalliy xalq bilan gaplashib, dastlabki yangi usul maktablarni ochishga muvaffaq boʻldi. behbudiy oʻz xotiralarida ustozi bilan uchrashuvlarini ixlos va muhabbat bilan tilga oladi. 1899–1900 yillarda behbudiy haj safariga boradi. dunyo koʻrish izsiz ketmaydi. safar yangi maktab haqidagi qarashlarini mustahkamlaydi. uning tashabbus va gʻayrati bilan 1903 yilda samarqand atrofidagi halvoyi (s. siddiqiy), rajabamin (a. shakuriy) qishloqlarida yangi maktablar tashkil topdi. adib bu maktablar uchun darsliklar tuzishga …

3 / 10

oʻz qabohatini ham malohatini ham koʻra olsin. mana shu ehtiyoj va zarurat behbudiyni teatr va matbuotga boshladi. “padarkush” dramasi shu tariqa maydonga keldi. biroq uning dunyo koʻrishi oson kechmadi. “padarkush” dramasi 1913 yildagina bosilib chiqadi. kitob jildiga “borodino jangi va rossiyaning fransuzlar bosqinidan xalos boʻlishining yubiley sanasiga bagʻishlanadi” degan yozuv bilan tiflis senzurasidan ruxsat olinadi. bosilib chiqqandan keyin ham sahnaga qoʻyish uchun yaqin bir yil vaqt ketadi. “padarkush” – oʻzbek dramachiligining hamma yakdil eʼtirof etgan birinchi namunasidir. mutaxassislar uni ham janr, ham mazmunga koʻra yangi oʻzbek adabiyotini boshlab bergan bir asar sifatida baholaydilar. muallif “milliy fojia” atagan 3 parda 4 manzarali bu drama hajman ixcham, mazmunan nihoyatda sodda va joʻn edi. oʻqimagan bolaning buzuq yoʻllarga kirib oʻz otasining oʻldirgani, nodonlik va jaholat haqida edi. “padarkush” dastlab samarqandda 1914 yilning 15 yanvarida sahnaga qoʻyidsi. spektakl oʻz maishatiga oʻralib, dunyoni unutgan millatdoshlarga chakmoqdek taʼsir etdi. u toshkentda 1914 yilning 27 fevralida qoʻyildi. …

4 / 10

hiqqan “padarkush” pʼyesasi taʼsirida “baxtsiz kuyov” degan teatr kitobini yozib yuborganimni oʻzim ham payqamay qoldim, degan eʼtirofini eslash kifoya. 1916 yilda toshkeshta kelib kolizeyda “turon”ning qator spektakllarini koʻrgan a. n. samaylovich yozadi: “turkistonda yangi adabiyot maydonga keldi. bu men uchun kutilgan hol edi… yangi adabiyotning markazi – samarqand… yesh qalamkashlarning bosh ilhomchisi samarqandlik mufti maxmudxoʻja behbudiydir”. 1913 yildan behbudiy matbuot ishlari bilan shugʻullandi. apreldan “samarqand” gazetasini chiqara boshladi. gazeta turkiy va forsiy tillarda, haftada ikki marta, dastlab ikki, soʻng toʻrt sahifada chop etilgan. 45-soni chiqib, moddiy tanqislik tufayli toʻxtagan. soʻng behbudiy shu yilning 30 avgustidan “oyna” jurnalini chiqara boshlaydi. “haftalik, suratlik bu majalla, asosan, oʻzbek tilida boʻlib, unda ixcham forsiy sheʼr, maqolalar, ruscha eʼlonlar ham berib boriladi… kavkaz, tatariston, eron, afgʻoniston, hindiston va turkiyagacha tarqalar edi… jadidlarning sevikli jurnallari edi…” deb yozgan edi ziyo said. behbudiy shu yillari nashr ishlari bilan qizgʻin shugʻullandi. a. v. pyaskovskiy uning oʻz bosmaxonasida fitratning …

5 / 10

ʼanaviy tarixiy meʼmuar janrining xx asr boshidagi oʻziga xos namunasidir. “oyna” jurnali maʼrifat va madaniyat tarqatishda juda katta xizmat qildi. unda millat va uning haq-huquqi, tarixiga, til-adabiyot masalalariga, dunyo ahvoliga doir qizikarli maqolalar, bahslar berib borilgan. ayniqsa, til masalasi muharrirning hamisha diqqat markazida turdi. behbudiy millatning taraqqiysi uchun bir necha til bilishni shart hisoblardi. jurnalning 1913 yil 13 avgust birinchinishona sonidayoq “ikki emas, toʻrt til lozim” degan maqola bilan chiqqan edi. behbudiy adabiy tanqidga katta eʼtibor berdi. navoiydan keyingi bir necha asrlik sukunatdan soʻng bu sohaning xos xususiyatlarini taʼkidlab adabiyotda tenghuquqlilik masalasini oʻrtaga qoʻydi. maqola “tanqid saralamoqdur” (1914 y. 27-son) deb nomlangan edi. adibning barcha tarixiy-ilmiy mavzudagi maqolalari oʻtmishga kamoli ehgirom va eʼtiqod bilan yozilgan. behbudiy millat oʻzini anglagandagina ijtimoiy-siyosiy masalalarni boshqalar bilan teng muhokama eta oladi, degan fikrda boʻldi. shuning uchun ham tarixga alohida eʼtibor berdi. umuman behbudiyning publitsist sifatida faoliyati adib isteʼdodini juda yorqin bir qirrasini tashkil etadi. …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jadid dramasi. m.behbudiy, g’.zafariy, fitrat ijodi"

jadid dramasi. m.behbudiy, g’.zafariy, fitrat ijodi mahmudxoʻja behbudiy xx asr boʻsagʻasidaga turkiston ijtimoiy-siyosiy harakatchiligining eng yirik namoyandasi, yangi davr oʻzbek madaniyatining asoschisidir. turkiston jadidlarining tan olingan rahnamosi, mustaqil jumhuriyat gʻoyasining yalovbardori, yangi maktab gʻoyasining nazariyotchisi va amaliyotchisi, oʻzbek dramaturgiyasini boshlab bergan birinchi dramaturg, teatrchi, noshir, jurnalist. u tariximizning gʻoyat ogʻir va murakkab bir davrida yashadi. xvi asrdan boshlangan inqiroz va turgʻunlik, oʻzaro janjal, mahalliy urugʻchilik nizolari millatni holdan toydirgan, imkondan foydalanib oʻlkani zabt etgan rusiya zoʻr berib, uni turgʻun va tutqun saqlashga urinardi. mana shunday bir sharoitda vatanni butunlay yoʻq boʻlish xavfidan saqla...

This file contains 10 pages in DOCX format (31.5 KB). To download "jadid dramasi. m.behbudiy, g’.zafariy, fitrat ijodi", click the Telegram button on the left.

Tags: jadid dramasi. m.behbudiy, g’.z… DOCX 10 pages Free download Telegram