o'rta osiyolik allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo'shgan hissasi

DOCX 12 pages 30.9 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.9 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

o’rta osiyolik allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo’shgan hissasi. o‘rta osiyo muhaddislarining hadisshunoslikka qo‘shgan hissalari. buyuk muhaddis ismoil al-buxoriy. islom olamida eng etuk va mashhur muhaddis abu abdulloh muhammad ibn ismoil al-buxoriy 810 yil 21 iyulda buxoroda tug‘ilgan. otalari shayx ismoil ibn ibrohim ahli hadislardan bo‘lib, ozgina tijorat ishlari bilan ham shug‘ullangan. katta bobosi al-mug‘iri yamanlik ju’fiy ibn sa’d qabilasidan bo‘lmish buxoroda istiqomat qiluvchi al-yaman al-ju’fiy degan kishining ta’sirida musulmon bo‘lgani uchun imom buxoriyga ham al-ju’fiy deb nisbat bergan. imom buxoriy go‘dakligidanoq otadan etim qolib, ona qo‘lida katta bo‘lgan. u yoshligidanoq arab tili va hadis kitoblarini o‘qish va ularni yodlashga qunt bilan kirishgan. keyin buxorolik muhaddislar muhammad ibn sallalol paykoiy, abdulloh ibn al-masnadiy al-ju’fiylardan hadis ilmini o‘rganib, ko‘p hadislarni yod olgan. 16 yoshida onasi va akalari bilan birga hajga safar qilib, 4 yil makkada yashagan. safar asnosida qaysi shaharda to‘xtalmasalar, o‘sha erdagi muhaddislardan ozmi-ko‘pmi hadis o‘rganmay o‘tmasdilar. shu tariqa balx, basra, kufa, …

2 / 12

n vaqtimizda: «sizlar yozib borayotgan hadislarni men ustoz og‘zidan yodlab olayotirman»,-dedi-da, ustoz rivoyat qilgan hamma hadislarni bir chekkadan yoddan o‘qib berdi. shundan keyin biz yozib olgan hadislarimizdagi xatolarni uning yodlaganidan tuzatib oladigan bo‘ldik». buxoriyning o‘zi guvohlik berishicha, 100,000 hadisni yod bilgan. ba’zi rivoyatlarga ko‘ra, imom buxoriy 16 yoshga qadam qo‘yganida al-marvaziy (736-798), al-jarroh (747-812) larning kitoblarini batamom yodlab olgan ekan. buyuk muhaddis iso at-termiziy. ma’lumki, 1990 yil 14-17 sentyabr toshkent shahrida buyuk alloma, muhaddis abu iso muhammad ibn at-termiziy tavalludining 1200 yilligiga bag‘ishlangan «imom abu iso termiziyning ilmiy merosi va hozirgi zamon» degan mavzuda xalqaro islom anjumani bo‘lib o‘tgan edi. imom termiziy payg‘ambar hadisilari, hatti-harakatlari to‘g‘risidagi sahih rivoyatlarni, ul zotning oila a’zolari, yaqinlari va sahobalaridan to‘plab kelajak avlod uchun ulkan va bebaho meros qoldirgan. islom dunyosida oltita sahih hadis to‘plovchilar tan olingan va imom termiziy ular orasida munosib o‘rinda turadi. aziz vatandoshimiz buyuk muhaddisning to‘la ismi shariflari abu iso muhammad …

3 / 12

rsatilishicha, imom al-buxoriy imom at-termiziy to‘plagan hadislarning sinchiklab o‘rganishdagi nodir qobiliyati, taqvodagi ustunligini tan olgan va bunga shohidlik bergan. taniqli muhaddislarning ko‘plari imom at-termiziyning hadis ilmini takomillashtirish va uni kelgusi avlodlarga sof holda etkazishdagi xizmatlarini yuqori baholaganlar. hadis imomlaridan al-idrisiyning ta’biricha, u kishi «hadis bobida iqtido qilinadigan imomlardan biridir». termiziyning «al-jome’», («jalovchi»), «ash-shamoyil an-nabaviya», («payg‘ambarning alohida fazilatlari»), «al-ilal fil hadis», («hadislardagi og‘ishlar»), «at-tarix», «kitob az-zuhd», «kitob al-asmo va-l-kuno», at-termiziy qalamiga mansub asarlarning to‘la bo‘lmagan ro‘yxatidir. at-termiziyning fiqh boblariga moslab tasnif qilgan «sunan» nomli kitoblariga tegishli mavzularni o‘z ichiga atroflicha qamrab olganligi sababli «al-jome’» deb nom olgan. bu asar 1867-68 yillarda mirtohda toshbosmada, so‘ngra 1876-77 yillar 2 jild bo‘lib qohirada nashr etilgan. at-termiziy tayyorlagan hadislar majmuasi ham qohirada «sahih» deb, boshqasi «jome’» degan nom bilan chiqqan. uning bu kitobida takror hadislar uchramasligi o‘tmish muhaddislar asarlarida zikr qilinmagan. «manoqib» va «tafsir qur’on» boblarining kengaytirib berilganligi mazkur kitobning qiymatini yanada oshiradi. undagi hadislar …

4 / 12

ham ataydilar, faqat birinchisi mashhurroqdir»). imom al-ansoriy at-termiziyning kitobini yuqori baholagan. zero, uning aytishicha, al-buxoriy va muslimning kitoblaridan ko‘proq imomlargina foydalanadilar, at-termiziyning kitobi esa har bir oddiy inson uchun foydalidir. imom at-termiziy o‘zining shoh asarini yozib tugatgach, uni zamonasining mashhur ulamolariga ko‘rsatgan va ularning roziligini olgan. bu haqda at-termiziyning o‘zi shunday deydi: «bu kitobni tasnif etgandan keyin, uni xijoz, iroq va xuroson ulamolariga ko‘rsatdim va ularga ma’qul bo‘ldi». payg‘ambar hadislarini to‘plash va o‘rganishda at-termiziy ikki xil yo‘ldan borgan. birinchidan, hadislarning isnod (asl) manbalarining mazumnini tanqidiy tahlil etgan. ikkinchidan, har bir hadis atrofida borgan mazhablararo nuqtai nazarlar kurashiga e’tibor qilgan, ularga tanqidiy yondashgan. ular abu xanifa, imom shofe’iylar izidan borib, bir tomondan islomga ijmo’, qiyos, ra’y kabi oqilona tamoyillarni kiritganlar. asarlari musulmon sharqidagi hurfikrlik, diniy-falsafiy, diniy-axloqiy tafakkurning keng qamrovligini, umuman islomning nihoyatda zamon va shart-sharoitlarga moslasha olish qobiliyati shakllanishida muhim rol o‘ynagan. boshqa tomondan esa, at-termiziy o‘rta osiyo, eron xalqlarining urf-odatlari, …

5 / 12

qsizlikni qoralar edi. u zot har doim ilm-fanni targ‘ib qilar, ayniqsa yoshlarni ilm olishiga da’vat etardi. ayni paytda, muloyimlik va xushfe’llik ul zotning go‘zal fazilatlaridan biri edi. umr bo‘yi qilingan uzluksiz ilmiy izlanishlar, mutolaa, asarlar yaratish mashaqqati, hayotiy uqubatlar o‘z asoratini ko‘rsatgan, umrining oxirgi yillariga kelib ko‘zlari ojiz bo‘lib qolgan va 892 yili 70 yoshida termizda vafot etganlar. hozirgi vaqtda at-termiziyning maqbarasi sherobod tumani markazi yaqinidagi qishloq qabristonida qad ko‘tarib turibdi. mustaqilligimiz yillarida bu qabriston yangitdan ta’mirlandi, tevarak-atrof obodonlashtirilib, ziyoratgohga aylantirildi. qadim-qadimdan musulmonlar uchun bu er ziyoratgoh hisoblanadi бурҳониддин марғиноний «бидоят ал-мубтадий»ни абулҳасан ибн аҳмад ибн муҳаммад қудурийнинг «ал-мухтасар» (илм аҳли орасида «ал-қударий» деб шуҳрат қозонган) китоби ва муҳаммад ибн ҳасан аш-шайбонийнинг «ал-жомиъ ас-сағийр» асарига асосланиб, бир қисқартирилган фиқҳ китоби сифатида ёзиб, ундаги масалаларни тартибга солишда табаррук бўлсин деб, аш-шайбоний услубидан фойдаланган. аллома асар муқаддимасида бундай деб ёзган эди: «ёшлик чоғларимда фиқҳ илмининг барча турларини ўз ичига қамраб олган ҳажми …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'rta osiyolik allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo'shgan hissasi"

o’rta osiyolik allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo’shgan hissasi. o‘rta osiyo muhaddislarining hadisshunoslikka qo‘shgan hissalari. buyuk muhaddis ismoil al-buxoriy. islom olamida eng etuk va mashhur muhaddis abu abdulloh muhammad ibn ismoil al-buxoriy 810 yil 21 iyulda buxoroda tug‘ilgan. otalari shayx ismoil ibn ibrohim ahli hadislardan bo‘lib, ozgina tijorat ishlari bilan ham shug‘ullangan. katta bobosi al-mug‘iri yamanlik ju’fiy ibn sa’d qabilasidan bo‘lmish buxoroda istiqomat qiluvchi al-yaman al-ju’fiy degan kishining ta’sirida musulmon bo‘lgani uchun imom buxoriyga ham al-ju’fiy deb nisbat bergan. imom buxoriy go‘dakligidanoq otadan etim qolib, ona qo‘lida katta bo‘lgan. u yoshligidanoq arab tili va hadis kitoblarini o‘qish va ularni yodlashga qunt bilan kirishgan. keyin buxoro...

This file contains 12 pages in DOCX format (30.9 KB). To download "o'rta osiyolik allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo'shgan hissasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'rta osiyolik allomalarning ja… DOCX 12 pages Free download Telegram